Aleksandropolis

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aleksandropolis
Αλεξανδρούπολη
Latarnia morska – znak rozpoznawczy Aleksandropolis
Latarnia morska – znak rozpoznawczy Aleksandropolis
Państwo  Grecja
Region Macedonia Wschodnia i Tracja
Prefektura (stara) Ewros
Populacja (2001)
• liczba ludności

52 720
Położenie na mapie Grecji
Mapa lokalizacyjna Grecji
Aleksandropolis
Aleksandropolis
Ziemia 40°51′N 25°52′E/40,850000 25,866667Na mapach: 40°51′N 25°52′E/40,850000 25,866667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach

Aleksandropolis (gr. ΑλεξανδρούποληAleksandrupoli, Alexandroupoli; do 1920 używano głównie nazwy miasta Dedeagats, gr. Δεδέαγατς, tr. Dedeağaç) – miasto w Grecji w regionie Macedonii Wschodniej i Tracji, stolica prefektury Ewros.

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

W okręgu dobrze rozwinięte jest przetwórstwo spożywcze. Prócz niego, lokalna strefa przemysłowa gości zakłady o lokalnym znaczeniu. Rozważa się przyciągnięcie do Aleksandropolis dużej, międzynarodowej inwestycji rafinerii ropy naftowej, toteż projekty zagospodarowania przestrzennego tworzone są dla ośrodka, mieszczącego docelowo 200 tysięcy mieszkańców. Istniejące porozumienie o budowie rurociągu ropy naftowej z Rosji do Bułgarii i Grecji, odcinek Burgas-Aleksandropolis, jeszcze nie jest realizowane. Trwa rozruch gazociągu z Azji, przez Turcję, Grecję, do Włoch, z węzłem w Aleksandropolis. Eksploatacja rud metali, w tym złota, napotyka na obiekcje związane z istnieniem bardzo czystego, w tej części Tracji, środowiska naturalnego.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Port morski został modernizowany w bieżącym wieku. Lotnisko cywilne "Dimokritos" zmodernizowano w 2009. Nowa część portu morskiego składa się z nabrzeża przeładunkowego dla ładunków skonteneryzowanych i ro-ro oraz z nabrzeża promowego, łączącego ruch drogowy kontynentu z nieodległą i zwykle doskonale widoczną, górzystą, historyczną wyspą Samotraką. W ograniczonym zakresie wykorzystywana jest zmodernizowana w bieżącym wieku linia kolejowa z Salonik do Stambułu i do Bułgarii. Podróżujący do Aten, na całości lub części trasy korzystać mogą z pociągu "Intercity"[1]. Podobnie jak w całej Grecji, bardzo dobrze rozwinięta jest masowa komunikacja autobusowa. Do miasta wiodą cztery zjazdy z autostrady "Egnatia Odos", łączącej pobliską wschodnią granicę państwa z portem Igumenitsa nad Morzem Jońskim. Nazwa autostrady wywodzi się z tradycji rzymskiej oraz bizantyńskiej drogi "Via Egnatia" (czyli "przez Saloniki"), łączącej niegdyś Konstantynopol z miastami Italii.

Oświata, nauka, kultura[edytuj | edytuj kod]

Działają tu Wydział Pedagogiczny i Wydział Lekarski Uniwersytetu Tracji im. Demokryta z Abdery i nowoczesny szpital uniwersytecki, według miejscowych największy na Bałkanach. Istnieje międzynarodowe, pięciogwiazdkowe centrum konferencyjne. Lokalne, społeczne organizacje kulturalne w organizacji imprez wspomagane są przez miejscowy ośrodek telewizji publicznej.

Zróżnicowanie etniczne mieszkańców[edytuj | edytuj kod]

Dominują Grecy, jednak liczna jest też grupa autochtonicznej (plemiennej) ludności tureckiej, pomackiej i cygańskiej (greckiej oraz niegreckiej). Także sama ludność greckojęzyczna jest mieszanką grupy lokalnej, grup przybyłych tu z innych miejsc Grecji oraz licznej grupy pontyjskiej i rosyjsko-pontyjskiej. Tradycyjnie dla Zachodniej Tracji, ludy te koegzystują w zgodnym sąsiedztwie, a jedynym elementem ściśle wykazywanym statystycznie jest wyznanie. Lokalne programy RTV wspierają kultury grecką, pomacką, lokalną turecką i grecko-pontyjską. Sporo śladów architektonicznych pozostawiła ludność bułgarska, w latach 1923-1930 stopniowo przesiedlona do Bułgarii w ramach wymian ludności nadzorowanych przez Ligę Narodów.

