Aleksandr Gołowanow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aleksandr Jewgieniewicz Gołowanow
Александр Евгеньевич Голованов
Marsz. Gieorgij Żukow i gen. Aleksandr Gołowanow (po prawej) w lipcu 1943 roku
Marsz. Gieorgij Żukow i gen. Aleksandr Gołowanow (po prawej) w lipcu 1943 roku
główny marszałek lotnictwa główny marszałek lotnictwa
Data i miejsce urodzenia 7 sierpnia 1904
Niżny Nowogród,  Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 22 września 1975
Moskwa,  ZSRR
Przebieg służby
Lata służby 19191924
19411953
Siły zbrojne Red star.svg Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona
Stanowiska dowódca 212 Pułku Bombowego, 81 Dywizji Bombowej, Lotnictwa Dalekiego Zasięgu (ADD), 18 Armii Lotniczej
Główne wojny i bitwy wojna domowa w Rosji,
bitwa nad Chałchin-Goł,
wojna zimowa,
II wojna światowa:
Późniejsza praca deputowany do Rady Najwyższej ZSRR
Odznaczenia
Order Lenina Order Lenina Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Suworowa I klasy Order Suworowa I klasy Order Suworowa I klasy Order Czerwonej Gwiazdy Medal "Za odwagę" Medal Partyzantowi Wojny Ojczyźnianej I stopnia Medal "Za obronę Moskwy" Medal "Za obronę Stalingradu" Medal "Za zdobycie Królewca" Medal "Za zdobycie Berlina" Medal za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 Order Suche Batora (Mongolia) Order Czerwonego Sztandaru (Mongolia) Order Krzyża Grunwaldu I klasy (Polska)

Aleksandr Jewgieniewicz Gołowanow, ros. Александр Евгеньевич Голованов (ur. 7 sierpnia 1904 w Niżnym Nowogrodzie, zm. 22 września 1975 w Moskwie) – radziecki pilot cywilny i wojskowy, główny marszałek lotnictwa ZSRR, funkcjonariusz służb specjalnych, deputowany do Rady Najwyższej ZSRR.

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Niżnym Nowogrodzie. W wieku 14 lat wstąpił do Armii Czerwonej i walczył na froncie wojny domowej w Rosji, w tym w wywiadzie wojskowym w 59 Pułku Strzeleckim. Zdemobilizowany w 1920, od 1924 przeszedł do organów bezpieczeństwa (OGPU, następnie NKWD). Od 1929 był członkiem partii komunistycznej WKP(b). W 1932 ukończył szkołę lotniczą. Zajmował się też uprawianiem wyczynowego sportu, jeżdżąc m.in. na motocyklu czy pilotując samoloty. Brał udział w ogólnozwiązkowych zawodach motorowych.

W stalinowskiej "Kontroli"[edytuj | edytuj kod]

Po zwróceniu na siebie uwagi ówczesnego przywódcy ZSRR Józefa Stalina został przeniesiony do nieformalnych organów kontroli, zajmujących się ochroną wodza i kontrolowaniem służb specjalnych, aby te nie mogły mu zagrozić, ani też przejawiać jakiejkolwiek samowoli. Był osobistym ochroniarzem, pilotem i śledczym Stalina. Często, w latach terroru lat 30., przywoził ze sobą do Moskwy (sam Stalin nigdy nie latał) nowych działaczy z awansu na odpowiedzialne stanowiska oraz tych, których miano wkrótce aresztować. Słynny ów samolot nazywał się Stalinowski Szlak (Stalinskij marszrut), a jego model stał na biurku dyktatora. Oficjalnie, od 1932 był pilotem lotnictwa cywilnego, a od 1938 do 1941 szefem-pilotem linii Aerofłot. Brał udział w walkach granicznych radziecko-japońskich nad rzeką Chalchyn gol w Mongolii w 1939 – jego zadanie polegało na dyskretnej kontroli dowodzącego operacją marszałka Gieorgija Żukowa oraz organizowaniu dywersji na tyłach wroga. Służył też podczas wojny zimowej 1939–1940.

W lotnictwie wojskowym[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu II wojny światowej odszedł za zgodą Józefa Stalina z tajnych organów i od lutego 1941 służył w lotnictwie wojskowym, początkowo jako dowódca 212 Pułku Bombowego Dalekiego Zasięgu. Jego pierwszym stopniem był podpułkownik, awansował jednak z czasem aż do stopnia głównego marszałka lotnictwa (19 sierpnia 1944). Od sierpnia 1941 był dowódcą 81 Dywizji Bombowej Dalekiego Zasięgu, podporządkowanej naczelnemu dowództwu. Dywizja ta bombardowała m.in. Berlin, Królewiec, Gdańsk i inne strategiczne cele. Od lutego 1942 był dowódcą Lotnictwa Dalekiego Zasięgu (ADD), a od grudnia 1944 – 18 Armii Lotniczej. Po wojnie, w latach 1948–1953 Gołowanow służył dalej na stanowiskach dowódczych w lotnictwie bombowym. W 1950 ukończył Wyższą Akademię Wojskową im. K. J. Woroszyłowa w Moskwie.

Awanse generalskie i marszałkowskie[edytuj | edytuj kod]

  • generał major lotnictwa[1];
  • generał porucznik lotnictwa[2];
  • generał pułkownik lotnictwa[3];
  • marszałek lotnictwa[4];
  • główny marszałek lotnictwa[5].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

W fikcji[edytuj | edytuj kod]

Jedna z postaci trzech powieści Wiktora Suworowa, tj. Kontroli, Wyboru i Żmijojada, Aleksander Chołowanow, jest wzorowany na Gołowanowie, podobnie jak sama Kontrola na owych nieformalnych organach, w których pod bokiem Stalina pracował.

Przypisy

  1. Uchwała Rady Komisarzy Ludowych nr 2153 z 25 października 1941
  2. Uchwała Rady Komisarzy Ludowych nr 630 z 5 maja 1942
  3. Uchwała Rady Komisarzy Ludowych nr 336 z 26 marca 1943
  4. Uchwała Rady Komisarzy Ludowych z 3 sierpnia 1943
  5. Uchwała Rady Komisarzy Ludowych z 19 sierpnia 1944

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • B. Potyrała, H. Szczegóła – Czerwoni marszałkowie. Elita Armii Radzieckiej 1935-1991, Wyd. WSP im. Tadeusza Kotarbińskiego, Zielona Góra 1997, ISBN 83-86832-23-1
  • B. Potyrała, W. Szlufik – Who is who? Trzygwiazdkowi generałowie i admirałowie radzieckich sił zbrojnych z lat 1940-1991, Wyd. WSP, Częstochowa 2001, ISBN 83-7098-662-5
  • Słownik biograficzny marszałków Związku Radzieckiego, t. I, Koszalin 2004
  • Mała Encyklopedia Wojskowa, t. I, Wyd. MON, Warszawa 1971
  • Encyklopedia II wojny światowej, Wyd. MON, Warszawa 1975
  • (ros.) W. Jegorszyn – Feldmarszałkowie i marszałkowie, Moskwa 2000
  • (ros.) K. Zalesskij – Imperium Stalina. Biograficzny słownik encyklopedyczny, Moskwa 2000
  • (ros.) Radziecka Encyklopedia Wojskowa, t. 1, Moskwa
  • (ros.) Wielka Encyklopedia Radziecka, t. 7, s. 21, Moskwa 1969-1978
  • (ros.) Wojskowy słownik encyklopedyczny, Moskwa 1986
  • Голованов Александр Евгеньевич – Проект ХРОНОС (ros.)