Aleksander Józef Lisowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
pułkownik królewski Aleksander Józef Lisowski
Jeż
Jeż
Data urodzenia ok. 15751580
Data śmierci 1616
Miejsce śmierci Starodub
Rodzina Lisowscy
Rodzice Jan Lisowski
Anna? de domo Szumkówna
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Aleksander Józef Lisowski (ur. ok. 15751580, zm. 1616 pod Starodubem) – pułkownik królewski[1], najbardziej znany członek rodu Lisowskich herbu Jeż, twórca i dowódca lisowczyków.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Ród Lisowskich pochodził z Pomorza, a z czasem osiedlił się na Litwie[potrzebne źródło]. Urodził się prawdopodobnie w 1575 roku, jako jedno z dwanaściorga dzieci Jana Lisowskiego. O jego młodości nie wiadomo wiele, pierwszą pewną informacją jest służba w oddziałach walczących dla hospodara mołdawskiego w 1599 roku. Po klęsce Mołdawian pod Bukowem Lisowski przeszedł na stronę zwycięskiego Jana Zamoyskiego. Następnie służył w Inflantach. Już w 1604 roku stał na czele konfederacji żołnierzy, którzy zbuntowali się z powodu niewypłacenia żołdu[2]. Jako porucznik husarskiej chorągwi walczył przeciw Szwedom w bitwie pod Kircholmem[potrzebne źródło]. Za przywódczą rolę w buncie został skazany na banicję, ale wyroku nie wykonano. W czasie rokoszu Zebrzydowskiego stanął po stronie rokoszan z chorągwią kozaków, a po przegranej bitwie przeciw wojsku królewskiemu pod Guzowem uszedł z pola bitwy[2].

W 1607 roku na czele 200 żołnierzy zaangażował się w moskiewską wojnę domową (dymitriady), stając na służbie u Dymitra Samozwańca. W ciągu roku zwerbował na miejscu kolejnych żołnierzy, a w 1609 roku jego oddział liczył 5.000 zbrojnych[2]. W swoim oddziale miał m.in. kozaków dońskich, z którymi zajął tereny od ujścia Wołgi do Donu[potrzebne źródło]. Rok później przeszedł na służbę u Zygmunta III, przygotowującego wyprawę na Rosję i w następnym roku został powołany przez Jana Karola Chodkiewicza do stworzenia lekkiej jazdy, nie obciążającej skarbu Rzeczypospolitej, co oznaczało przyzwolenie na rabunek. Również w 1611 roku Sejm unieważnił nałożoną na niego karę banicji za wykroczenia popełnione w Inflantach[2]. Lisowski zwerbował tysiąc szlachty służącej tylko za obietnice łupu, lecz szybkiej i sprawnej. Zasłynął prowadząc w czasie wojny polsko-rosyjskiej wojnę podjazdową na północnych i wschodnich terenach państwa moskiewskiego[potrzebne źródło], aż po Morze Białe[2]. W 1615 roku na rozkaz Chodkiewicza zdobył Briańsk, Bilichów, Torsk, Kazym i Halecz. W odwrocie walczył z oddziałami Kukarina i Łopatyna[2], jednak udało się mu powrócić na czele oddziału do Warszawy w 1616 roku, tam też został entuzjastycznie powitany na Sejmie i nagrodzony kwotą 10.000 złotych. Wkrótce po uroczystym powitaniu został ponownie wysłany do Rosji i w czasie tej wyprawy zmarł nieoczekiwanie[2] rażony paraliżem w obozie pod Starodubnem.

Józef Bartłomiej Zimorowic napisał ku jego czci elegię, wydaną w 1620 roku[2].

Odnosił zwycięstwa w wielu bitwach, nękając całą prawie krainę moskiewską ciągłymi wycieczkami: znał ich zamiary, miejscowości, rzeczy jawne i tajemne i umiał wszystko, co nieprzyjaciele czynili, wykorzystywać na ich własną zgubę. I choć los niegodziwy niekiedy odbierał mu powodzenie, to jednak nigdy nie można było zobaczyć go zwyciężonym. Nauczył się bowiem przewidując w porę i czyniąc wszelkie wysiłki, udaremniać zamiary Moskiewskich, zajmować to, co sobie przygotowali i urządzili, przedziwnymi fortelami krzyżować wielkie poczynania ich wodzów i ze swą stałą gotowością do boju łamać ich i poskramiać. Gdy oddał wielkie usługi ojczyźnie i świetnie wyszkolił swych żołnierzy w sztuce wojennej, zabrała go niespodziewanie śmierć.

Szymon Starowolski, Sarmatiae Bellatores, 1631
(pol. Wojownicy sarmaccy, czyli pochwały mężów słynących męstwem wojennym w pamięci naszej lub naszych pradziadów)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Por. [1]
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Adam Leszczyński. Lisowczycy postrach Europy. „Ale Historia”. 38/2014 (140), s. 8-10, 2014-09-22. Agora SA (pol.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]