Środowisko geograficzne i turystyka,[edytuj | edytuj kod]

Miasto rozpościera się na niewielkiej równinie otoczonej wzgórzami z lasem, ciągnącym się aż do bułgarskiej granicy, zawierającym sosny naprzemiennie z dużymi powierzchniami karłowatego dębu. Obecna turecka nazwa miasta "Dedeagat" w języku Traków oznaczała „miejsce pełne dębów”. W okolicach Aleksandropolis, zwłaszcza w pobliżu miejscowości Tichero, znajdowane są skamieliny dębów, o wieku 23,6-30,6 mln lat[2], leżące na ziemi pnie dużych rozmarów. Fragment skamieniałego, grubego pnia umieszczono na skwerze w centrum miasta, przy Akademii Pedagogicznej, umieszczając w nim publiczny kran z wodą. Miejscowi i turyści na ogół wykorzystują jedynie kilkanaście kilometrów niezbyt szerokich plaż, zagospodarowanej turystycznie, zachodniej części brzegu morza. Bezpośrednio na wschód od miasta, z deltą Evros włącznie, rozciągają się unikatowe w skali kontynentu, rozległe, puste i dzikie plaże i liczne mielizny - rezerwaty ptasiej przyrody, na tym odcinku dostępne także dla rekreacji. W odległym o 8 km na wschód od Aleksandropolis dawnym, rzymskim Trajanopolis[3], podobnie jak w czasach bizantyńskich i tureckich, mieści się obecnie ośrodek balneoterapii. Korzysta z niego głównie ludność miejscowa, co sprzyja umiarkowanym cenom. Prócz zabiegów leczniczych kuracjusze mogą realizować spacery i dalsze wycieczki do położonej w bezpośrednim sąsiedztwie delty rzeki Ewros, porośniętej bujną roślinnością, z obfitością lokalnego i wędrownego ptactwa. Dostrzec można zarówno wiele polskich gatunków, migrujących tędy do Afryki i z Afryki, jak i grupy flamingów, także na plażach i w pobliskich rowach melioracyjnych. Organizowana jest wardkada, czyli spływ łodziami motorowymi i pontonami (łódź, to po grecku warka), z przewodnikiem, od miejscowości Feres, aż do Morza Egejskiego. W centrum Feres dobrze zachował się duży, bizantyjski kościół Panagia Kosmosotira, z wyróżniającymi go, oryginalnymi freskami i zdobnictwem kamiennym, wybudowany w latach 1151-2[4], fragmenty bizantyńskich murów obronnych, przęsła lokalnych akweduktów, a w okolicach wielkie, XIX-wieczne wiatraki.

