Alkiny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Alkiny

Alkiny (zwyczajowo acetyleny) – grupa organicznych związków chemicznych będących węglowodorami nienasyconymi, w których występuje jedno wiązanie potrójne między atomami węgla (−C≡C−)[1]. Najprostszym alkinem jest acetylen (etyn), H−C≡C−H. Alkiny są bardziej reaktywne od alkanów i alkenów, są nietrwałe i podlegają wielu samorzutnym reakcjom. Ogólny wzór alkinów: CnH2n−2. Alkiny, tak jak wszystkie węglowodory, ulegają reakcjom spalania.

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwy alkinów są tworzone z nazw odpowiednich alkanów. Z nazwy alkanu posiadającego ten sam szkielet węglowy usuwa się końcówkę „-an” i dodaje końcówkę „-yn” (lub „-in” po spółgłoskach ch, f, g, k, l[2]), przed którą umieszcza się lokant, wskazujący przy którym atomie węgla występuje potrójne wiązanie np. heksan i heks-2-yn.

Łańcuch główny (od którego pochodzi główny człon nazwy) musi zawierać wiązanie potrójne i być najdłuższy z możliwych. Atomy węgla numeruje się tak aby wiązanie potrójne miało jak najmniejszy numer, bez względu na inne podstawniki. Jeżeli w węglowodorze występuje wiązanie podwójne i potrójne to ważniejsze przy nazewnictwie jest podwójne.

Lokant można pominąć, gdy jest on równy 1, tzn. wiązanie potrójne występuje na początku szkieletu węglowego.

W literaturze spotyka się też stare nazewnictwo, które różni się od aktualnego tym, że lokanty występują przed nazwą, np. 2-heksyn.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Alkynes (ang.) [w:] A.D. McNaught, A. Wilkinson: IUPAC. Compendium of Chemical Terminology („Gold Book”). Wyd. 2. Oksford: Blackwell Scientific Publications, 1997. Wersja internetowa: M. Nic, J. Jirat, B. Kosata: Alkynes (ang.), aktualizowana przez A. Jenkins. doi:10.1351/goldbook.A00236
  2. J.D. Roberts, M.C. Caserio: Chemia organiczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1969, s. 227.