Aleksander III Romanow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Aleksander III Aleksandrowicz
Aleksander III
Cesarz i Samodzierżca Wszechrusi
Okres panowania od 1881
do 1894
Poprzednik Aleksander II
Następca Mikołaj II Aleksandrowicz
Wielki Książę Finlandii
Okres panowania od 1881
do 1894
Poprzednik Aleksander II
Następca Mikołaj II Aleksandrowicz
Król Polski
Okres panowania od 1881
do 1894
Poprzednik Aleksander II
Następca Mikołaj II Aleksandrowicz
Dane biograficzne
Dynastia Romanowowie
Urodziny 1845
Śmierć 1894
Ojciec Aleksander II
Matka Maria, księżniczka Hessen–Darmstadt (1824-1880)
Żona Maria Fiodorowna (Dagmar Duńska)
Dzieci Mikołaj II, Aleksander Aleksandrowicz, Jerzy Aleksandrowicz, Ksenia Aleksandrowna, Michał II Aleksandrowicz, Olga Aleksandrowna.
Odznaczenia
Królewski Order Serafinów (Szwecja) Krzyż Wielki Legii Honorowej (Francja)
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Aleksander III Aleksandrowicz, ros. Александр III Александрович (ur. 26 lutego/10 marca 1845 w Petersburgu, zm. 20 października/1 listopada 1894 w Liwadii) – cesarz Rosji i król Polski w latach 1881-1894, syn Aleksandra II (1855-1881), z dynastii Romanowów (linia Holstein-Gottorp-Romanow) i jego pierwszej żony, carycy Marii Heskiej, znanej jako Maria Aleksandrowna.

Lata wczesne[edytuj | edytuj kod]

Spośród sześciu synów Aleksandra II i Marii jedynie najstarszy Mikołaj otrzymał staranne wykształcenie. Młody Aleksander nigdy nie grzeszył inteligencją i nie miał wybitnych zdolności intelektualnych.[1] Nauczycielem i wychowawcą następcy tonu był Konstantin Pobiedonoscew. Pobiedonoscew wychował swego podopiecznego w szacunku dla religii prawosławnej i rządów autokratycznych.[2] Wyrobił w nim przekonanie, że ma być przykładem pobożności, uczciwości, solidności i cnotliwości.

Ze wszystkich ostatnich Romanowów Aleksander III imponował najbardziej rosyjskim wyglądem. Był wysoki i potężnie zbudowany. Miał charakterystyczną twarz o szerokich kościach policzkowych. Pozornie przypominał rosyjskiego chłopa. Lubił i umiał wypić. Był antysemitą z przekonania, jak wielu rosyjskich właścicieli ziemskich.[3] Mimo imponującego wyglądu bywał dobroduszny i nieśmiały. Najlepiej czuł się w kręgu rodziny z dala od obowiązków dworskich. Jako wzorowy mąż i ojciec nienawidził rozpusty. Nie mógł pogodzić się z faktem, że ojciec za plecami matki sypia z inną kobietą.[4]

Życie i działalność[edytuj | edytuj kod]

Polityka wewnętrzna[edytuj | edytuj kod]

Śmierć Aleksandra II spowodowała zmianę kursu, która polegała na odrzuceniu zbyt liberalnych, zdaniem nowego cara, reform poprzednika. W jego opinii receptą na dążenia liberalne i rewolucyjne nie miała być liberalizacja i wprowadzenie rządów przedstawicielskich, ale wzmocnienie władzy. Dewizą władzy miała być formuła ros. православие, самодержавие, народность "prawosławie-samowładztwo-narodowość". Aleksander III usiłował umocnić znaczenie języka rosyjskiego i religii prawosławnej, kosztem m.in. prześladowania języka polskiego (rusyfikacja) oraz praw katolików. Szczególnym obiektem prześladowań stali się Żydzi, oskarżani o uczestnictwo w zabójstwie poprzedniego cara. Za panowania Aleksandra III państwo wspierało nastroje antysemickie i urządzało pogromy, w wyniku których setki tysięcy Żydów na zawsze opuściło Rosję, emigrując do USA i Europy Zachodniej, głównie do Francji i Austrii. Zrezygnowano z zaplanowanych reform wprowadzając tzw. kontrreformy, ograniczające prawa samorządów tzw. ziemstw oraz wolność uniwersytetów.

Reforma uwłaszczeniowa wsi spowodowała wielką podaż robotników najemnych, przemieszczających się do miast, co wpłynęło z kolei na przyspieszenie rozwoju kapitalistycznych form gospodarki w Rosji. Dotyczyło to zwłaszcza przedsiębiorstw przemysłowych, budownictwa kolejowego, bankowości i towarzystw akcyjnych. Np. produkcja węgla kamiennego wynosząca w 1860 r. 300 tys. ton wzrosła w 1900 r. do 16 mln ton, a surówki żelaza odpowiednio z 330 tys. do 3 mln ton. Podobne wskaźniki wzrostu występowały w produkcji stali, miedzi, przemysłu maszynowego, cukru buraczanego. Szczególnie szybko rozwijało się budownictwo kolejowe. Podczas gdy w 1860 r. w Rosji było tylko 3 tys. km szlaków kolejowych, to na początku XX w. już 54 tys. km, w tym połączenie transsyberyjskie Petersburga i Moskwy z Władywostokiem na Dalekim Wschodzie. W 1900 r. ludność Rosja liczyła ok. 128 mln osób, w tym: Petersburg miał 1,5 mln, Moskwa 1,1 mln, Warszawa prawie 700 tys. mieszkańców.

