Aleksandr Gołowanow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aleksandr Jewgieniewicz Gołowanow
Александр Евгеньевич Голованов
Marsz. Gieorgij Żukow i gen. Aleksandr Gołowanow (po prawej) w lipcu 1943 roku
Marsz. Gieorgij Żukow i gen. Aleksandr Gołowanow (po prawej) w lipcu 1943 roku
główny marszałek lotnictwa główny marszałek lotnictwa
Data i miejsce urodzenia 7 sierpnia 1904
Niżny Nowogród,  Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 22 września 1975
Moskwa,  ZSRR
Przebieg służby
Lata służby 19191924
19411953
Siły zbrojne Red star.svg Armia Czerwona
Stanowiska dowódca 212. Pułku Bombowego, 81. Dywizji Bombowej, Lotnictwa Dalekiego Zasięgu (ADD), 18 Armii Lotniczej
Główne wojny i bitwy wojna domowa w Rosji,
bitwa nad Chałchin-Goł,
wojna zimowa,
II wojna światowa
(Wielka Wojna Ojczyźniana):
Późniejsza praca deputowany do Rady Najwyższej ZSRR
Odznaczenia
Order Lenina Order Lenina Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Suworowa I klasy Order Suworowa I klasy Order Suworowa I klasy Order Czerwonej Gwiazdy Medal "Za odwagę" Medal Partyzantowi Wojny Ojczyźnianej I stopnia Medal "Za obronę Moskwy" Medal "Za obronę Stalingradu" Medal "Za zdobycie Królewca" Medal "Za zdobycie Berlina" Medal za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 Order Suche Batora (Mongolia) Order Czerwonego Sztandaru (Mongolia) Order Krzyża Grunwaldu I klasy (Polska)

Aleksandr Jewgieniewicz Gołowanow, ros. Александр Евгеньевич Голованов (ur. 7 sierpnia 1904 w Niżnym Nowogrodzie, zm. 22 września 1975 w Moskwie) – radziecki lotnik cywilny i wojskowy, główny marszałek lotnictwa ZSRR, funkcjonariusz służb specjalnych, deputowany do Rady Najwyższej ZSRR.

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Niżnym Nowogrodzie. W wieku 14 lat wstąpił do Armii Czerwonej i walczył na froncie wojny domowej w Rosji, w tym w wywiadzie wojskowym w 59. pułku strzelców. Zdemobilizowany w 1920, od 1924 przeszedł do organów bezpieczeństwa (OGPU, następnie NKWD). Od 1929 był członkiem partii komunistycznej WKP(b). W 1932 ukończył szkołę lotniczą. Zajmował się też uprawianiem wyczynowego sportu, jeżdżąc m.in. na motocyklu czy pilotując samoloty. Brał udział w ogólnozwiązkowych zawodach motorowych.

W stalinowskiej "Kontroli"[edytuj | edytuj kod]

Po zwróceniu na siebie uwagi ówczesnego przywódcy ZSRR Józefa Stalina został przeniesiony do nieformalnych organów kontroli, zajmujących się ochroną wodza i kontrolowaniem służb specjalnych, aby te nie mogły mu zagrozić, ani też przejawiać jakiejkolwiek samowoli. Był osobistym ochroniarzem, pilotem i śledczym Stalina. Często, w latach terroru lat 30., przywoził ze sobą do Moskwy (sam Stalin nigdy nie latał) nowych działaczy z awansu na odpowiedzialne stanowiska oraz tych, których miano wkrótce aresztować. Słynny ów samolot nazywał się Stalinowski Szlak (Stalinskij marszrut), a jego model stał na biurku dyktatora. Oficjalnie, od 1932 był pilotem lotnictwa cywilnego, a od 1938 do 1941 szefem-pilotem linii Aerofłot. Brał udział w walkach granicznych radziecko-japońskich nad rzeką Chalchyn gol w Mongolii w 1939 – jego zadanie polegało na dyskretnej kontroli dowodzącego operacją marszałka Gieorgija Żukowa oraz organizowaniu dywersji na tyłach wroga. Służył też podczas wojny zimowej 1939–1940.

W lotnictwie wojskowym[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu II wojny światowej odszedł za zgodą Józefa Stalina z tajnych organów i od lutego 1941 służył w lotnictwie wojskowym, początkowo jako dowódca 212 Pułku Bombowego Dalekiego Zasięgu. Jego pierwszym stopniem był podpułkownik, awansował jednak z czasem aż do stopnia głównego marszałka lotnictwa (19 sierpnia 1944). Od sierpnia 1941 był dowódcą 81 Dywizji Bombowej Dalekiego Zasięgu, podporządkowanej naczelnemu dowództwu. Dywizja ta bombardowała m.in. Berlin, Królewiec, Gdańsk i inne strategiczne cele. Od lutego 1942 był dowódcą Lotnictwa Dalekiego Zasięgu (ADD), a od grudnia 1944 – 18 Armii Lotniczej. Po wojnie, w latach 1948–1953 Gołowanow służył dalej na stanowiskach dowódczych w lotnictwie bombowym. W 1950 ukończył Wyższą Akademię Wojskową im. K. J. Woroszyłowa w Moskwie.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

W fikcji[edytuj | edytuj kod]

Jedna z postaci trzech powieści Wiktora Suworowa, tj. Kontroli, Wyboru i Żmijojada, Aleksander Chołowanow, jest wzorowany na Gołowanowie, podobnie jak sama Kontrola na owych nieformalnych organach, w których pod bokiem Stalina pracował.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • B. Potyrała, H. Szczegóła – Czerwoni marszałkowie. Elita Armii Radzieckiej 1935-1991, Wyd. WSP im. Tadeusza Kotarbińskiego, Zielona Góra 1997, ISBN 83-86832-23-1
  • B. Potyrała, W. Szlufik – Who is who? Trzygwiazdkowi generałowie i admirałowie radzieckich sił zbrojnych z lat 1940-1991, Wyd. WSP, Częstochowa 2001, ISBN 83-7098-662-5
  • Słownik biograficzny marszałków Związku Radzieckiego, t. I, Koszalin 2004
  • Mała Encyklopedia Wojskowa, t. I, Wyd. MON, Warszawa 1971
  • Encyklopedia II wojny światowej, Wyd. MON, Warszawa 1975
  • (ros.) W. Jegorszyn – Feldmarszałkowie i marszałkowie, Moskwa 2000
  • (ros.) K. Zalesskij – Imperium Stalina. Biograficzny słownik encyklopedyczny, Moskwa 2000
  • (ros.) Radziecka Encyklopedia Wojskowa, t. 1, Moskwa
  • (ros.) Wielka Encyklopedia Radziecka, t. 7, s. 21, Moskwa 1969-1978
  • (ros.) Wojskowy słownik encyklopedyczny, Moskwa 1986
  • Голованов Александр Евгеньевич – Проект ХРОНОС (ros.)