Aleksander Ipsilanti (generał)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Aleksander Ipsilanti
popiersie Ipsilantisa w Nea Trapezunta, okręg Pieria, w Grecji.

Aleksander Ipsilanti, Ipsilantis, gr. Αλέξανδρος Υψηλάντης , ros. Александр Константинович Ипсиланти, rum. Alexandru Ipsilanti (ur. 12 grudnia 1792 w Konstantynopolu, zm. 31 stycznia 1828 w Wiedniu) – generał rosyjski, przywódca greckiego stowarzyszenia niepodległościowego Filiki Eteria i powstania antytureckiego w Rumunii w 1821.

Pochodził z fanariockiego rodu Ipsilantich (Ipsilantisów), był synem hospodara Mołdawii i Wołoszczyzny Konstantyna Ipsilantisa. Jego ojciec, osadzony na tronie mołdawskim przez Wysoką Portę podczas wojny rosyjsko-tureckiej opowiedział się po stronie Rosji i tam wyjechał w trakcie wojny. Zabrał ze sobą nastoletniego Aleksandra, który z zaczął robić karierę w carskiej armii, uczestnicząc w wojnach napoleońskich. Zyskał sobie sympatię cara Aleksandra I podczas kongresu wiedeńskiego, wkrótce potem sięgnął po stopień generała i stanowisko adiutanta carskiego.

Nie zapomniawszy o swoich greckich korzeniach zaangażował się w działalność utworzonego w Rosji w 1814 stowarzyszenia Filiki Eteria, którego celem było doprowadzenie do wyzwolenia Grecji spod panowania osmańskiego. Stowarzyszenie przygotowywało wielkie powstanie ogólnobałkańskie przeciwko Turkom, licząc nie tylko na Greków (licznie zamieszkałych w Rumunii już od okresu wielkiej kolonizacji), ale także wsparcie Rosji (z której ambasadorem tureckim ustalano plan działania) i słowiańskiej ludności Bałkanów (w tym Serbów). Na dowódcę akcji wybrano właśnie Ipsilantisa.

Ipsilanti zmienił plany, które zakładały pierwotnie, że uderzenie na księstwa rumuńska będzie miało jedynie charakter dywersyjny, i zdecydował się wkroczyć do Mołdawii i Wołoszczyzny, a następnie wraz posuwać się dalej w głąb Bałkanów. Sygnałem do rozpoczęcia akcji stała się śmierć hospodara wołoskiego Aleksandra Suţu w styczniu 1821 – wówczas władzę w Bukareszcie przejęła konspirująca z Ipsilantim opozycja wołoska, która zgodnie z ustaleniami wznieciła powstanie (na jego czele stanął Tudor Vladimirescu). Wkrótce potem, w lutym Ipsilanti wkroczył do Mołdawii zajmując w porozumieniu z tutejszym hospodarem Michałem Grzegorzem Suţu Jassy. Wydał tutaj specjalną odezwę do ludności rumuńskiej zapewniając, że jego celem jest tylko przemarsz przez Rumunię i walka z Turkami.

Jednak wypadki potoczyły się niezgodnie z jego planem. W swojej odezwie dość niezręcznie odsłonił swoje powiązania zarówno z Rosją, jak i z międzynarodowym ruchem rewolucyjnym. Powstanie Vladimirescu na Wołoszczyźnie także przyjęło odmienny od zakładanego charakter, na pierwszym miejscu stawiając hasła społeczne. Z tego powodu działania Ipsilantisa zostały potępione przez konferencję Świętego Przymierza i nie mógł on liczyć na pomoc Rosji, co znacząco zmniejszyło szanse ruchu i spowodowało odwrócenie się od niego rumuńskich stronników, którzy woleli wyjechać z kraju. Mimo to opanował Mołdawię i z niewielkimi siłami wkroczył na Wołoszczyznę. Tutaj jednak okazało się, że niemożliwa będzie współpraca z powstańcami Vladimirescu – rozmowy dwóch przywódców doprowadziły do ustalenia swego rodzaju neutralności pomiędzy obu ruchami, przy czym Vladimirescu opanował Bukareszt i ogłosił się hospodarem wołoskim, a Ipsilanti zajął podgórskie rejony Karpat, pod granicą austriacką.

Vladimirescu, widząc brak szansy w samodzielnym działaniu i straciwszy nadzieję na rosyjską interwencję, zaczął planować pozbycie się heterystów z kraju i doprowadzenie do kompromisu z Turkami. Odmówił co prawda współudziału w działaniach tureckich przeciwko Ipsilantisowi, jednak gdy korespondencja prowadzona przez niego z Turkami wpadła w ręce Greków, został przez nich uznany za zdrajcę. Wkrótce został obalony przez spisek własnych oficerów, którzy wydali go Grekom Ipsilantisa (został przez nich zamordowany).

Upadek Vladimirescu spowodował, że jedynym przeciwnikiem Turków w księstwach rumuńskich pozostały oddziały Ipsilantisa. 7 czerwca zostały one pobite w bitwie pod Drăgăşani; Ipsilanti pozostawiwszy swoich towarzyszy, w tajemnicy uciekł do Siedmiogrodu, gdzie został uwięziony przez Austriaków. Resztki jego oddziałów broniły się jeszcze przez jakiś czas w ufortyfikowanych monastyrach rumuńskich (m.in. Secu, Cozia).

Po 1821 Ipsilanti spędził kilka lat w uwięzieniu w austriackiej twierdzy Terezin, skąd został uwolniony dopiero w listopadzie 1827 (wskutek interwencji cara rosyjskiego Mikołaja I, którym jednak zastrzegał brak możliwości powrotu Ipsilantisa do Rosji). Krótko później, w styczniu 1828 Ipsilanti zmarł w Wiedniu.

W 1964 jego szczątki, jako jednego z bohaterów greckiej walki o niepodległość, zostały przeniesione z Austrii do Aten.

Brat Alexandra, Dimitrios Ipsilantis (ur. 1794, zm. 1832) był jednym z przywódców wojny o niepodległość Grecji.


Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • J. Demel, Historia Rumunii, Wrocław 1970.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Michał Grzegorz Suţu
Coat of arms of Moldavia.svg wojskowy zarządca Mołdawii
1821
Coat of arms of Moldavia.svg Następca
Stefan Vogoride