Anakreontyk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Anakreontyk albo dymetr joński – wierszowany utwór literacki o tematyce biesiadnej, wesołej lub rubasznej, sławiący uroki życia, opowiadający o miłości w sposób żartobliwy. Nazwa gatunku pochodzi od greckiego poety Anakreonta z Teos (VI w. p.n.e), który ukształtował styl i miarę wierszową wiersza anakreontejskiego[1].

Anakreontyki pisano stylem niskim ze względu na poruszane tematy, jednak forma tych utworów była przeważnie kunsztowna[2]. Zbiór antycznych utworów Anakreonta opublikował po raz pierwszy Henricus Stephanus w 1554 roku; stały się one wzorem dla wszystkich późniejszych twórców anakreontyków, przede wszystkim renesansowych. Pisali je m.in. Torquato Tasso, Wolter, André de Chénier, Friedrich von Hagedorn, Johann Wilhelm Ludwig Gleim, Thomas Moore, Aleksander Puszkin oraz poeci francuskiej Plejady. W Polsce anakreontyki tworzyli m.in. Jan Kochanowski, Józef Bartłomiej Zimorowic, Jan Andrzej Morsztyn, Adam Stanisław Naruszewicz, Stanisław Trembecki[1], a także Adam Asnyk.

Maciej Kazimierz Sarbiewski pozostawił obszerny wywód teoretyczny, w którym umieścił anakreontyki „pomiędzy liryczną i epiczną fikcją”, dopuszczając − w utworach lirycznych − „właściwą epopei fikcję moralną” (Characters lyrici, s.30)[3].

Antyczne wiersze anakreontejskie zbudowane były z dymetrów akatalektycznych z joników wzrastających[1]:

Short-foot-meter.svg Short-foot-meter.svg Long accent-meter.svg Long accent-meter.svg Short-foot-meter.svg Short-foot-meter.svg Long accent-meter.svg Long accent-meter.svg

także w formie z przestawieniem stóp długich i krótkich (tzw. anaklazy):

Short-foot-meter.svg Short-foot-meter.svg Long accent-meter.svg Short-foot-meter.svg Long accent-meter.svg Short-foot-meter.svg Long accent-meter.svg Long accent-meter.svg


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Zobacz hasło anakreontyk w Wikisłowniku

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 Słownik terminów literackich. Janusz Sławiński (red.). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2000, s. 30. ISBN 83-01-13851-3.
  2. Ewa Miodońska-Brookers, Adam Kulawik, Marian Tatara: Zarys poetyki. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1980, s. 213. ISBN 83-01-01751-1.
  3. A.Szastyńska-Siemion, Anakreontyk, s. 26.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Alicja Szastyńska-Siemion: Anakreontyk. W: Słownik literatury staropolskiej. Wrocław-Warszawa-Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990, s. 25-27. ISBN 83-04-02219-2.