Aleksander Tansman

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aleksander Tansman z Anną Eleonorą Brociner, lata 20. XX w.[1]

Aleksander Tansman (ur. 11 czerwca 1897 w Łodzi, zm. 15 listopada 1986 w Paryżu)[2] – polski kompozytor i pianista-wirtuoz.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jego rodzicami byli pochodzący z Pińska Mosze Tancman oraz pochodząca z Wilna Anna Gurwicz.

Edukację muzyczną rozpoczął w Łodzi. Tu też występował w Łódzkiej Orkiestrze Symfonicznej pod dyrekcją Tadeusza Mazurkiewicza. W tym samym czasie studiował w Warszawie (teorię muzyki u P. Rytla, kompozycję u H. Melcera, fortepian u W. Gawrońskiego). Na Uniwersytecie Warszawskim studiował prawo.

Od 1920 do śmierci mieszkał na stałe w Paryżu, z przerwą na lata II wojny światowej, gdy wraz z rodziną z powodu zagrożenia Holocaustem przebywał w Stanach Zjednoczonych. Do Francji wrócił w 1946 roku.

Odbył wiele podróży koncertowych jako pianista po Europie, Ameryce Północnej i Dalekim Wschodzie. Sławę zdobył nie tylko jako pianista-wirtuoz, czy dyrygent, ale przede wszystkim jako kompozytor.

Tansman był pierwszym polskim kompozytorem, który zdecydowanie zerwał z wpływami neoromantyzmu szczególnie afirmowanymi w tradycji niemieckiej, na rzecz tradycji romańskiej, stając się niekwestionowanym współtwórcą neoklasycyzmu w muzyce światowej, obok Strawińskiego, Hindemitha, Poulenca i Caselli. Twórczość Tansmana jest niezwykle obfita i wszechstronna. Jest cenionym kompozytorem muzyki orkiestrowej, fortepianowej oraz gitarowej. Czerpał z polskiej i żydowskiej tradycji, z silnymi wpływami francuskimi oraz amerykańskimi.

W latach 1932–1933 Tansman odbył artystyczne tournée dookoła świata, podczas którego honorowany był osobiście, m.in. przez Mahatmę Gandhiego czy cesarza Japonii, który nadal mu medal „za wkład w rozwój kultury światowej”.

W 1945 roku muzyka Tansmana, do filmu Paris Underground Gregory Ratoffa, otrzymała nominację do Oscara.

W 1977 roku, w dowód uznania jego wkładu w kulturę muzyczną Europy, jako pierwszy polski artysta, Tansman otrzymał po Dymitrze Szostakowiczu fotel Królewskiej Akademii Nauk, Literatury i Sztuki w Brukseli, w którym wcześniej zasiadali Brahms, Verdi, Liszt, Ravel.

Kompozycje zamawiali u niego m.in. UNESCO, Królowa Belgii. Jednym z przejawów uznania dla twórczości kompozytora były bliskie stosunki, jakie twórca utrzymywał z Charliem Chaplinem, George’em Gershwinem, Albertem Einsteinem, Tomaszem Mannem, Stefanem Zweigiem czy Pablem Picassem. Owocem przyjaźni ze Strawińskim była książka autorstwa Tansmana – jedno z najcenniejszych i najbardziej wiarygodnych źródeł o twórczości i estetyce Strawińskiego – „Igor Stravinsky”, Paris 1948.

Dzieła Tansmana wykonywali najwięksi artyści świata, m.in. w Ameryce – Sergiusz Kusewicki, Tullio Serafin, Arturo Toscanini, Leopold Stokowski, Willem Mengelberg. W Europie – Pierre Monteux, Jascha Horenstein, Hermann Abendroth, Walther Straram, Andrés Segovia, Erich Kleiber, Otto Klemperer, Emil Młynarski i Grzegorz Fitelberg.

Jego utwory kameralne grały najsławniejsze kwartety smyczkowe, utwory solowe wprowadzali na estrady pianiści: Walter Gieseking, José Iturbi, Henri Gil-Marchex, Jan Smeterlin, Mieczysław Horszowski, Henryk Sztompka, Zbigniew Drzewiecki. Śpiewali je: Maria Freund, Jane Bathori, Stanisława Korwin-Szymanowska.

