Aleksander Gieysztor

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Aleksander Gieysztor
Aleksander Gieysztor (1995)
Aleksander Gieysztor (1995)
Data i miejsce urodzenia 1916-07-1717 lipca 1916
Moskwa
Data i miejsce śmierci 1999-02-099 lutego 1999
Warszawa
Profesor nauk humanistycznych
Specjalność: dzieje cywilizacji, historia średniowieczna
Alma Mater Uniwersytet Warszawski
Doktorat 1942
Profesura 1949
Polska Akademia Nauk / Umiejętności
Status PAN członek rzeczywisty
Status PAU członek czynny
Funkcja Prezes PAN
1980–1983 i 1990–1992
Doktor honoris causa
(Uniwersytet Paryski – 1976)
(Uniwersytet Adama Mickiewicza – 1990)
(Uniwersytet Jagielloński – 1996)
Nauczyciel akademicki
Uczelnia Uniwersytet Warszawski
Dyrektor
Instytut Historyczny UW
Okres spraw. 1955–1975
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami Wielki Krzyż Zasługi Orderu Zasługi RFN Order Zasługi Republiki Włoskiej III Klasy (1951-2001) Oficer Legii Honorowej (Francja) Kawaler Legii Honorowej (Francja)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Aleksander Gieysztor w Wikicytatach
Grób Aleksandra Gieysztora, jego żony Ireny i rodziców na Powązkach; Warszawa, 27 lipca 2008

Aleksander Gieysztor ps. „Borodzicz”, „Lissowski”, „Olicki”, „Walda” (ur. 17 lipca 1916 w Moskwie, zm. 9 lutego 1999 w Warszawie) – polski historyk mediewista. Kawaler Orderu Orła Białego.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Aleksander Gieysztor urodził się w Moskwie, dokąd w czasie I wojny światowej jego rodzina, pieczętująca się kiedyś herbem Gieysztor, wywędrowała z polskich ziem zaboru rosyjskiego. Od 1921 mieszkał w Warszawie. W 1937 ukończył studia w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego. W obronie z września '39, walczył jako podchorąży rezerwy. W czasie okupacji hitlerowskiej, działał w Biurze Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK, zostając w końcu jednym z szefów w Wydziale Informacji. Uczestniczył w powstaniu warszawskim. W czasie wojny działalność konspiracyjną łączył z naukową – wykładał na Tajnym Uniwersytecie, a w 1942 obronił doktorat. W lipcu 1945 został adiunktem w Państwowym Instytucie Historii Sztuki i Inwentaryzacji Zabytków. We wrześniu 1945 został adiunktem w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego. W 1949 został mianowany profesorem nadzwyczajnym historii Polski średniowiecznej i nauk pomocniczych historii na UW. Był dyrektorem Instytutu Historycznego UW w latach 1955-1975. Był kierownikiem powołanego w 1949 roku przy Ministerstwie Kultury i Sztuki Kierownictwa Badań nad Początkami Państwa Polskiego[1]. Był współredaktorem referatu Żanny Kormanowej, wygłoszonego w czasie I Kongresu Nauki Polskiej w 1951 roku, która w imieniu całego środowiska naukowego deklarowała gotowość uczonych by nauka historyczna odegrała doniosłą rolę w ogólnym planie ideologicznej ofensywy socjalizmu w Polsce[2].

Współpracownik Polskiego Porozumienia Niepodległościowego[potrzebne źródło].

W 1960 został mianowany profesorem zwyczajnym. W marcu 1964 podpisał słynny List 34 intelektualistów złożony prezesowi Rady Ministrów Józefowi Cyrankiewiczowi, w którym domagano się zmiany polskiej polityki kulturalnej zgodnie z prawami zagwarantowanymi w konstytucji państwa polskiego. Po późniejszych represjach ze strony władz, podpisał inny list do The Times, zawierający stwierdzenie, że w Polsce nie było represji, i dyskredytujący Radio Wolna Europa. Gdy w styczniu 1971 zapadła decyzja o odbudowie Zamku Królewskiego w Warszawie, Aleksander Gieysztor został członkiem Obywatelskiego Komitetu Odbudowy. Od 1971 członek PAN. Mianowany w 1975 wiceprzewodniczącym komitetu obudowy Zamku Królewskiego. Pierwszy długoletni dyrektor Zamku (do 1991), związany od początku z jego odbudową, a jeszcze wcześniej z pracami badawczymi. Pierwsze publikacje dotyczące Zamku już w latach 50. XX wieku. Od 12 grudnia 1980 do 1984 i ponownie od stycznia 1990 do 1992 pełnił funkcję prezesa Polskiej Akademii Nauk. Od 1986 był członkiem Rady Konsultacyjnej przy Przewodniczącym Rady Państwa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej Wojciechu Jaruzelskim. W latach 1988-1990 członek, a od 1990 wiceprzewodniczący Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa[3].