Aleksander III z żoną Marią

Po śmierci Aleksandra II rewolucjoniści wydali odezwę do nowego cara, w której wyrażali nadzieję, że Aleksander III, jako obywatel i uczciwy człowiek przeprowadzi powszechną amnestię, ogłosi wolność słowa, zwoła przedstawicieli całego narodu rosyjskiego wybranych w wolnych wyborach.[5] Car odrzucił postulaty. Wydał manifest, w którym ogłosił, że będzie karał terrorystów z całą surowością. Wprowadził bezwzględny despotyzm. Mnożył aresztowania, śledztwa, tortury. Wprowadził obowiązek dokładnych ksiąg meldunkowych we wszystkich miejscach publicznych.[6] Nasilił współpracę tajnej policji z innymi służbami. Przeprowadził reformę służb specjalnych. Utworzono „Ochranę”, której podstawowym zadaniem była infiltracja środowisk opozycyjnych. Pobiednoscew kierował akcją specjalnej ochrony cara. Zainspirował zawiązanie tajnej, konspiracyjnej organizacji pod nazwą „Święta Drużyna”, która miała chronić Aleksandra III i Rosję.

Polityka zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

W ostatniej dekadzie XIX w. nastąpiło znaczne pogorszenie się stosunków, zwłaszcza gospodarczych, między Niemcami i Rosją, która zbliżyła się wtedy do Francji, zawierając z nią konwencję wojskową o wzajemnej pomocy na wypadek agresji Niemiec na Francję, lub Austrii na Rosję. Car Aleksander III obawiał się większego konfliktu europejskiego czy też wojny w Azji. Zręcznie manewrował pomiędzy mocarstwami. Rywalizował ale unikał otwartej konfrontacji. Armia carska raczej straszyła inwazją niż podejmowała konkretne militarne działania. Uregulowanie bowiem spraw wewnętrznych, a nie podboje, było dla Rosji zadaniem priorytetowym.[7]

Aleksander III Romanow z rodziną, rok przed swoją śmiercią.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

W życiu osobistym był osobą niezwykle rodzinną i ciepłą, a swojej ukochanej małżonce, królewnie duńskiej Dagmarze (po przejściu na prawosławie jako cesarzowa Maria Fiodorowna), pozwalał silną ręką trzymać ich dzieci, których mieli sześcioro:

Car Aleksander III umarł w 1894, na zapalenie nerek, w Liwadii na Krymie. Jego następca, Mikołaj II (1894-1917), kontynuował politykę swego ojca.

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Mikołaj I
ur. 25 VI 6 VII 1796
zm. 18 II / 2 III 1855
Aleksandra Fiodorowna 1)
ur. 13 VII 1798
zm. 20 X / 1 XI 1860
Ludwik II Heski
ur. 26 XII 1777
zm. 16 VI 1848
Wilhelmina Badeńska
ur. 10 IX 1788
zm. 27 I 1836
         
     
  Aleksander II
ur. 29 IV 1818
zm. 13 III 1881
Maria Aleksandrowna
ur. 8 VIII 1824
zm. 3 VI 1880
     
   
Maria Fiodorowna 2)
ur. 26 XI 1847
zm. 13 X 1928
Aleksander III Aleksandrowicz
ur. 10 III 1845
zm. 10 X / 1 XI 1894
                   
                   
                   
Mikołaj II Aleksandrowicz
 ur. 6 V 1868
 zm. 17 VII 1918
 
Aleksander
 ur. 26 V / 7 VI 1869
 zm. 20 IV 2 V 1870
 
Jerzy
 ur. 27 IV / 6 V 1871
 zm. 28 VII / 9 VIII 1899
 
Ksenia
 ur. 25 III / 6 IV 1875
 zm. 20 IV 1960
 
Michał II Aleksandrowicz
 ur. 22 XI 1878
 zm. 13 VII 1918
 
                   
Olga
 ur. 1 VI / 13 VI 1882
 zm. 24 XI 1960
 
  1. właściwie: Charlotta (córka króla Prus, Fryderyka Wilhelma III)
  2. właściwie: Dagmara (córka króla Danii, Chrystiana IX)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Edward Radziński, Aleksander II. Ostatni Wielki Car, Warszawa 2005, s. 383
  2. Gudrun Zieger, Tajemnice rodu Romanowów, Warszawa 2000, s. 255
  3. Edward Radziński, Aleksander II. Ostatni Wielki Car, Warszawa 2005, s. 384
  4. Edward Radziński, op. cit., Warszawa 2005, s. 386
  5. Andrzej Andrusiewicz, Carowie i cesarze Rosji, Warszawa 2001, s. 366
  6. Andrzej Andrusiewicz, op. cit., s. 367
  7. Andrzej Andrusiewicz, Carowie i cesarze Rosji, Warszawa 2001, s. 371

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Edward Radziński, Aleksander II. Ostatni Wielki Car, Warszawa 2005.
  • Gudrun Zieger, Tajemnice rodu Romanowów, Warszawa 2000.
  • Andrzej Andrusiewicz, Carowie i cesarze Rosji, Warszawa 2001.


Poprzednik
Aleksander II Romanow
Coat of Arms of Russian Empire.svg cesarz Rosji
1881-1894
Coat of Arms of Russian Empire.svg Następca
Mikołaj II Romanow
Poprzednik
Aleksander II Romanow
Coat of Arms of Grand Duchy of Finland-holding sabre.svg wielki książę Finlandii
1881-1894
Coat of Arms of Grand Duchy of Finland-holding sabre.svg Następca
Mikołaj II Romanow
Poprzednik
Aleksander II Romanow
Medium Coat of Arms of Congress Poland.svg król Polski
1881-1894
Medium Coat of Arms of Congress Poland.svg Następca
Mikołaj II Romanow