Aleksander Józef Lisowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
pułkownik królewski Aleksander Józef Lisowski
Jeż
Jeż
Data urodzenia ok. 15751580
Data śmierci 1616
Miejsce śmierci Starodub
Rodzina Lisowscy
Rodzice Jan Lisowski
Anna? de domo Szumkówna

Aleksander Józef Lisowski (ur. ok. 15751580, zm. 1616 pod Starodubem) – pułkownik królewski[1], najbardziej znany członek rodu Lisowskich herbu Jeż, twórca i dowódca lisowczyków.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Ród Lisowskich pochodził z Pomorza, a z czasem osiedlił się na Litwie[potrzebne źródło]. Urodził się prawdopodobnie w 1575 roku, jako jedno z dwanaściorga dzieci Jana Lisowskiego. O jego młodości nie wiadomo wiele, pierwszą pewną informacją jest służba w oddziałach walczących dla hospodara mołdawskiego w 1599 roku. Po klęsce Mołdawian pod Bukowem Lisowski przeszedł na stronę zwycięskiego Jana Zamoyskiego. Następnie służył w Inflantach. Już w 1604 roku stał na czele konfederacji żołnierzy, którzy zbuntowali się z powodu niewypłacenia żołdu[2]. Jako porucznik husarskiej chorągwi walczył przeciw Szwedom w bitwie pod Kircholmem[potrzebne źródło]. Za przywódczą rolę w buncie został skazany na banicję, ale wyroku nie wykonano. W czasie rokoszu Zebrzydowskiego stanął po stronie rokoszan z chorągwią kozaków, a po przegranej bitwie przeciw wojsku królewskiemu pod Guzowem uszedł z pola bitwy[2].

W 1607 roku na czele 200 żołnierzy zaangażował się w moskiewską wojnę domową (dymitriady), stając na służbie u Dymitra Samozwańca. W ciągu roku zwerbował na miejscu kolejnych żołnierzy, a w 1609 roku jego oddział liczył 5.000 zbrojnych[2]. W swoim oddziale miał m.in. kozaków dońskich, z którymi zajął tereny od ujścia Wołgi do Donu[potrzebne źródło]. Rok później przeszedł na służbę u Zygmunta III, przygotowującego wyprawę na Rosję i w następnym roku został powołany przez Jana Karola Chodkiewicza do stworzenia lekkiej jazdy, nie obciążającej skarbu Rzeczypospolitej, co oznaczało przyzwolenie na rabunek. Również w 1611 roku Sejm unieważnił nałożoną na niego karę banicji za wykroczenia popełnione w Inflantach[2]. Lisowski zwerbował tysiąc szlachty służącej tylko za obietnice łupu, lecz szybkiej i sprawnej. Zasłynął prowadząc w czasie wojny polsko-rosyjskiej wojnę podjazdową na północnych i wschodnich terenach państwa moskiewskiego[potrzebne źródło], aż po Morze Białe[2]. W 1615 roku na rozkaz Chodkiewicza zdobył Briańsk, Bilichów, Torsk, Kazym i Halecz. W odwrocie walczył z oddziałami Kukarina i Łopatyna[2], jednak udało się mu powrócić na czele oddziału do Warszawy w 1616 roku, tam też został entuzjastycznie powitany na Sejmie i nagrodzony kwotą 10.000 złotych. Wkrótce po uroczystym powitaniu został ponownie wysłany do Rosji i w czasie tej wyprawy zmarł nieoczekiwanie[2] rażony paraliżem w obozie pod Starodubnem.

Józef Bartłomiej Zimorowic napisał ku jego czci elegię, wydaną w 1620 roku[2].

Odnosił zwycięstwa w wielu bitwach, nękając całą prawie krainę moskiewską ciągłymi wycieczkami: znał ich zamiary, miejscowości, rzeczy jawne i tajemne i umiał wszystko, co nieprzyjaciele czynili, wykorzystywać na ich własną zgubę. I choć los niegodziwy niekiedy odbierał mu powodzenie, to jednak nigdy nie można było zobaczyć go zwyciężonym. Nauczył się bowiem przewidując w porę i czyniąc wszelkie wysiłki, udaremniać zamiary Moskiewskich, zajmować to, co sobie przygotowali i urządzili, przedziwnymi fortelami krzyżować wielkie poczynania ich wodzów i ze swą stałą gotowością do boju łamać ich i poskramiać. Gdy oddał wielkie usługi ojczyźnie i świetnie wyszkolił swych żołnierzy w sztuce wojennej, zabrała go niespodziewanie śmierć.

Szymon Starowolski, Sarmatiae Bellatores, 1631
(pol. Wojownicy sarmaccy, czyli pochwały mężów słynących męstwem wojennym w pamięci naszej lub naszych pradziadów)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Por. [1]
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Adam Leszczyński. Lisowczycy postrach Europy. „Ale Historia”. 38/2014 (140), s. 8-10, 2014-09-22. Agora SA (pol.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]