Ambystoma meksykańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ambystoma meksykańska
Ambystoma mexicanum[1]
(Shaw & Nodder, 1798)
Ambystoma meksykańska
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada płazy
Rząd płazy ogoniaste
Podrząd Salamandroidea
Rodzina ambystomowate
Rodzaj Ambystoma
Gatunek ambystoma meksykańska
Synonimy
  • Gyrinus mexicanus Shaw & Nodder, 1798
  • Ambystoma (Ambystoma) mexicanum Tihen, 1958
  • Ambystoma edule Dugès, 1888
  • Ambystoma mexicanum Garman, 1884
  • Ambystoma mexicanum Lafrentz, 1930
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 CR pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Ambystoma meksykańska, aksolotl meksykański, salamandra meksykańska[3] (Ambystoma mexicanum) – endemiczny słodkowodny gatunek drapieżnego płaza ogoniastego z rodziny ambystomowatych (Ambystomatidae). Cechą charakterystyczną tego gatunku jest zjawisko neotenii, czyli zdolność do rozmnażania się płciowego postaci larwalnej. Taka postać płazów z rodzaju Ambystoma nazywana jest aksolotlem.

Information icon.svg Osobny artykuł: Aksolotl.

Ambystoma meksykańska jest płazem jadalnym, cennym zwierzęciem laboratoryjnym, bywa także hodowana w akwariach.

Mapa Doliny Meksyku z okresu hiszpańskiego podboju z lokalizacją jezior

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

W warunkach naturalnych gatunek występował na południe od miasta Meksyk, stolicy Meksyku, w dwóch jeziorach Xochimilco i Chalco (2300 m n.p.m.[4]). Obecnie zasięg jego występowania obejmuje jedynie południowe części jeziora Xochimilco wraz z otaczającymi je kanałami i mokradłami [5]. Jezioro Chalco prawie całkowicie wyschło w wyniku celowego jego osuszenia, które miało zapobiec okresowym zalewaniom okolicy. Prawdopodobnie spotykany był również w jeziorach Texcoco, Zumpango i Xaltocan[2].

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Widok z przodu
Widok z boku
Anatomia

Ciało o masywnej budowie, grzbietobrzusznie spłaszczone. Na szerokiej głowie, w jej tylnej części, znajdują się 3 pary skrzeli zewnętrznych położonych po obu stronach głowy. Kończyny delikatne, krótkie i kruche – przednie zaopatrzone w 4, a tylne w 5 palców. Ciało zakończone jest długim, wysokim i masywnym ogonem. U form neotenicznych występuje wysoka, bocznie spłaszczona płetwa ogonowa.

U gatunków albinotycznych kościec jest widoczny poprzez cienką, półprzezroczystą skórę.

Barwy ambystomy występujące w naturze
Postać albinotyczna ambystomy

Rozróżniane są dwie formy barwne:

  • forma żyjąca w warunkach naturalnych – ubarwienie grzbietu ciemnoszare, czarne lub brązowe, z licznymi ciemnymi, prawie czarnymi plamkami tworzące marmurkowy deseń[4],
  • forma żyjąca w warunkach sztucznych (hodowlanych) – najczęściej występują tu barwy albinotyczne, jasnoróżowe a nawet białawe, z intensywnie różowymi skrzelami.

Długość ciała dojrzałych płciowo osobników (larw) sięga 30 cm[5].

Neotenia[edytuj | edytuj kod]

W środowisku naturalnym ambystoma nie przekształca się w postać lądową. Powodem braku transformacji jest wrodzona wada i brak tyroksyny wytwarzanej w tarczycy spowodowanej niską jej funkcjonalnością.

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Jest gatunkiem prowadzącym nocny tryb życia. Podczas dnia larwy szukają schronienia w zakamarkach zapewniających im kryjówki przed większymi drapieżnikami.

Gatunek drapieżny, ma szczątkowe zęby. Pokarm lokalizuje za pomocą węchu. Odżywia się w porze wieczorowej i nocnej m.in. małymi zwierzętami wodnymi, bywa również kanibalem[6].

Trzymane w grupie mogą sobie obgryzać kończyny i końcówki płetwy ogonowej. Mają jednak zdolność regeneracji utraconych części ciała: kończyn, skrzeli czy nawet fragmentów w obrębie głowy, mózgu i serca[7]. Regeneracja przebiega w wyniku rozprzestrzeniania trzpienia komórki w danym zagrożonym obszarze. Komórki takie mnożą się i są w stanie zastąpić brakującą tkankę, są przy tym w pełni funkcjonalne. Okres regeneracji trwa do kilku miesięcy.

Warunki w akwarium[edytuj | edytuj kod]

Ambystoma w akwarium
Zalecane warunki w akwarium
Zbiornik duży (min. 100 l)
Temperatura wody do 22 °C
Twardość wody
Skala pH 7-8
pokarm plankton, drobne zwierzęta wodne, surowe mięso, pokarm granulowany (rybny)
Uwagi Chlor znajdujący się w wodzie wodociągowej może być szkodliwy

Uwagi hodowlane[edytuj | edytuj kod]

Przez większość dnia przebywają w dolnej części zbiornika. Podłoże żwirowo-piaszczyste z umiarkowanym oświetleniem. Wymaga wody z dużą zawartością tlenu, filtrowanej. W zbyt wysokiej temperaturze ambystoma jest mniej odporna na choroby.

