Amazonka (szachy)

Diagram 1

Ruchy, które może wykonywać amazonka. Na pola z krzyżykami może również przeskoczyć jak skoczek

Diagram 2

Matowanie maharadży

Amazonka (superhetman) – jest to nieortodoksyjna figura szachowa, która może poruszać się jednocześnie jak skoczek i hetman. Nazwa wzięła się stąd, że hetman (ang. queen – "królowa") został nijako umieszczony na koniu (skoczku), czyli przypomina amazonkę z mitologii greckiej.

Amazonka występuje w różnych odmianach szachów, a także w różnych zadaniach szachowych. Kiedy występuje sama może być zamatowana jak król, ale może też chronić własnego króla jeśli go ma.

Historia

Jeszcze w XV wieku hetman poruszał się jak w klasycznych szachach arabskich – o jedno pole na ukos. Uwagę na to zwróciła królowa Hiszpanii Izabela Katolicka. Nie spodobało się jej, że figura zwana królową jest słaba niczym pion i w rezultacie hetmanowi dano ruch gońca i wieży. Uczyniło to z niego potężną figurę. Wtedy niektórzy zaczęli wzbogacać go dodatkowo o ruch skoczka, lecz taki hetman się nie przyjął, gdyż atakowałby zbyt dużo pól na raz (Diagram 1), a w najgorszym przypadku zamatowałby króla bez pomocy innych bierek (gdy król jest na brzegu szachownicy).

Maharadża i sipaje

Na końcu XIX wieku w Indiach powstała odmiana szachów zwana przez Anglików maharadża i sipaje. Jedną stroną była amazonka, a drugą zwykłe bierki. Biały gracz kładł maharadżę na dowolnym nieszachowanym polu i zaczynał grę. "Sipajom" nie było łatwo rozprawić się z maharadżą, gdyż w grze nie było roszady ani promocji.

Jest jednak sposób na wygranie z amazonką. Należy ustawić bierki w taki sposób, żeby jak najwięcej pól było pod szachem. Jedną z możliwości jest ta przedstawiona na Diagramie 2. Białe pola oznaczają dwa jedyne nieszachowane miejsca na szachownicy, po których amazonka będzie musiała naprzemiennie się posuwać. Aby uzyskać taki układ należy ruszać bierki jedynie po chronionych polach, dzięki czemu maharadża nie może ich zbić (inaczej byłaby w macie). Wygląda to tak:

1. Sc6
2. Sf6
3. a5
4. h5
5. Wa6
6. Wh6
7. Wb6
8. Wg6
9. d5
10. Hd6
11. He5
12. Hd4
13. Wb2
14. Wg1

Aby zamatować maharadżę trzeba tylko włączyć do walki gońce.

Zobacz też

• amazonki (mitologia)
• hetman (szachy)

Bibliografia

• Marek Penszko. Powrót amazonek. „Wiedza i Życie”, s. 72-73, 11-2010. ISSN 0137-8929 (pol.).