Szarłat

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Amarantus)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rośliny. Zobacz też: miejscowość o tej nazwie.
Szarłat
Szarłat szorstki
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd goździkowce
Rodzina szarłatowate
Rodzaj szarłat
Nazwa systematyczna
Amaranthus L.
Sp. Pl. 989. 1753[2].
Typ nomenklatoryczny
Amaranthus caudatus L.[2]
Synonimy
  • Amaranthus Adans.,
  • Bajan Adans.[2]
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Szarłat (Amaranthus) – rodzaj roślin należących do rodziny szarłatowatych. Obejmuje ok. 100 gatunków[3] rozprzestrzenionych na całym niemal świecie, ale rodzaj najbardziej zróżnicowany w tropikalnej i subtropikalnej Azji i Ameryce. Wiele gatunków szarłatu to rośliny jadalne, przy czym u jednych spożywane są nasiona (np. A. caudatus, A. hybridus), u innych młode pędy (np. A. tricolor)[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Rośliny jednoroczne osiągające nawet do 3 m wysokości. Pędy zwykle prosto wzniesione, rozgałęzione lub pojedyncze, często czerwonawo lub bordowo nabiegłe[4].
Liście
Skrętoległe[4].
Kwiaty
Drobne, jednopłciowe, wiatropylne, zebrane w gęste, wzniesione lub zwisające, kuliste lub wydłużone kłosy. Działki kielicha w liczbie 1–5, przejrzyste, papierzaste, płatków korony brak. Pręcików jest 1–5, zalążnia jednokomorowa, z 3 szyjkami[4].
Owoce
Jednonasienna, kulistawa torebka[4].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)[1]

Rodzaj z rodziny szarłatowatych (Amaranthaceae), która znajduje się w politomii z grupami siostrzanymi Achatocarpaceae i goździkowatych Caryophyllaceae. Tworzy wraz nimi i z szeregiem innych rodzin rząd goździkowców w obrębie dwuliściennych właściwych.

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal), klasa Rosopsida Batsch, podklasa goździkowe (Caryophyllidae Takht.), nadrząd Caryophyllanae Takht., rząd goździkowce (Caryophyllales Perleb), rodzina szarłatowate (Amaranthaceae Juss.), podrodzina Amaranthoideae Burnett, plemię Amarantheae Rchb., podplemię Amaranthinae Fenzl in Endl., rodzaj szarłat (Amaranthus L.)[5].

Gatunki flory Polski[6]

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne, zwłaszcza szarłat zwisły[4].
  • Niektóre gatunki uprawiane i zbierane przez Indian jako rośliny pokarmowe już 3000 lat temu. Z młodych roślin można sporządzać sałatki. Nasiona zawierają sporo tłuszczu, białka (więcej niż zboża, a nawet mleko) i skrobi, a ich wartość energetyczna jest większa niż nasion kukurydzy. Jego uprawa zdobywa coraz większą popularność[7], w ofercie handlowej, także u nas w kraju, znajduje się mąka zwana mąką z amarantusa.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Caryophyllales (ang.). Angiosperm Phylogeny Website, 2001–. [dostęp 2009-10-07].
  2. 2,0 2,1 2,2 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2013-11-12].
  3. Amaranthus. W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2013-11-13].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 83. ISBN 0333748905.
  5. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Amaranthus (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-20].
  6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  7. Kochajmy szarłat. [dostęp 2007-12-10].