Obsada w roślinność o dużych i mocnych liściach. (Echinodorus horizontalis, Echinodorus major, Cryptocoryne aponogetifolia, Cryptocoryne cordata, Vallisneria gigantea, Crinium thaianum).
W początkowym stadium odżywia się pierwotniakami, następnie wraz z wzrostem oczlikami, dafnią (rozwielitki), małymi rybkami, następnie dżdżownice, surowe mięso.

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Jaja ambysomy meksykańskiej zawieszone na roślinie

Niedobór jodu w jaskiniach, w których żyje, powoduje, że zdolność do rozrodu płaz ten uzyskuje w postaci larwalnej, pozwala mu na to zdolność do neotenii, czyli rozmnażania się już w postaci larwalnej i pozostawania w niej nawet do końca życia. Występuje u nich wyraźny dymorfizm płciowy. Gonady samca ze względu na ich nabrzmiałość są łatwo zauważalne w okresie rozrodczym. Po okresie kilkutygodniowego zimowania samiec składa spermatofor na częściach roślin. W tym czasie samica zbiera go wkładając do kloaki. Kilka tygodni po zapłodnieniu samica składa galaretowaty skrzek w ilości 200–6000 jaj[5]. Okres inkubacji zależny jest od temperatury otoczenia, najcześciej trwa ok. 3 tygodni. Młode, wyklute larwy są wielkości ok. 15-20 milimetrów i są żarłoczne. Wymagane jest częste dokarmianie (kanibalizm). Dojrzałość płciową osiągają po roku życia.

Przeobrażenie w salamandrę[edytuj | edytuj kod]

W wyniku przeobrażenia u aksolotlów następują zmiany w budowie ciała, następuje częściowy zanik skrzeli i płetwy ogonowej. Larwa zaczyna coraz częściej pobierać i oddychać powietrzem atmosferycznym. Po całościowej metamorfozie ogon staje się zaokrąglony. W końcowej fazie przeobrażenia następuje coraz częstsze zrzucanie nabłonka z całej powierzchni ciała[8].

Badania naukowe[edytuj | edytuj kod]

Ambystoma meksykańska jest cennym zwierzęciem laboratoryjnym wykorzystywanym jako organizm modelowy. W wyniku podawania mu hormonu tarczycy aksolotl uzyskał zdolność przeobrażenia się w postać lądową. Badaczem, który po raz pierwszy tego dokonał (w 1917 roku) była polska uczona, biolog Laura Kaufmann. Larwy karmiła wyciągiem z tarczycy już wyrośniętych i przeobrażonych ambystom, jak również tarczycą pochodzącą z innych zwierząt[8].

Gatunek ten jest często spotykany w laboratoriach do badań z zakresu transplantacji, badania wad serca, a także na potrzeby endokrynologii i genetyki[9].

W warunkach laboratoryjnych ambystoma żyje ok. 12–15 lat. W naturze mniej, 10–12 lat[5].

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Populacja Ambystoma mexicanum w jeziorze Xochimilco i otaczających go kanałach jest poważnie zagrożona ze względu na rozwój miasta Meksyku i ma tendencję spadkową.

Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych klasyfikuje gatunek Ambystoma mexicanum w czerwonej liście krytycznie zagrożonych o najwyższej kategorii ryzyka. Według ostatnich obserwacji dzikiej populacji liczebność aksolotla szacowana jest na 700 - 1200 osobników, które istnieją w sześciu różnych miejscach podmokłych jeziora Xochimilco[10].

Działania ochrony tego gatunku koncentrują się głównie na podniesieniu znaczenia jeziora Xochimilco poprzez edukację, inicjatywy na rzecz przywrócenia siedlisk występowania gatunku. Rozwój populacji z gatunków hodowanych w domu, laboratoriach nie jest wskazany z uwagi na zagrożenie przenoszenia różnych chorób, w tym genetycznych.

Gatunek jest pod szczególną ochroną rządu Meksyku i kontrolą Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (załącznik II do rozporządzenia WE 318/2008 w dodatku B)

Znaczenie gospodarcze[edytuj | edytuj kod]

Ambystoma meksykańska jest gatunkiem jadalnym, był poławiany do celów spożywczych, sprzedawany na targach[9]. Obecnie handel nim jest prawnie zabroniony.

Przypisy

  1. Ambystoma mexicanum w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 Ambystoma mexicanum. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. Bibliografia: Przekształcenie aksolotla w amblystomę
  4. 4,0 4,1 Biologia. Multimedialna encyklopedia PWN Edycja 2.0. pwn.pl Sp. z o.o., 2008. ISBN 978-83-61492-24-5.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Joanna Mazgajska: Płazy świata. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 79–80. ISBN 978-83-01-15846-0.
  6. Bibliografia Mały Słownik Zoologiczny, Gady i płazy
  7. dradio.de - Geniusz regeneracyjny salamander (de)
  8. 8,0 8,1 red. Stanisław Feliksiak, Słownik biologów polskich PAN, Warszawa : Państ. Wydaw. Naukowe, 1987, ISBN 83-01-00656-0, str.254
  9. 9,0 9,1 Bogusław Ziarko, Aksolotl, Amblystoma mexicanum, AKWARIUM Nr 2/81
  10. BBC earth news (en)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]