Aleksander Walerian Jabłonowski

Grób Aleksandra Jabłonowskiego na Powązkach; Warszawa, 24 lipca 2008

Aleksander Jabłonowski herbu Prus (ur. 19 kwietnia 1829 w Goźlinie koło Garwolina, zm. 22 sierpnia 1913 w Limanie Kujalnickim koło Odessy) – polski historyk, etnograf i podróżnik. Członek korporacji akademickiej Konwent Polonia. Brat lekarza i etnografa Władysława Jabłonowskiego.

Życiorys

W latach (1848–1849) studiował na Uniwersytecie w Krakowie i w Dorpacie, w (1859–1860) przebywał dla studiów slawistycznych i historycznych w Berlinie, Londynie, Brukseli, Paryżu, Pradze, Wiedniu, Rzymie, Atenach i Konstantynopolu. Sześć lat następnych spędził na Ukrainie. Uczestnik prac konspiracyjnego Związku Trojnickiego. Jesienią 1862 roku został wybrany członkiem komitetu prowincjonalnego Komitetu Centralnego Narodowego „Czerwonych”. (tzw. Wydział Wykonawczy Rusi). Za udział w tej organizacji w 1867 roku został zesłany do Kiereńska w guberni penzeńskiej, gdzie poświecił się badaniu plemienia Mordwinów. W 1868 uzyskał zezwolenie na stałe osiedlenie się w Warszawie, gdzie oddawał się pracy naukowej jako współwydawca (z Pawińskim) Źródeł dziejowych oraz współpracownik wielu pism, przede wszystkim Ateneum. W 1870 wyruszył w podróż do Iraku, gdzie spotkał się ze swym bratem i odbył z nim kilka wypraw krajoznawczych.

W latach (1879–1892) zwiedził Wschód muzułmański, Cylicję, Palestynę, Syrię, Kurdystan, Indie, Egipt, Bałkany, Krym i Zadnieprze.

Zwiedził ruiny Niniwy koło Mosulu, a także Babilon i Karbalę. Wrażenia z podróży zawarł m.in. w studiach pt.: Ustęp z pamiętnika podróży po muzułmańskim Wschodzie odbytej w 1870 r. oraz Wschód muzułmański. Ogłosił drukiem wiele dzieł, z których znaczna część poświęcona jest dziejom płd.-wschodnich ziem Polski (Wołynia, Podola, Ukrainy i Wołoszczyzny). Część jego prac zebrana jest w wyd. zbiorowym Pisma t. 1-7 (Warszawa 1910–1913), nie weszły tu jednak opracowania, drukowane w Źródłach dziejowych w t. I. V, VI, XVII—XVIII oraz osobno Akademia Kijowsko-Mohilańska (Kraków 1899/1900), Historia Rusi południowej (Kraków 1912) i duża ilość opracowań, zamieszczanych w czasopismach.

Powrócił później do Warszawy, gdzie kontynuował pracę publicystyczno-naukową. W 1905 został pierwszym prezesem Towarzystwa Miłośników Historii w Warszawie, a w latach 1907–1913 był prezesem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.

Był członkiem Akademii Umiejętności. Został pochowany w Warszawie.

Zobacz też

• kontakty Polski z Bliskim Wschodem do II wojny światowej.