Aleksander Tansman
Aleksander Tansman (ur. 11 czerwca 1897 w Łodzi, zm. 15 listopada 1986 w Paryżu)[2] – polski kompozytor i pianista-wirtuoz.
Spis treści |
Życiorys [edytuj]
Jego rodzicami byli pochodzący z Pińska Mosze Tancman oraz pochodząca z Wilna Anna Gurwicz.
Edukację muzyczną rozpoczął w Łodzi. Tu też występował w Łódzkiej Orkiestrze Symfonicznej pod dyrekcją Tadeusza Mazurkiewicza. W tym samym czasie studiował w Warszawie (teorię muzyki u P. Rytla, kompozycję u H. Melcera, fortepian u W. Gawrońskiego). Na Uniwersytecie Warszawskim studiował prawo.
Od 1920 do śmierci mieszkał na stałe w Paryżu, z przerwą na lata II wojny światowej, gdy wraz z rodziną z powodu zagrożenia Holocaustem przebywał w Stanach Zjednoczonych. Do Francji wrócił w 1946 roku.
Odbył wiele podróży koncertowych jako pianista po Europie, Ameryce Północnej i Dalekim Wschodzie. Sławę zdobył nie tylko jako pianista-wirtuoz, czy dyrygent, ale przede wszystkim jako kompozytor.
Tansman był pierwszym polskim kompozytorem, który zdecydowanie zerwał z wpływami neoromantyzmu szczególnie afirmowanymi w tradycji niemieckiej, na rzecz tradycji romańskiej, stając się niekwestionowanym współtwórcą neoklasycyzmu w muzyce światowej, obok Strawińskiego, Hindemitha, Poulenca i Caselli. Twórczość Tansmana jest niezwykle obfita i wszechstronna. Jest cenionym kompozytorem muzyki orkiestrowej, fortepianowej oraz gitarowej. Czerpał z polskiej i żydowskiej tradycji, z silnymi wpływami francuskimi oraz amerykańskimi.
W latach 1932–1933 Tansman odbył artystyczne tournée dookoła świata, podczas którego honorowany był osobiście, m.in. przez Mahatmę Gandhiego czy cesarza Japonii, który nadal mu medal „za wkład w rozwój kultury światowej”.
W 1945 roku muzyka Tansmana, do filmu Paris Underground Gregory Ratoffa, otrzymała nominację do Oscara.
W 1977 roku, w dowód uznania jego wkładu w kulturę muzyczną Europy, jako pierwszy polski artysta, Tansman otrzymał po Dymitrze Szostakowiczu fotel Królewskiej Akademii Nauk, Literatury i Sztuki w Brukseli, w którym wcześniej zasiadali Brahms, Verdi, Liszt, Ravel.
Kompozycje zamawiali u niego m.in. UNESCO, Królowa Belgii. Jednym z przejawów uznania dla twórczości kompozytora były bliskie stosunki, jakie twórca utrzymywał z Charliem Chaplinem, George’em Gershwinem, Albertem Einsteinem, Tomaszem Mannem, Stefanem Zweigiem czy Pablem Picassem. Owocem przyjaźni ze Strawińskim była książka autorstwa Tansmana – jedno z najcenniejszych i najbardziej wiarygodnych źródeł o twórczości i estetyce Strawińskiego – „Igor Stravinsky”, Paris 1948.
Dzieła Tansmana wykonywali najwięksi artyści świata, m.in. w Ameryce – Sergiusz Kusewicki, Tullio Serafin, Arturo Toscanini, Leopold Stokowski, Willem Mengelberg. W Europie – Pierre Monteux, Jascha Horenstein, Hermann Abendroth, Walther Straram, Andrés Segovia, Erich Kleiber, Otto Klemperer, Emil Młynarski i Grzegorz Fitelberg.
Jego utwory kameralne grały najsławniejsze kwartety smyczkowe, utwory solowe wprowadzali na estrady pianiści: Walter Gieseking, José Iturbi, Henri Gil-Marchex, Jan Smeterlin, Mieczysław Horszowski, Henryk Sztompka, Zbigniew Drzewiecki. Śpiewali je: Maria Freund, Jane Bathori, Stanisława Korwin-Szymanowska.
Popisywali się nimi skrzypkowie: Bronisław Huberman, József Szigeti, Hélčne Jourdan-Morhange i Irena Dubiska oraz wiolonczeliści: Pablo Casals, Grigori Piatigorski, Maurice Marechal, Enrico Mainardi i Kazimierz Wiłkomirski.
Wybrane utwory [edytuj]
Utwory orkiestrowe [edytuj]
|
Koncerty [edytuj]
Opery [edytuj]
Balety [edytuj] |
Przypisy
- ↑ Alexandre Tansman (1897-1986): portraits et documents 1926. Bibliothèque nationale de France - Gallica, bibliothèque numérique. [dostęp 2011-06-02].
- ↑ Aleksander Tansman w serwisie Culture.pl
Bibliografia [edytuj]
- I. Schwerke, Alexandre Tansman, compositeur polonais, Paris 1931.
- Tenże, Alexander Tansman. The Polish Composer, New York 1931.
- J. Waldorff, Z Paryża, „Świat” 14 V 1967, s. 10.
- J. Cegiełła, Szkice do autoportretu polskiej muzyki współczesnej, Kraków 1976.
- T.A. Zieliński, Klasyk polskiej muzyki współczesnej, „Ruch Muzyczny” 1977, nr 13, s. 3-4.
- Z. Helman, Estetyka twórczości A. Tansmana, „Ruch Muzyczny” 1977, nr 13, s. 4-5.
- T. Kaczyński, Między Polską a Francją, „Ruch Muzyczny” 1977, nr 13, s. 5-6.
- Z. Sierpiński, Kariera, jakiej nie było. Polskie dni muzyki Tansmana, „Życie Warszawy” 1980, nr 235, s. 1, 7.
- Z. Kałużyński, Dziecko szczęścia, „Polityka” 31 V 1986, nr 22.
- J. Janyst, Dość było milczenia, „Dziennik Łódzki” 1986, nr 234, s. 4.
- J. Cegiełła, Dziecko szczęścia. Aleksander Tansman i jego czasy. Warszawa 1986.
- M. Fuks, Muzyka ocalona, Warszawa 1989.
- A. Granat-Janki, Forma w twórczości instrumentalnej Aleksandra Tansmana, Wrocław 1995.
- G. Hugon (ed.), Alexandre Tansman (1897-1986). Catalogue de l’oeuvre, Paris 1995.
- A. Wendland, Gitara w twórczości Aleksandra Tansmana, Łódź 1996.
- J. Cegiełła, Dziecko szczęścia. Aleksander Tansman i jego czasy, t. 1 (ss.418), t. 2, Łódź 1996.
- Aleksander Tansman 1897-1986. Materiały z ogólnopolskiej sesji naukowej, Łódź 1997.