W 1986 otrzymał Nagrodę Państwową I stopnia. W 1989 uczestnik obrad Okrągłego Stołu – formalnie wskazany przez stronę rządową, ale przy pełnym zaufaniu opozycji, 5 kwietnia przewodniczył posiedzeniu plenarnemu, które kończyło jego prace.

W latach 1986-1992 był prezesem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. W sierpniu 1984 wszedł w skład Obywatelskiego Komitetu Obchodów 40 Rocznicy Powstania Warszawskiego.

Był jednym z założycieli w 1994 Wyższej Szkoły Humanistycznej w Pułtusku. Był mocno związany z tą uczelnią, do końca życia prowadził tam wykłady, będąc jednym z najbardziej cenionych i lubianych przez studentów wykładowców. Członek Collegium Invisibile[4]. Zmarł po półrocznej chorobie. Wyższej Szkole Humanistycznej w Pułtusku nadano w 2002 imię Aleksandra Gieysztora.

Honorowy Obywatel Miasta Warszawy (1992) oraz Miasta Pułtuska, członek wielu akademii nauk i stowarzyszeń naukowych na całym świecie, doktor honoris causa paryskiej Sorbony oraz Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Adama Mickiewicza i Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego[5], wykładał gościnnie na wielu uczelniach.

Miał syna Andrzeja, który zginął w 1989 w wypadku samochodowym, razem z twórcami programu telewizyjnego SondaAndrzejem Kurkiem i Zdzisławem Kamińskim.

Od 2009 roku jest patronem ulicy w Warszawie. Przyznawane są również nagrody jego imienia: Nagroda im. Profesora Aleksandra Gieysztora oraz Nagroda „Przeglądu Wschodniego” im. Aleksandra Gieysztora.

Uczniowie[edytuj | edytuj kod]

Do grona jego uczniów należą takie osoby jak: Teresa Dunin-Wąsowicz, Sławomir Gawlas, Maria Koczerska, Tadeusz Lalik, Ewa Łuczycka-Suchodolska, Roman Michałowski, Karol Modzelewski, Andrzej Poppe, Jerzy Suchocki, Jan Tyszkiewicz, Tadeusz Wasilewski.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Autor ok. 500 publikacji, m.in.:

  • Historia Polski (współautor; 1947)
  • Ze studiów nad genezą wypraw krzyżowych (1948)
  • Zarys nauk pomocniczych historii (1948), książka z której korzystało kilka następnych pokoleń studentów
  • Zarys dziejów pisma łacińskiego (1972)
  • Zamek Królewski w Warszawie (1973)
  • Mitologia Słowian (1982), pierwsza znacząca praca od czasów Aleksandra Brücknera (wyd. Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1982 i 1986, w serii Mitologie Świata, ISBN 83-221-0152-X).
  • Dzieje Mazowsza do 1526 roku (wraz z prof. Samsonowiczem)
  • La Pologne et l’Europe au Moyen Age. Warszawa, P.W.N. Conférence au Centre Scientifique à¨Paris de l’Académie Polonaise des Sciences le 10 décembre 1962.
  • Società e cultura nell’alto Medioevo Polacco. Ossolineum 1965. Conférence à l’Académie Polonaise des Sciences à Rome le 5 novembre 1963.

Przypisy

  1. Zbigniew Romek, Cenzura a nauka historyczna w Polsce 1944-1970, Warszawa 2010, s. 135.
  2. Zbigniew Romek, Cenzura a nauka historyczna w Polsce 1944-1970, Warszawa 2010, s. 150.
  3. Skład Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa 1988–2011 radaopwim.gov.pl [dostęp 2011-11-06].
  4. Lista tutorów Collegium Invisibile. ci.edu.pl. [dostęp 2011-04-2].
  5. Doktorzy Honoris Causa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II. kul.pl. [dostęp 2011-02-23].
  6. M.P. z 1994 r. Nr 35, poz. 290
  7. M.P. z 1993 r. Nr 17, poz. 148
  8. 8,0 8,1 Roczniki Uniwersytetu Warszawskiego. T. 10-13. s. 34
  9. 16 lipca 1954 „za wybitne zasługi w dziedzinie nauki” M.P. z 1954 r. Nr 112, poz. 1566
  10. Aleksander Gieysztor 17 VII 1916 — 9 II1999. Szkic biograficzny. Studia Źródłoznawcze. T 37, 2000. s. 6, 10
  11. 11,0 11,1 Grzegorz Mazur: Biuro Informacji i Propagandy SZP-ZWZ-AK. s. 390.
  12. Bronisław Gołębiowski: Autorytety polskie. Oficyna Wydawn. Stopka, 2002. s. 25

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marek Ney-Krwawicz: Komenda Główna Armii Krajowej 1939-1945. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1990, s. 433. ISBN 83-211-1055-X.
  • Grzegorz Mazur: Biuro Informacji i Propagandy SZP-ZWZ-AK 1939-1945. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1987, s. 389-390. ISBN 83-211-0892-X.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]