Aleksjada

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Aleksjada − dzieło historyczne obejmujące wydarzenia poprzedzające dojście do władzy i panowania cesarza Aleksego I Komnena (1081-1118), stanowiąca również cenne źródło do dziejów pierwszej wyprawy krzyżowej. Jest to jeden z ważniejszych zabytków historiografii.

Napisana klasyczną greką przez córkę cesarza - Annę Komnenę. Obejmuje lata 1069-1118 i stanowi kontynuację dzieła historycznego jej męża - Nikefora Bryenniosa.

Pomimo błędów w chronologii i braku obiektywności wynikającej z fascynacji autorki ojcem, Aleksjada jest ważnym źródłem historii Cesarstwa Bizantyjskiego. Pozwala również poznać przebieg i znaczenie I wyprawy krzyżowej z bizantyjskiego punktu widzenia. Miała niewątpliwy wpływ na pozytywną ocenę postaci Aleksego I przez historyków, jako odtwórcy potęgi cesarstwa.

Równocześnie, jako dzieło literackie, "Aleksjada" jest ważnym dokumentem epoki. Napisana klasyczną (antyczną) greką, niewolną od błędów, jest bogata w nawiązania do literatury antycznej stanowiące dowód erudycji jej autorki.

Księga I[edytuj | edytuj kod]

Anna rozpoczyna swoją relację od napomknienia, że ojciec jej został odesłany do domu przez cesarza Romana Diogenesa i dlatego nie wziął udziału w bitwie pod Manzikertem (1071), choć bardzo tego pragnął, uznając, że w wieku lat czternastu jest już sposobny do wojaczki. W dwa lata później cesarz Michał VII Dukas mianował go naczelnym wodzem (strategos autokrator[a] do rozprawy z pustoszącym wschodnie rubieże Cesarstwa Urselem (Rousselem de Bailleul). Aleksy pokonał go w szeregu starć, a zbiegłego do emira Tutacha wroga odzyskał w zamian za obietnicę zapłaty okupu. Nie mając pieniędzy na okup zwrócił się o nie do mieszkańców Amazji. Ci jednak bardziej byli skłonni uwolnić Ursela. Wtedy uciekł się do podstępu udał, że pozbawił buntownika oczu, czym skłonił mieszkańców Amazji do zarzucenia projektu uwolnienia Ursela i zebrania pieniędzy na okup[1].

W 1078 roku, po objęciu władzy przez Nicefora III Botaniatę, Aleksy, mianowany domestykiem scholon, został wysłany przez cesarza na zachód przeciw zbuntowanemu duksowi Dyrrachion, Niceforowi Bryenniosowi. Ponieważ dysponował znacznie mniejszą liczebnie armią, podzielił ją na dwie części, jednej części nakazał ukryć się w wąwozach, a z drugą czekał na nadejście uzurpatora. Gdy ten nadszedł i związał się z głównymi siłami Aleksego, od tyłu uderzyła na niego ukryta dotąd część armii cesarskiej. Pomimo sprytnego manewru taktycznego armia Aleksego nie wytrzymała przewagi liczebnej przeciwnika i poszła w rozsypkę. Aleksemu udało się jednak przejąć paradnego konia Nicefora wraz z insygniami jego władzy i rozgłaszając, że Nicefor zginął zdołał zebrać swoje wojsko i natchnąć go nowym duchem do walki. W drugim starciu wojskom cesarskim wspartym przez Turków udało się wziąć Nicefora do niewoli i tym samym zażegnać bunt[2].

Po pokonaniu Bryenniosa wyruszył ponownie do Macedonii przeciw kolejnemu buntownikowi Basilakowi. Użył wówczas następującego fortelu: rozbił obóz w zakolu Wardaru, a sam z wojskiem ukrył się obok. Kiedy Basilak, zwabiony światłami obozowymi, uderzył nocą na obóz i zaczął go łupić, Aleksy zaatakował i do rana nękał wroga, który o świcie w nieładzie rzucił się do ucieczki i oparł się aż w Tesalonice. Aleksy podszedł pod mury miasta i zagroził mieszkańcom długotrwałym oblężeniem, tak że ostatecznie wydali Basilaka[3].

W dalszej części I księgi Anna opowiada o przyszłym przeciwniku jej ojca Robercie Guiscardzie, o tym jak z pięćdziesięcioma rycerzami przybył do Italii; jak dzięki morderstwu, zawładnął ziemiami swego teścia Maskabeli; jak wreszcie, dzięki zjawieniu się w Italii mnicha, który podawał się za zdetronizowanego cesarza Michała Dukasa, rozpoczął przygotowania do wyprawy na Bizancjum z zamiarem opanowania Konstantynopola[4].

Księga II[edytuj | edytuj kod]

Tymczasem Komneni: Aleksy i Izaak, znaleźli się w trudnym położeniu z powodu intryg knutych przez faworytów cesarskich, Bułgarów Borila i Germana. Postarali się o poparcie cesarzowej. Izaak poślubił stryjeczną siostrę cesarzowej, nakłonił też cesarzową, by usynowiła Aleksego. Kiedy cesarz wyznaczył na swego następcę Teodora Synadena, Komneni zobowiązali się wspierać cesarzową w zabiegach o wyniesienie na tron jej małoletniego syna z pierwszego małżeństwa. Boril i German spostrzegli, że Komneni zyskali poparcie cesarzowej, a nawet przychylność cesarza, którego wsparli po utracie przez Cesarstwo Cyzyku, postanowili zatem urządzić na braci zasadzkę i wykłuć im oczy. Zorientowawszy się w niebezpieczeństwie Komneni zaczęli przychodzić do pałacu pojedynczo[5].

Tłumaczenie polskie[edytuj | edytuj kod]

  • Anna Komnena, Aleksjada, tłumaczył Oktawiusz Jurewicz, t. 1-2, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1969-1972.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Anna Komnena używa zamiennie tytułu stratopedarchy

Przypisy

  1. Komnena 2005 ↓, s. 5-22.
  2. Komnena 2005 ↓, s. 22-35.
  3. Komnena 2005 ↓, s. 35- 44.
  4. Komnena 2005 ↓, s. 44-73.
  5. Komnena 2005 ↓, s. 74-87.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]