Z bogactwem przyrodniczym delty Ewros (Maritsa) zapoznają Centra Informacyjne Delty w Trajanupoli i w Feres. Na północ od delty rozciągają się lasy Dadia. Oba obszary – delta Ewros oraz lasy Dadia – należą do unikatów przyrodniczych, objętych konwencją ochrony ptasiej przyrody z Ramsar. Lasy Dadia słyną ze spotykanych tu 36 spośród łącznie 38 europejskich gatunków ptactwa drapieżnego (obecnych także w delcie). Stanowiska do obserwacji ptaków wyposażono w sprzęt optyczny oraz liczne plansze informacyjne. Dowóz z Dadia do rezerwatów organizowany jest leśnymi mikrobusami. Centrum Informacyjne Dadia prezentuje wystawy z fotografiami, plastycznymi makietami geofizycznymi i licznymi filmami przyrodniczymi na DVD. W drodze do Dadia leży miasteczko Sufli, słynne z produkcji najwyższej jakości jedwabiu. Produkcja jedwabiu znana jest w Grecji od co najmniej IV w p.n.e.[5]. W przeszłości jego produkcja należała do ścisłych tajemnic państwowych, a bizantyńscy Grecy sprzedawali Europie swój produkt na równi z jedwabiem chińskim i wyłącznie jako oryginalny wyrób chiński. Funkcjonują tu 4 muzea, w tym trzy dotyczące jedwabnictwa i działają liczne sklepy firm rękodzieła jedwabniczego. Miasteczko Didimoticho, położone jest nieco na północ od Dadia i Sufli. Jego nazwa oznacza "bliźniaczy mur" gdyż otoczone było niegdyś podwójnym murem obronnym. Obecne linie tych umocnień, pochodzą z XIII wieku[6]. Istniejące odkrywki archeologiczne wskazują na osadnictwo od epoki neolitu, sprzed około 5100 lat. W niedalekim, otoczonym szczególnie grubymi i wysokimi murami zamku Pytio, nad rzeką Ewros, cesarze bizantyńscy z dala od niepokojów stolicy przechowywali cesarski skarbiec. Ze wzgórza w Makri, położonego o 10 km na zachód od centrum Aleksandropolis, roztacza się widok na gaje oliwne, równinę, morze i górzystą wyspę Samotrakę. W zboczu wzgórza leży grota ze śladami osadnictwa sięgającego neolitu. W opinii miejscowej ludności jest to grota Cyklopa, oślepionego niegdyś przez mitycznego żeglarza – Odyseusza. Na wzgórzu istniało też rzymskie miasto. Atrium każdego z domostw zdobiło drzewo oliwne. Po domostwach nie pozostał ślad na powierzchni ziemi, jednak owe drzewa o szczególnie grubych i splątanych pniach wciąż tu rosną w równych odstępach, wśród kwietnych zimą i wiosną łąk. Na Zachod od Makri położone są ruiny starożytnej Mesimwrii, założonej w VII w. p.n.e. przez mieszkańców Samotraki. Ogrodzony teren wykopalisk o statusie muzeum, tzw. Mesimvria Zone, dotyczy zwartego obszaru miejskiego z częściowo odsłoniętą, dobrze zachowaną siatką ulic i fragmentami muru obronnego od strony portu. Większa część domniemanego terenu miasta i pobliskich, również starożytnych, osiedli pozostaje nieprzebadana. Od zachodu starożytna Mesimwria graniczyła z rozległym i znacznie starszym od niej miastem Maronia (Μαρώνεια) z budowlami m.in. z okresu mykeńskiego - dokąd od strony Mesimwrii prowadzi jednak jedynie trudno dostępna droga terenowa. Dogodny dla aut dojazd wiedzie od drugiej strony gór. W tymże kierunku, o 5,5 km za Mesimwrią, odsłonięto fragmenty rzymskiej drogi Via Egnatia. Identycznie zwało się po grecku także inne miasto Mesembria, położone nad Morzem Czarnym i jest to obecny Nesebyr. Na przedmieściu Aleksandropolis, w kierunku północnym, położony jest średniowieczny zamek rycerski, w Avantas, w stanie dziko zarośniętej, wysokiej ruiny. O 2 km dalej, w sąsiedztwie dawnego przystanku kolejowego "Aghi Theodori", w wąwozie i przy tym za ścianą bujnej roślinności kryją się chrześcijańskie świątynie, bizantyńskie i późniejsze, położone w grotach i wydrążone w skale. Wszystkie opisane powyżej miejscowości leżą w zasięgu krótkich wycieczek samochodowych z Aleksandropolis.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Istotne ślady osadnictwa od okresu neolitu (Makri). Następnie, w pobliżu obecnego miasta, istniały miasta współczesne okresowi mykeńskiemu (Maronia), Grecji klasycznej(Maronia, Mesimwria), okresowi rzymskiemu (Makri, Trajanupolis) i Bizancjum (Trajanupolis i leżący już na granicy obecnego miasta Awantas). O Dedeagat uważa się, że pozostawało wtedy osadą rybacką i małą miejscowością rzemieślniczo-handlową.

Zapowiedź powstania nowożytnego miasta stanowiło przysunięcie w 1850, akurat w tym miejscu, bezpośrednio na brzeg morza, bocznicy strategicznej linii kolejowej łączącej Saloniki z Konstantynopolem (obecny Stambuł) - na pozostałych odcinkach osłoniętej od morza pasmem wzgórz lub ukrytej w głębi równin. W 1878 liczące ok. 2 tysiące dusz Dedeagat traktatem z Ajos Stefanos (1878 r.), na 8 lat dostało się pod panowanie rosyjskie. W 1877-78 oficerowie inżynierii kwaterujących tam oddziałów rosyjskich, gościnnie podejmowanych przez miejscowych Greków i Bułgarów, przygotowali szczegółowe plany nowoczesnego ośrodka miejskiego, przewidzianego dla 50 tysięcy mieszkańców. Miasto weszło następnie w skład Bułgarii, by po kolejnym, kilkakrotnym zaznaniu wojen[7], w 1920 już ostatecznie trafić w skład Grecji[8].

