Aleksander Lesser

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Autoportret w mundurze oficerskim
Pogrzeb pięciu poległych w 1861 roku w Warszawie
Władysław II Jagiełło, rys. Aleksandra Lessera z cyklu "Wizerunki królów polskich"
Grób Aleksandra Lessera

Aleksander Lesser (ur. 13 maja 1814 w Warszawie, zm. 13 marca[1] 1884 w Krakowie) – polski malarz i krytyk sztuki żydowskiego pochodzenia, specjalizujący się w obrazach o tematyce historycznej i współczesnej, członek Akademii Umiejętności w Krakowie, współzałożyciel Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się jako jedno z dwanaściorga dzieci kupca Lewiego (1791-1870) i Róży Loewenstein (1790-1840). Był żonaty z Julią Bergson (1839-1918), córką Ludwika Bergsona.

Studiował malarstwo na Oddziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Warszawskiego, a także na uczelniach artystycznych w Dreźnie i Monachium. Stał się jednym z twórców odmiany polskiego malarstwa historycznego, tzw. nurtu archeologicznego (mającego na celu przedstawienie całej historii Polski), który zaistniał jeszcze przed działalnością artystyczną Jana Matejki.

W życiu religijnym nie okazywał zainteresowania judaizmem, choć nie zerwał z nim związków całkowicie. Przeważnie nie szukał motywów malarskich w historii starożytnego Izraela (z wyjątkiem jednego namalowanego obrazu: Dawid dziękujący Bogu za zwycięstwo nad Goliatem). Nie okazywał również szczególnego zainteresowania życiem społeczności żydowskiej w Polsce ani kontaktami z kulturą Izraela.

Po śmierci w 1884 w Krakowie został pochowany na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie (kwatera 20, rząd 9)[2][3].

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Prace, które tworzył, opierał na poważnych studiach z dziejów Polski. Do najbardziej znanych obrazów należą:

  • Obrona Trembowli przeciw Turkom (1841)
  • Pogrzeb pięciu ofiar manifestacji w Warszawie w roku 1861 (1861) – przedstawiający pogrzeb zamordowanych przez Kozaków Polaków i Żydów, w którym uczestniczyli duchowni katoliccy, protestanccy oraz rabini.
  • Wizerunki królów polskich – 40 portretów królów polskich malowanych według wzorów pomnikowych. Wizerunki wraz z komentarzem historycznym Juliana Bartoszewicza zostały wydane w Warszawie w 1860 (Aleksander Lesser, Królowie polscy) w oficynie wydawniczej Dzwonkowskiego.
  • Ponadto: Kadłubek piszący kronikę w klasztorze, Młody Bolesław Krzywousty wyjeżdża do Morawii, Pożegnanie Henryka z Legnicy ze św. Jadwigą, Koronacja Leszka Białego, Hołd pruski, Wydobycie zwłok Wandy z Wisły, Ostatnie chwile Mikołaja Kopernika i in.
  • Obrazy z chrześcijańskimi motywami religijnymi, m.in. przedstawiające Wniebowstąpienie Chrystusa i św. Magdalenę.

W uznaniu za Wizerunki królów polskich został mianowany członkiem Towarzystwa Naukowego Krakowskiego, od króla szwedzkiego Karola XV otrzymał złoty medal z napisem Litteris et artibus ("Naukom i sztukom"), a od króla saskiego Jana Wettyna – pierścień brylantowy.

Działalność publicystyczna[edytuj | edytuj kod]

Lesser prowadził także działalność publicystyczną, zamieszczając artykuły w gazecie "Kłosy" oraz "Sprawozdaniach Towarzystwa Zachęty" (którego był współzałożycielem w 1860), gdzie zamieszczał m.in. kroniki artystyczne. Ponadto zajmował się ilustratorstwem, litografią i scenografią. Opracował m.in. ilustracje do dzieł Adama Mickiewicza i Antoniego Malczewskiego, niekiedy wykonując litografie dzięki współpracy z zakładem drukarskim Maksymiliana Fajansa. W dziedzinie scenografii jednym z jego sukcesów były projekty kostiumów do sztuki "Zbójcy" Friedricha Schillera, wystawionej 1868 w Teatrze Letnim, a także szkic dekoracji do dramatu Wincentego Rapackiego "Wit Stwosz", wystawionego w Teatrze Wielkim w 1875.

Po roku 1870 zajął się również krytyką artystyczną, równolegle prowadząc badania nad sztuką dawną. W 1883 doprowadził do wydania Przewodnika do opisu dawnych pomników sztuki z dołączeniem XV tablic typów budownictwa, rzeźby i malarstwa, przez Delegację Komitetu Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, której był wówczas przewodniczącym.

Przypisy

  1. Reychman podaje 7 marca
  2. Grób Aleksandra Lessera w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie
  3. Cmentarze m. st. Warszawy. Cmentarze żydowskie. Warszawa: Rokart, 2003. ISBN 83-916419-3-7.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mateusz Mieses, Z rodu żydowskiego. Zasłużone rodziny polskie krwi niegdyś żydowskiej, Wydawnictwo Wema, Warszawa, 1991
  • Kazimierz Reychman: Szkice genealogiczne, Serja I. Warszawa: Hoesick F., 1936, s. 11-18, 121-125.