Aleksander Jan Cuza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aleksander Jan I Cuza
Domnitor Zjednoczonych Księstw Mołdawii i Wołoszczyzny
Al I Cuza.jpg
Signature of Alexandru Ioan Cuza.png
Hospodar Mołdawii
Okres panowania od 17 stycznia 1859
do 1860
Poprzednik Bazyli Sturdza
Następca
Hospodar wołoski
Okres panowania od 5 lutego 1859
do 1860
Poprzednik Aleksander Dymitr Ghica
Następca
Książę (domnitor) Zjednoczonych Księstw Mołdawii i Wołoszczyzny
Okres panowania od 1860
do 1866
Poprzednik
Następca Karol I
Dane biograficzne
Dynastia Cuza
Urodziny 20 marca 1820 r. w Gałaczu, Mołdawia
Śmierć 15 maja 1873 r. Heidelbergu, Niemcy
Żona Elena Rosetti
Odznaczenia
Łańcuch Orderu Gwiazdy Rumunii Wielka Wstęga Orderu Osmana Wielka Wstęga Orderu Medżydów Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Świętych Maurycego i Łazarza (Królestwo Włoch)
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Aleksander Jan Cuza, rum. Aleksandru Ioan Cuza (ur. 20 marca 1820 w Gałaczu, zm. 15 maja 1873 w Heidelbergu) – bojar mołdawski i książę (domnitor) Zjednoczonych Księstw Mołdawii i Wołoszczyzny.

Młodość i dojście do władzy[edytuj | edytuj kod]

Aleksander Jan Cuza pochodził z mołdawskiej rodziny bojarskiej. Zdobył wykształcenie na europejskim poziomie i został pułkownikiem armii mołdawskiej. W 1848, gdy Europę ogarnęła Wiosna Ludów, zarówno w Mołdawii, jak i na Wołoszczyźnie wybuchły rewolty. Aleksander J. Cuza należał wówczas w Jassach do grupy najbardziej radykalnych działaczy, żądających natychmiastowych, daleko idących zmian politycznych, a zwłaszcza ustąpienia znienawidzonego księcia Michała Sturdzy. Walki w Mołdawii szybko zostały stłumione, a młody Cuza został uwięziony w Wiedniu, skąd wkrótce uciekł z pomocą brytyjską.

Po powrocie do ojczyzny, w 1858 r. Cuza został ministrem wojny. Jako świetny mówca agitował za połączeniem Mołdawii i Wołoszczyzny. Korzystając z poparcia europejskich potęg 17 stycznia 1859 r. został obrany księciem Mołdawii. Kilkanaście dni później w Bukareszcie tron wołoski powierzono księciu Bibescu. Wywołało to zamieszki uliczne w mieście. W powtórzonym pod naciskiem ulicy głosowaniu 5 lutego jednogłośnie obwołano Cuzę również księciem Wołoszczyzny, co doprowadziło do unii personalnej obu państw. W 1861 r. władzę Aleksandra J. Cuzy na tych ziemiach potwierdził sułtan turecki Abdülaziz.

Książę zjednoczonej Rumunii[edytuj | edytuj kod]

Dwa lata później Cuza, który dotąd władał dwoma faktycznie niezależnymi państwami, zjednoczył Mołdawię i Wołoszczyznę w jeden organizm państwowy – Rumunię ze stolicą w Bukareszcie. Po tym wydarzeniu Cuza, panujący odtąd jako Aleksander Jan I, rozpoczął serię reform. Pierwszą z nich była decyzja o sekularyzacji dóbr klasztornych. Patriarchatowi Konstantynopola, do którego część z tych klasztorów należała, zaproponowano rekompensatę, lecz patriarcha Konstantynopola zerwał negocjacje na jej temat. Po kilku latach rząd rumuński wycofał się z tej propozycji. Reforma uwłaszczeniowa przysporzyła mu wielu przeciwników, zwłaszcza wśród konserwatystów. Próbowali zawetować ustawę, lecz Cuza to weto odrzucił i przeprowadził plebiscyt modyfikujący Konwencję Paryską (traktat pokojowy po wojnie krymskiej gwarantujący autonomię Mołdawii i Wołoszczyzny) – nierzeczywistą konstytucję (to referendum potwierdziło jego władzę). Następnie rozszerzył prawa wyborcze i zniósł status bojarów jako grupy uprzywilejowanej. Stworzył bazujące na Kodeksie Napoleona Kodeks cywilny i karny. Zreformował armię na styl europejski i założył uniwersytety w Bukareszcie i Jassach.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

W 1844 Cuza poślubił Elenę Rosetti. Jego żona nie mogła mieć dzieci, więc Cuza zaczął ją zdradzać. Elena nie protestowała, a nawet wychowywała jak własne dzieci, dwóch synów Cuzy (Alexandru Al. Ioan Cuzę, ur. między 1862 a 1864, zm. 1889, i Dimitrie Cuzę, ur. 1865, popełnił samobójstwo w 1888), i jego kochankiEleny Marii Catargiu-Obrenović.

Upadek, emigracja i śmierć[edytuj | edytuj kod]

W 1866 Cuza został obalony przez oficerów związanych z opozycją i w związku z tym emigrował. Na jego następcę został wybrany Karl von Hohenzollern-Sigmaringen, który przyjął imię Karol I. Cuza zmarł na wygnaniu po tułaczce z rodziną po Europie. Został pochowany w swojej rezydencji w Ruginoasie, a po wojnie jego ciało zostało przeniesione do Jass.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Juliusz Demel, Aleksander Jan Cuza, książę Rumunii, Ossolineum, Wrocław 1977.


Poprzednik
Aleksander Dymitr Ghica
Valahia.gif Hospodar Wołoszczyzny
1859-1860
Valahia.gif Następca
Poprzednik
Bazyli Sturdza
Coat of arms of Moldavia.svg Hospodar Mołdawii
1859-1860
Coat of arms of Moldavia.svg Następca