Nazwa "Aleksandropolis", jako obowiązująca od 1920, oficjalnie wiązana jest z greckim królem Aleksandrem[9]. Jednak znana była i dawniej, a część Greków postrzega ją jako pochodzącą jeszcze z czasów Aleksandra Wielkiego (Macedońskiego), który miał zatrzymać się tu ze swym wojskiem. Co w 1978 nie przeszkodziło miejscowym zapewnić drogich rosyjskich gości, że oto zaprojektują nowoczesny ośrodek miejski na cześć Aleksandra I Romanowa. Goście życzliwie przyłożyli się do pracy i prócz wytyczenia funkcjonalnego planu przyszłego miasta wznieśli jeszcze kilka prawosławnych kościołów. Należy do nich kościół metropolitalny w Aleksandropolis, jak i wyróżniający się elegancją i ówcześnie nowatorską technicznie, ażurową, betonową konstrukcją dzwonnic kościółek w miejscowości Lutros tuż przy ruinach antycznego Trajanopolis, w aktualnie czynnym uzdrowisku Lutra Trajanupolis.

W trakcie II wojny światowej Bułgaria inkorporowała tę część Tracji[10], gdy tuż za wschodnimi rogatkami miasta zaczynały się tereny okupowane bezpośrednio przez III Rzeszę. W okolicznych lasach i miejscowościach[11] operowały wtedy duże zgrupowania partyzantów ELAS, często przecinając linie komunikacyjne do sąsiednich Turcji i Bułgarii. Po wojnie grupa partyzantów z tych oddziałów[12] trafiła następnie do Polski, gdzie osiedlili się jako wychodźcy polityczni. Ich potomkowie do dziś zamieszkują w Polsce, a także w Aleksandropolis i jego okolicach.

Niemal całość współczesnego, nowoczesnego ośrodka miejskiego wybudowana została w latach 1967-2008[13], ale ze spożytkowaniem o cały wiek wcześniejszych planów rosyjskich.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. rozkłady jazdy kolei greckich OSE, nie zawsze przewidują bezpośrednie połączenie Ateny-Aleksandropolis
  2. Informacja o zmierzonym metodą radiometryczną wieku skamielin, pomiędzy 23,6 mln do 30,6 mln lat, podana na tablicy informacyjnej, umieszczonej przy oligoceńskich skamienielinach, w Tychero, z dodaną następnie uwagą, że jako bardziej prawdopodobny, przyjmuje się wiek nie niższy od 25 mln lat. Prospekt "Evros", nakładem Izby Przemysłowo-Handlowej (Epimelitirio Evrou), wskazuje 40 mln lat, jako wiek najstarszych skamielin.
  3. Ośrodek miejski z II w n.e., dawna metropolia biskupia, z czasów rzymskich zachowała się Chana, czyli budynek zajazdu, dzisiejsza nazwa gminy brzmi: Trajanupoli (gr.: Τραϊανούπολη)
  4. prospekt "Evros", nakładem Izby Przemysłowo-Handlowej Ewros (Epimelitirio Evrou)
  5. Planszowe fotografie naczyń ceramicznych z IV wieku p.n.e., według opisu przedstawiające produkcję jedwabiu, prezentowane są m.in. w Muzeum Jedwabiu (Μουσείο Μεταξης), w Sufli.
  6. Wg informacji, zawartych w przewodniku "Evros", Ministerstwa Kultury i Turystyki
  7. były to Wojny bałkańskie i I wojna światowa
  8. Encyklopedia Britanica, hasło Alexandroupoli – miasto przyznały Grecji traktaty w Neuilly i w Sèvres.
  9. informacja przedstawiana m.in. przez portal państwowej Greckiej Organizacji Turystystyki Visit Greece
  10. patrz podział Grecji na strefy okupacyjne
  11. porównaj też: partyzanckie państwo lewicy i republikanów
  12. przyczyny i okoliczności tych wydarzeń przedstawiono w hasłach Wojna domowa w Grecji i DSE
  13. W kwietniu 1967 władzę w państwie objęła junta czarnych pułkowników, natomiast grudzień 2008 to początek kryzysu ekonomicznego, faktycznie zatrzymującego budownictwo.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]