Aleksandra Ekster

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Aleksandra Ekster
Trzy postacie kobiet 1909-1910
Projekt kostiumu teatralnego do sztuki Aleksandra Anneńskiego „Famira Kifared”1916

Aleksandra Ekster, ukr. Олекса́ндра Олекса́ндрівна Е́кстер, Ołeksandra Ołeksandriwna Ekster (ur. 6 stycznia 1882 w Białymstoku, zm. 17 marca 1949 w Fontenay-aux-Roses koło Paryża) – artystka, pedagog, przedstawicielka ukraińskiej awangardy (kubofuturyzm, suprematyzm). Zajmowała się malarstwem oraz sztuką użytkową, pracowała w teatrach i na planach filmowych jako scenarzystka. Miała ogromny wpływ na rozwój sztuki nie tylko ukraińskiej, ale i europejskiej.

Szkoła[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się w Białymstoku w 1882 r. (wtedy gubernia grodzieńska w Imperium Rosyjskim) w rodzinie asesora kolegialnego. Ojciec – Oleksandr Hryhorowycz był Białorusinem, a matka Greczynką. Asia - jak nazywali Aleksandrę przyjaciele - całe dzieciństwo spędziła w Kijowie. Uczyła się tam w Gimnazjum św. Olgi (1892-1899), a następnie studiowała malarstwo w Kijowskiej Szkole Sztuk Pięknych (1901-1903), gdzie razem z nią uczyli się tacy znakomici artyści jak Oleksandr Bohomazow, Alexander Archipenko, a nauczycielem był malarz Mykoła Pymonenko. W latach 1906-1908 kontynuowała studia w tej samej uczelni na prawach wolnego słuchacza.

Małżeństwo[edytuj | edytuj kod]

W 1903 roku Ekster wyszła za mąż za wybitnego prawnika kijowskiego Mikołaja Ekster. Jej mąż obracał się wśród kulturalnej i intelektualnej elity Kijowa, dzięki czemu młoda malarka poznała tamtejsze środowisko artystyczne. Kilka lat po ślubie wyjechali do Paryża, gdzie Ekster w 1907 roku rozpoczęła studia w Académie de la Grande Chaumière.

Malarstwo[edytuj | edytuj kod]

Wczesne prace Ekster utrzymane są w nurcie impresjonistycznym. Mimo pochwał i popularności, młoda malarka nie zaprzestawała poszukiwań nowych dróg w sztuce. W tym celu pojechała do „mekki” wszystkich artystów – Paryża, gdzie w 1907 rozpoczęła studia w Académie de la Grande Chaumière, jednak szybko zrezygnowała z nauki akademickiej, która okazała się być nazbyt konserwatywna i nie pozwalała artystce na swobodny rozwój. Choć jej nauka w Akademii zakończyła się skandalem, to mimo wszystko czas spędzony we Francji nie był zmarnowany. W czasie tego pobytu poznała m.in. Guillaume'a Apollinaire'a, dzięki któremu zawarła znajomości w gronie najbardziej znanych pionierów sztuki europejskiej (Pablo Picasso, Georges Braque, Fernand Léger). W środowisku kubistów wreszcie znalazła to, czego na marne szukała w Akademii. Rozpoczął się nowy etap w twórczości malarki, która na stałe związała się z malarstwem kubistycznym. Jej prace charakteryzują się eksperymentami formalnymi oraz intensywnymi, żywymi barwami. Jednak wielobarwność jej prac, inspirowanych ludową tradycją ukraińską, nie od razu została przyjęta z entuzjazmem. Duże znaczenie dla artystycznego rozwoju malarki miała podróż do Włoch (1912 r.), która zaowocowała futurystycznymi motywami w kolejnych pracach. Ekster poznała tam jednego z współautorów Manifestu futuryzmuUmberto Boccioniego, który zwrócił jej uwagę na dynamikę miasta, architektury, na życiową energię płynącą z ruchu i pędu. Właśnie po tym wyjeździe artystka zaczęła czerpać natchnienie z fascynacji przestrzenią miejską, w wyniku czego powstały kubofuturystyczne obrazy takie jak „Київ, Фунікулерівська вулиця”. Jednakże tak zdecydowane i gwałtowne przejście od impresjonizmu do awangardy powodowało duży sceptycyzm i wątpliwości konserwatywnych artystów kijowskich. Mimo nieprzychylnych głosów, które echem docierały do Ekster, malarka wróciła do Kijowa z mnóstwem nowych pomysłów. Zamieszkała na ulicy Fundukliewskiej (obecnie ul. Chmielnickiego), gdzie w swojej pracowni na poddaszu zorganizowała swoisty salon artystyczny. To miejsce stało się centrum spotkań kijowskiej bohemy. Wśród stałych gości można wymienić m.in. Annę Achmatową, Dawida Burluka, Wadyma Mellera, Oleksandra Bohomazowa, Aristarcha Lentułowa, Siergieja Lutkiewicza i innych twórców ukraińskiej i rosyjskiej awangardy. W tym czasie Ekster publikowała teksty teoretyczne dotyczące sztuki oraz prowadziła różne kursy m.in. rękodzieła (haftowanie, malowanie), czy zajęcia dla dzieci, podczas których do muzyki tworzyły ilustracje ludowych bajek. Regularnie brała udział w wystawach organizowanych przez awangardowe ugrupowania i czasopisma jak: „Myr iskusstwa” (Kijów), „Spiłka mołodi” czy „Supremus” K. Malewicza. O wielkości talentu świadczyć może udział malarki w wielu światowych wystawach (Moskwa, Odessa, Petersburg, Paryż), gdzie jej prace wystawiane były wraz z najznamienitszymi malarzami europejskimi.