Popisywali się nimi skrzypkowie: Bronisław Huberman, József Szigeti, Hélčne Jourdan-Morhange i Irena Dubiska oraz wiolonczeliści: Pablo Casals, Grigori Piatigorski, Maurice Marechal, Enrico Mainardi i Kazimierz Wiłkomirski.

Wybrane utwory[edytuj | edytuj kod]

Utwory orkiestrowe[edytuj | edytuj kod]

  • I Symfonia (1925)
  • II Symfonia a-moll (1926)
  • Symphonie concertante (III Symfonia) (1931)
  • IV Symfonia cis-moll (1936-39)
  • V Symfonia D-dur (1942)
  • VI Symfonia - "In memoriam" (1944)
  • VII Symfonia - "Liryczna"(1944)
  • Muzyka na orkiestrę (Symfonia VIII) (1948)
  • IX Symfonia (1957-58)
  • Sinfonietta Nr 1 (1924)
  • Sinfonietta Nr 2 (1978)
  • Sinfonia piccola (1951-52)


  • Rapsodie polonaise (1941)
  • Muzyka na smyczki (1947)
  • Capriccio (1953)
  • Koncert na orkiestrę (1955)
  • Symfonia kameralna (1960)
  • Six movements na orkiestrę smyczkową (1961)
  • Diptyque na orkiestrę kameralną (1969)
  • Quatre mouvements (1967-68)
  • Hommage à Erasme de Rotterdam (1969)
  • Stèle. In memoriam I. Stravinsky (1972)

Koncerty[edytuj | edytuj kod]

  • I Koncert fortepianowy (1925)
  • II Koncert fortepianowy (1926)
  • Koncert na altówkę (1936)
  • Koncert skrzypcowy (1937)
  • Koncert na gitarę (1946)
  • Koncert na klarnet (1955)
  • Koncert wiolonczelowy (1962)
  • Koncert na flet (1968)

Opery[edytuj | edytuj kod]

Balety[edytuj | edytuj kod]

  • Sextuor (1922)
  • Lumières (1926)
  • La grande ville (1932)
  • Bric-à-Brac (1933)
  • Mexico Américain (1945)
  • Le roi qui jouait le fou (1947)
  • Trois de Nuit (1949)

Przypisy

  1. Alexandre Tansman (1897-1986): portraits et documents 1926. Bibliothèque nationale de France - Gallica, bibliothèque numérique. [dostęp 2011-06-02].
  2. Aleksander Tansman. Culture.pl.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • I. Schwerke, Alexandre Tansman, compositeur polonais, Paris 1931.
  • Tenże, Alexander Tansman. The Polish Composer, New York 1931.
  • J. Waldorff, Z Paryża, „Świat” 14 V 1967, s. 10.
  • J. Cegiełła, Szkice do autoportretu polskiej muzyki współczesnej, Kraków 1976.
  • T.A. Zieliński, Klasyk polskiej muzyki współczesnej, „Ruch Muzyczny” 1977, nr 13, s. 3-4.
  • Z. Helman, Estetyka twórczości A. Tansmana, „Ruch Muzyczny” 1977, nr 13, s. 4-5.
  • T. Kaczyński, Między Polską a Francją, „Ruch Muzyczny” 1977, nr 13, s. 5-6.
  • Z. Sierpiński, Kariera, jakiej nie było. Polskie dni muzyki Tansmana, „Życie Warszawy” 1980, nr 235, s. 1, 7.
  • Z. Kałużyński, Dziecko szczęścia, „Polityka” 31 V 1986, nr 22.
  • J. Janyst, Dość było milczenia, „Dziennik Łódzki” 1986, nr 234, s. 4.
  • J. Cegiełła, Dziecko szczęścia. Aleksander Tansman i jego czasy. Warszawa 1986.
  • M. Fuks, Muzyka ocalona, Warszawa 1989.
  • A. Granat-Janki, Forma w twórczości instrumentalnej Aleksandra Tansmana, Wrocław 1995.
  • G. Hugon (ed.), Alexandre Tansman (1897-1986). Catalogue de l’oeuvre, Paris 1995.
  • A. Wendland, Gitara w twórczości Aleksandra Tansmana, Łódź 1996.
  • J. Cegiełła, Dziecko szczęścia. Aleksander Tansman i jego czasy, t. 1 (ss.418), t. 2, Łódź 1996.
  • Aleksander Tansman 1897-1986. Materiały z ogólnopolskiej sesji naukowej, Łódź 1997.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]