Aleksandr Mienszykow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aleksandr Daniłowicz Mienszykow
Aleksandr Daniłowicz Mienszykow
Data urodzenia 6/16 listopada 1673
Miejsce urodzenia Moskwa
Data śmierci 12/23 listopada 1729
Miejsce śmierci Bieriozow
Odznaczenia
Order Świętego Andrzeja Apostoła Pierwszego Powołania (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Order Orła Białego Order Słonia (Dania) Order Czarnego Orła (Prusy)

Aleksandr Daniłowicz Mienszykow (ros. Александр Данилович Меншиков) (ur. 6/16 listopada 1673 Moskwa, zm. 12/23 listopada 1729 m. Bieriozow, obecnie Bieriozowo k. Tiumienia) – rosyjski książę 1707 i feldmarszałek, generalissimus 1727 bliski współpracownik cara Piotra I Wielkiego. Podczas III wojny północnej zwyciężył Szwedów w bitwie pod Kaliszem, brał udział w bitwie pod Połtawą. Przyczynił się do wyniesienia Katarzyny I na tron po śmierci Piotra w 1725. Popadł w niełaskę w 1727.

Mienszykow w Bieriezowie – XIX-wieczny obraz W. Surikowa

Mienszykow urodził się nie wcześniej niż w 1670 i nie później niż w 1673. Według jego wrogów, jego ojciec miał pochodzić z gminu – syn dworskiego stajennego, najprawdopodobniej wywodził się jednak z drobnej szlachty. Dzieciństwo spędził błąkając się po ulicach Moskwy, sprzedając pierożki mięsne. Franz Lefort, pierwszy faworyt cara Piotra, dostrzegł u niego siłę woli i prezencję, które spowodowały przyjęcie Mienszykowa do służby carskiej – ordynans cara. Gdy Lefort zmarł w 1699 roku, Mienszykow został głównym faworytem i powiernikiem cara. Uczestniczył w podróżach cara po Rosji i poza jej granice.

Mimo że był skorumpowanym ignorantem, zaskarbił sobie zaufanie cara, umiejąc znakomicie musztrować armię i dowodzić nią. Tak jak car pracował w stoczniach Amsterdamu i znał nieco potocznego języka holenderskiego i niemieckiego. Do cara zwracał się per: Min Herz. Brał czynny udział w kampanii wokół Azowa (1695-96). W 1703 gubernator Ingiermanlandii (później Sankt-Petersburga), kierował budowami Sankt-Petersburga, Kronsztadu, stoczniami na rzekach Newa i Swir. W czasie wojny północnej 1700-1721 dowodził siłami piechoty i kawalerii, był organizatorem okrążenia twierdz i ich szturmów, przejawiał odwagę i zimną krew. Odniósł szereg zwycięstw nad Szwedami, m.in. 18 października 1706 pod Kaliszem, 2 listopada 1708 pod Baturinem. Zastąpił gen. Ogilvie jako naczelny dowódca nękającej Szwedów (Karol XII) armii w 1708, uczestniczył też w bitwie pod Hołowczynem, i zwycięstwie połtawskim (Połtawa 27 VI 1709), po której dostał buławę marszałkowską. W bitwie pod Połtawą, dowodząc lewym skrzydłem rozbił korpus generała Rossa, co zadecydowało o zwycięstwie wojsk rosyjskich. 30 czerwca 1709 zmusił do kapitulacji wycofujących się Szwedów. W l. 1709-1713 dowodził wojskami rosyjskimi w Polsce, Kurlandii, na Pomorzu i w Holsztynie. Od 1714 kierował ziemiami zdobytymi na Szwedach i włączonymi do Imperium Rosyjskiego (ziemie Nadbałtyckie), zawiadywał też dochodami państwa w tym rejonie. W czasie wyjazdów Piotra I z Sankt-Petersburga kierował Imperium.

W latach 1718-1724 i 1726-1727 był prezydentem Kolegium Wojennego. Po śmierci Piotra I opierał się na Gwardii Cesarskiej. 28 stycznia 1725 wprowadził na tron Katarzynę I i został w rzeczywistości władcą Rosji. Podczas krótkich rządów Katarzyny I (I. 1725 – V. 1727), zyskał przemożne wpływy na władzę (Aleksander Puszkin miał powiedzieć o nim kiedyś "półcar"), które skończyły się gdy 25 maja 1727 zaręczył swoja córkę z młodym cesarzem Piotrem II. Wywołało to gniew starej arystokracji Dołgorukich i Golicynów . Ich wpływy na Piotra II spowodowały, że 8 września 1727 został obwiniony o zdradę państwa i kradzież pieniędzy państwowych. Został pozbawiony wszystkich tytułów i urzędów i zesłany razem z rodziną na Syberię do Bieriozowa. Został skonfiskowany jego majątek: 90 tysięcy poddanych, 6 miast, dobra w Rosji, Polsce, Prusach i Austrii, 5 milionów rubli w złocie w walucie i 9 milionów rubli w angielskich i holenderskich bankach.

Po śmierci Franza Leforta car Piotr powiedział o Mienszykowie, że została mu druga ręka złodziejska, ale pewna.

W 1702 został hrabią, w 1703 został kawalerem rosyjskiego Orderu św. Andrzeja Apostoła Pierwszego Powołania, w 1705 polskiego Orderu Orła Białego, w 1725 Orderu św. Aleksandra Newskiego, w 1710 duńskiego Orderu Słonia, a w 1713 pruskiego Orderu Czarnego Orła.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bolszaja Sowietskaja Encykłopedia, t. 16., Moskwa 1974, s.