Teatr[edytuj | edytuj kod]

Jej praca w teatrze zaowocowała diametralnymi zmianami w podejściu do scenografii. Była to swoista rewolucja w kształtowaniu przestrzeni teatralnej, rozmieszczaniu światła, projektowaniu kostiumów, rekwizytów. Jej oryginalne charakteryzacje cechował dynamizm i barwność, a najsłynniejszymi stały się, zachwycające dzięki grze kolorowych świateł, konstruktywistyczno- kubistyczne projekty scenograficzne, znoszące podział między sceną a widownią. W latach 1916-1921 projektowała scenografie dla Moskiewskiego Teatru Kameralnego oraz do filmu „Aelita” reżyserii Jakowa Protazanowa. W tym okresie współpracowała także ze studiem baletowym Bronisławy Niżyńskiej w Kijowie oraz z moskiewskim salonem mody, gdzie projektowała też mundury galowe Armii Czerwonej i prowadziła wykłady na Wchutiemasie.

Emigracja[edytuj | edytuj kod]

W roku 1924 wyemigrowała do Francji, gdzie spędziła resztę swojego życia, pracując jako wykładowca w paryskiej Akademii Sztuki Współczesnej. W tym czasie zajmowała się także wieloma artystycznymi przedsięwzięciami, a wśród najbardziej znaczących prac z tego okresu wymienić należy rozpoczęty na początku lat 30. projekt Les Livres Manuscrits – ręcznie pisanych i ilustrowanych książek w jednym, rzadziej kilku egzemplarzach. W 1925 uczestniczyła w Międzynarodowej Wystawie Sztuki Dekoracyjnej i Wzornictwa w Paryżu. Artystka wciąż brała aktywny udział w wernisażach organizowanych na całym świecie: Berlin (1927), Londyn (1928), Paryż (1929), Nowy Jork (1930), Praga (1937) i utrzymywała ścisłe związki z ojczyzną. Niestety podczas II wojny światowej wszelkie kontakty zostały zerwane. Aleksandra Ekster zmarła na emigracji w 1949 r.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Alexandra Exter, monograph [1882-1949]. Dmytro Horbachov, John E. Bowlt, Jean Chauvelin, Nadia Filatoff. ISBN 2-914388-27-6
Wikimedia Commons

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Aleksandry Ekster
Wikimedia Commons