Ambystoma meksykańska
| Ambystoma meksykańska | |
| Ambystoma mexicanum[1] | |
| (Shaw & Nodder, 1798) | |
 |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | płazy |
| Rząd | płazy ogoniaste |
| Podrząd | Salamandroidea |
| Rodzina | ambystomowate |
| Rodzaj | Ambystoma |
| Gatunek | ambystoma meksykańska |
| Synonimy | |
|
|
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |
 |
|
| Zasięg występowania | |
 |
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Ambystoma meksykańska, aksolotl meksykański, salamandra meksykańska[3] (Ambystoma mexicanum) – endemiczny słodkowodny gatunek drapieżnego płaza ogoniastego z rodziny ambystomowatych (Ambystomatidae). Cechą charakterystyczną tego gatunku jest zjawisko neotenii, czyli zdolność do rozmnażania się płciowego postaci larwalnej. Taka postać płazów z rodzaju Ambystoma nazywana jest aksolotlem.
Ambystoma meksykańska jest płazem jadalnym, cennym zwierzęciem laboratoryjnym, bywa także hodowana w akwariach.
Spis treści |
Występowanie [edytuj]
W warunkach naturalnych gatunek występował na południe od miasta Meksyk, stolicy Meksyku, w dwóch jeziorach Xochimilco i Chalco (2300 m n.p.m.[4]). Obecnie zasięg jego występowania obejmuje jedynie południowe części jeziora Xochimilco wraz z otaczającymi je kanałami i mokradłami [5]. Jezioro Chalco prawie całkowicie wyschło w wyniku celowego jego osuszenia, które miało zapobiec okresowym zalewaniom okolicy. Prawdopodobnie spotykany był również w jeziorach Texcoco, Zumpango i Xaltocan[2].
Budowa [edytuj]
Ciało o masywnej budowie, grzbietobrzusznie spłaszczone. Na szerokiej głowie, w jej tylnej części, znajdują się 3 pary skrzeli zewnętrznych położonych po obu stronach głowy. Kończyny delikatne, krótkie i kruche – przednie zaopatrzone w 4, a tylne w 5 palców. Ciało zakończone jest długim, wysokim i masywnym ogonem. U form neotenicznych występuje wysoka, bocznie spłaszczona płetwa ogonowa.
U gatunków albinotycznych kościec jest widoczny poprzez cienką, półprzezroczystą skórę.
Rozróżniane są dwie formy barwne:
- forma żyjąca w warunkach naturalnych – ubarwienie grzbietu ciemnoszare, czarne lub brązowe, z licznymi ciemnymi, prawie czarnymi plamkami tworzące marmurkowy deseń[4],
- forma żyjąca w warunkach sztucznych (hodowlanych) – najczęściej występują tu barwy albinotyczne, jasnoróżowe a nawet białawe, z intensywnie różowymi skrzelami.
Długość ciała dojrzałych płciowo osobników (larw) sięga 30 cm[5].
Neotenia [edytuj]
W środowisku naturalnym ambystoma nie przekształca się w postać lądową. Powodem braku transformacji jest wrodzona wada i brak tyroksyny wytwarzanej w tarczycy spowodowanej niską jej funkcjonalnością.
Tryb życia [edytuj]
Jest gatunkiem prowadzącym nocny tryb życia. Podczas dnia larwy szukają schronienia w zakamarkach zapewniających im kryjówki przed większymi drapieżnikami.
Gatunek drapieżny, ma szczątkowe zęby. Pokarm lokalizuje za pomocą węchu. Odżywia się w porze wieczorowej i nocnej m.in. małymi zwierzętami wodnymi, bywa również kanibalem[6].
Trzymane w grupie mogą sobie obgryzać kończyny i końcówki płetwy ogonowej. Mają jednak zdolność regeneracji utraconych części ciała: kończyn, skrzeli czy nawet fragmentów w obrębie głowy, mózgu i serca[7]. Regeneracja przebiega w wyniku rozprzestrzeniania trzpienia komórki w danym zagrożonym obszarze. Komórki takie mnożą się i są w stanie zastąpić brakującą tkankę, są przy tym w pełni funkcjonalne. Okres regeneracji trwa do kilku miesięcy.
Warunki w akwarium [edytuj]
| Zalecane warunki w akwarium | |
|---|---|
| Zbiornik | duży (min. 100 l) |
| Temperatura wody | do 22 °C |
| Twardość wody | |
| Skala pH | 7-8 |
| pokarm | plankton, drobne zwierzęta wodne, surowe mięso, pokarm granulowany (rybny) |
| Uwagi | Chlor znajdujący się w wodzie wodociągowej może być szkodliwy |
Uwagi hodowlane [edytuj]
Przez większość dnia przebywają w dolnej części zbiornika. Podłoże żwirowo-piaszczyste z umiarkowanym oświetleniem. Wymaga wody z dużą zawartością tlenu, filtrowanej. W zbyt wysokiej temperaturze ambystoma jest mniej odporna na choroby.
Obsada w roślinność o dużych i mocnych liściach. (Echinodorus horizontalis, Echinodorus major, Cryptocoryne aponogetifolia, Cryptocoryne cordata, Vallisneria gigantea, Crinium thaianum).
W początkowym stadium odżywia się pierwotniakami, następnie wraz z wzrostem oczlikami, dafnią (rozwielitki), małymi rybkami, następnie dżdżownice, surowe mięso.
