Aleksiej Arakczejew

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aleksiej Arakczejew
Алексей Андреевич Аракчеев
Gen. Aleksiej Arakczejew(mal. George Dawe)
Gen. Aleksiej Arakczejew
(mal. George Dawe)
generał
Data urodzenia 4 października 1769
Data i miejsce śmierci 3 maja 1834
Grusino
Przebieg służby
Lata służby 1808 – 1825
Formacja Armia Imperium Rosyjskiego
Stanowiska minister wojny, Przewodniczącego Departamentu Wojskowego, Szef tajnej policji.
Odznaczenia
Order Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny I klasy (Imperium Rosyjskie) Order Czerwonego Orła Order Czarnego Orła (Prusy)

Aleksiej Andrejewicz Arakczejew (ros. Алексей Андреевич Аракчеев; ur. 4 października 1769, zm. 3 maja 1834 w Gruzinie, rejon czudowski) – generał armii Imperium Rosyjskiego, minister wojny Rosji, jeden z najbliższych współpracowników cara Aleksandra I w drugim okresie jego rządów.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość. Kariera wojskowa[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny szlacheckiej. Jego ojciec Andriej Andriejewicz służył w Preobrażeńskim Pułku Lejbgwardii i złożył dymisję ze służby w stopniu porucznika, wtedy też ożenił się z Jelizawietą Witlicką. Matka miała znaczący wpływ na wychowanie przyszłego wojskowego – ona wpoiła mu przywiązanie do pracy, ładu i surowego porządku. Podstaw matematyki oraz czytania i pisania Aleksiej Arakczejew uczył się w domu od miejscowego psalmisty cerkiewnego[1]. W 1785 został przyjęty do jednej z najlepszych szkół wojskowych w kraju – szlacheckiego korpusu artylerii i wojsk inżynieryjnych w Petersburgu. Jako kadet uzyskiwał wysokie wyniki w nauce, wyróżniał się zwłaszcza w przedmiotach typowo wojskowych, nie wykazując zdolności do wykładanych w szkole przedmiotów ogólnohumanistycznych[1]. W szkole nauczył się języka niemieckiego, słabiej posługiwał się językiem francuskim. W 1786 za wyniki w nauce i zaangażowanie w nauczanie młodszych kadetów otrzymał srebrny medal, zaś w 1787, jako jeden z najlepszych absolwentów, został wykładowcą matematyki i artylerii w korpusie[1].

W 1792, będąc już porucznikiem artylerii, został skierowany na służbę do oddziałów wielkiego księcia Pawła Piotrowicza do Gatczyny, następcy tronu rosyjskiego. Na jego polecenie awansował na kapitana artylerii, zaś w 1793 – na majora. W tym momencie Arakczejew został dowódcą wszystkich wojsk stacjonujących w Gatczynie. Po trzech latach awansował na podpułkownika. Paweł I pozostał jego protektorem także po wstąpieniu na tron. W 1797 Arakczejew został mianowany generałem-majorem, komendantem miasta Petersburga, generałem-kwatermistrzem całej armii rosyjskiej, otrzymał także tytuł barona. Jemu też Paweł I powierzył kształcenie następcy tronu, Aleksandra Pawłowicza, w naukach wojskowych[1]. W roku następnym Arakczejew na krótko popadł w niełaskę cara, jednak już w 1799 Paweł I mianował go inspektorem całej artylerii rosyjskiej i nadał mu tytuł hrabiowski[1]. Po krótkim czasie generał popadł w niełaskę po raz drugi i został przywrócony do służby dopiero w 1803, na poprzednie stanowisko. W ciągu pięcioletniej działalności inspektora artylerii Arakczejew całkowicie zreorganizował podległe mu oddziały[1]. Oceniany przez historyków jako zdolny organizator wojskowy, nigdy nie był natomiast strategiem[1].