Rozmnażanie [edytuj]
Niedobór jodu w jaskiniach, w których żyje, powoduje, że zdolność do rozrodu płaz ten uzyskuje w postaci larwalnej, pozwala mu na to zdolność do neotenii, czyli rozmnażania się już w postaci larwalnej i pozostawania w niej nawet do końca życia. Występuje u nich wyraźny dymorfizm płciowy. Gonady samca ze względu na ich nabrzmiałość są łatwo zauważalne w okresie rozrodczym. Po okresie kilkutygodniowego zimowania samiec składa spermatofor na częściach roślin. W tym czasie samica zbiera go wkładając do kloaki. Kilka tygodni po zapłodnieniu samica składa galaretowaty skrzek w ilości 200–6000 jaj[5]. Okres inkubacji zależny jest od temperatury otoczenia, najcześciej trwa ok. 3 tygodni. Młode, wyklute larwy są wielkości ok. 15-20 milimetrów i są żarłoczne. Wymagane jest częste dokarmianie (kanibalizm). Dojrzałość płciową osiągają po roku życia.
Przeobrażenie w salamandrę [edytuj]
W wyniku przeobrażenia u aksolotlów następują zmiany w budowie ciała, następuje częściowy zanik skrzeli i płetwy ogonowej. Larwa zaczyna coraz częściej pobierać i oddychać powietrzem atmosferycznym. Po całościowej metamorfozie ogon staje się zaokrąglony. W końcowej fazie przeobrażenia następuje coraz częstsze zrzucanie nabłonka z całej powierzchni ciała[8].
Badania naukowe [edytuj]
Ambystoma meksykańska jest cennym zwierzęciem laboratoryjnym wykorzystywanym jako organizm modelowy. W wyniku podawania mu hormonu tarczycy aksolotl uzyskał zdolność przeobrażenia się w postać lądową. Badaczem, który po raz pierwszy tego dokonał (w 1917 roku) była polska uczona, biolog Laura Kaufmann. Larwy karmiła wyciągiem z tarczycy już wyrośniętych i przeobrażonych ambystom, jak również tarczycą pochodzącą z innych zwierząt[8].
Gatunek ten jest często spotykany w laboratoriach do badań z zakresu transplantacji, badania wad serca, a także na potrzeby endokrynologii i genetyki[9].
W warunkach laboratoryjnych ambystoma żyje ok. 12–15 lat. W naturze mniej, 10–12 lat[5].
Zagrożenia i ochrona [edytuj]
Populacja Ambystoma mexicanum w jeziorze Xochimilco i otaczających go kanałach jest poważnie zagrożona ze względu na rozwój miasta Meksyku i ma tendencję spadkową.
Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych klasyfikuje gatunek Ambystoma mexicanum w czerwonej liście krytycznie zagrożonych o najwyższej kategorii ryzyka. Według ostatnich obserwacji dzikiej populacji liczebność aksolotla szacowana jest na 700 - 1200 osobników, które istnieją w sześciu różnych miejscach podmokłych jeziora Xochimilco[10].
Działania ochrony tego gatunku koncentrują się głównie na podniesieniu znaczenia jeziora Xochimilco poprzez edukację, inicjatywy na rzecz przywrócenia siedlisk występowania gatunku. Rozwój populacji z gatunków hodowanych w domu, laboratoriach nie jest wskazany z uwagi na zagrożenie przenoszenia różnych chorób, w tym genetycznych.
Gatunek jest pod szczególną ochroną rządu Meksyku i kontrolą Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (załącznik II do rozporządzenia WE 318/2008 w dodatku B)
Znaczenie gospodarcze [edytuj]
Ambystoma meksykańska jest gatunkiem jadalnym, był poławiany do celów spożywczych, sprzedawany na targach[9]. Obecnie handel nim jest prawnie zabroniony.
Przypisy
- ↑ Ambystoma mexicanum w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
- ↑ 2,0 2,1 Ambystoma mexicanum. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
- ↑ Bibliografia: Przekształcenie aksolotla w amblystomę
- ↑ 4,0 4,1 Biologia. Multimedialna encyklopedia PWN Edycja 2.0. pwn.pl Sp. z o.o., 2008. ISBN 978-83-61492-24-5.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Joanna Mazgajska: Płazy świata. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 79–80. ISBN 978-83-01-15846-0.
- ↑ Bibliografia Mały Słownik Zoologiczny, Gady i płazy
- ↑ dradio.de - Geniusz regeneracyjny salamander (de)
- ↑ 8,0 8,1 red. Stanisław Feliksiak, Słownik biologów polskich PAN, Warszawa : Państ. Wydaw. Naukowe, 1987, ISBN 83-01-00656-0, str.254
- ↑ 9,0 9,1 Bogusław Ziarko, Aksolotl, Amblystoma mexicanum, AKWARIUM Nr 2/81
- ↑ BBC earth news (en)
Bibliografia [edytuj]
- Ambystoma mexicanum (Shaw and Nodder, 1798) (ang.). W: Amphibian Species of the World 5.5, an Online Reference [on-line]. The American Museum of Natural History. [dostęp 19 maja 2012].
- Marcin Jan Gorazdowski, Leksykon zwierząt terraryjnych, Warszawa, Multico Oficyna Wydawnicza, 2005, ISBN 83-7073-400-6, str. 69-70
- Włodzimierz Juszczyk, Mały słownik zoologiczny – Gady i płazy, Wiedza Powszechna, Warszawa, 1978, str. 15-16
- Bogusław Grześków, Przekształcenie aksolota w amblystomę AKWARIUM Nr 5-6/87
- Ambystoma mexicanum. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.) [dostęp 19 maja 2012]
- Joanna Mazgajska: Płazy świata. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009. ISBN 978-83-01-15846-0.
Linki zewnętrzne [edytuj]
|
|||||||||||||