W 1808 mianowany ministrem wojny, przeprowadził w armii rosyjskiej, w tym w jej zaopatrzeniu i systemie kształcenia wojskowych, kolejne zmiany. W czasie wojny rosyjsko-szwedzkiej w latach 1808-1809 był pomysłodawcą manewru polegającego na przejściu wojsk rosyjskich przez zamarzniętą Zatokę Botnicką, co pozwoliło przenieść walki na terytorium przeciwnika i przyczyniło się do wcielenia Finlandii do Imperium Rosyjskiego[1]. Arakczejew pozostawał ministrem wojny do 1810, gdy odszedł z urzędu, protestując przeciwko zatajeniu przed nim projektu utworzenia Rady Państwa. Na żądanie Aleksandra I objął jednak stanowisko kierownika departamentu spraw wojskowych w Radzie Państwa. W czasie wojny francusko-rosyjskiej roku 1812 i kampanii antynapoleońskiej lat 1813-1814 należał do najbliższych współpracowników cara, odmówił jednak przyjęcia w dowód uznania stopnia feldmarszałka[1].

Najbliższy współpracownik cara Aleksandra I[edytuj | edytuj kod]

Od 1814 Arakczejew był najbliższym współpracownikiem cara Aleksandra I[2]. W praktyce odpowiadał za wszystkie zagadnienia związane z polityką wewnętrzną kraju[2]. Jako jedyny cieszył się całkowitym zaufaniem cara[1]. W popularnej opinii to pedantyczny i służbisty Arakczejew w decydujący sposób przyczynił się do zmiany kursu politycznego Aleksandra I, który przed wojną r. 1812 prowadził liberalną politykę wewnętrzną. W rzeczywistości jednak generał był przede wszystkim sprawnym wykonawcą dyspozycji samego cara, który z wiekiem stawał się coraz bardziej apodyktyczny, a przy tym tracił zainteresowanie wieloma politycznymi problemami swojego państwa[2]. Okres wpływów Arakczejewa określa się w historiografii jako arakczejewszczyznę[1].

Z polecenia Aleksandra I Arakczejew w latach 1816-1821 zajmował się planowaniem i organizacją systemu osiedli wojskowych, w których żołnierze w okresach wolnych od działań wojennych mieli, obok regularnych ćwiczeń, zajmować się rolnictwem (podobny projekt powstał jeszcze w 1810, lecz nie mógł zostać wprowadzony w życie z powodu wybuchu wojny)[2]. Despotyczny sposób organizacji osiedli, w których wprowadzony skrajnie surowy rygor, doprowadził do porażki całego przedsięwzięcia – w osiedlach dochodziło do zamieszek i buntów, przez co następca Aleksandra I Mikołaj I polecił ich rozwiązanie[2].

W latach 1823-1824 Arakczejew był związany z tzw. "prawosławną opozycją" lub "partią rosyjską" – grupą konserwatywnych działaczy państwowych i cerkiewnych (m.in. metropolita petersburski Serafin (Głagolewski)). Przyczynił się do wydania zakazu działania lóż masońskich w Rosji oraz do zdymisjonowania w 1824 Aleksandra Golicyna, ministra spraw duchownych i oświecenia narodowego[1], którego oskarżono o niedostateczną pobożność[2].

W czerwcu 1825 Aleksander I polecił Arakczejewowi udaremnić spisek organizacji dekabrystów, wykryty przez tajną policję. Generał nie podjął jednak natychmiastowych działań, wstrząśnięty zamordowaniem swojej wieloletniej faworytki – Nastazji Minkiny, ekonomki z jego majątku Gruzino[1][a]. Po nieoczekiwanej śmierci cara w tym samym roku i objęciu tronu przez jego brata Mikołaja I Arakczejew został zdymisjonowany z pełnionych stanowisk[1].

Ostatnie lata[edytuj | edytuj kod]

W kwietniu 1826 Mikołaj I udzielił Arakczejewowi urlopu na czas nieokreślony z prawem wyjazdu na leczenie za granicę. Po powrocie generał zamieszkał w swoim majątku w Gruzinie, nie angażując się więcej w politykę państwa. Zaangażował się w reorganizację majątku, w którym urządził dla chłopów szpital, surowo karał chłopów za lenistwo i pijaństwo[1]. Zmarł w 1834.

Uwagi

  1. Sprawę zabójstwa i okrutnych kar dla chłopów opisał w swoim pamiętniku Rzeczy minione i rozmyślania (1868) Aleksandr Hercen jako „sprawę zabójstwa Anastazji Szumskiej” ((ros.) Дело об убийстве Настасьи Шумской).

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 Аракчеев Алексей Андреевич
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Riasanovsky N. V., Steinberg M. D.: Historia Rosji. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009, s. 328-329. ISBN 978-83-233-2615-1.