Andreas Hadik von Futak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Andreas Hadik von Futak

Hrabia (Graf) Andreas Hadik von Futak (ur. 16 października 1710, zm. 12 marca 1790), węgierski hr. Futak, dowódca korpusu austriackiej armii podczas wojny siedmioletniej (służył pod księciem Karolem Aleksandrem Lotaryńskim). Gubernator Galicji i Lodomerii od stycznia do czerwca 1774. Przewodniczący Nadwornej Rady Wojennej (Hofkriegsrat) od 1774 do 1790 (do śmierci). Jego synem był Karl Joseph Hadik.

1710-1756[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Kőszeg w słowackiej rodzinie pochodzącej z drobnej szlachty. Dobrowolnie zaciągnął się do regimentu huzarów Ghilányi, gdy miał 20 lat. W wieku lat 22 zyskał rangę oficerską w austriackim regimencie huzarów Dessewffy. Hadik walczył w wojnie o sukcesję polską (17331738) i w wojnie z Turcją (17351739). W 1738 Hadik został kapitanem.

Gdy toczyła się wojna o sukcesję austriacką (17401748) zyskał sławę dzięki swym śmiałym akcjom przeciw Prusakom w Nysie. Maria Teresa Habsburg nadała mu rangę pułkownika-adiutanta. W roku 1744 został pułkownikiem dowodzącym własnym regimentem huzarów. Pod koniec wojny w 1747 został generałem i dowódcą brygady kawalerii.

1756-1763[edytuj | edytuj kod]

Gd wybuchła wojna siedmioletnia (1756-1763) Fryderyk Wielki, król Prus maszerował na południe. Hadik z siłą zaledwie 5000 huzarów wymanewrował Prusaków i zdobył na pewien czas Berlin. Zabił około 800 obrońców miasta i uprowadził 400 jeńców. Miasto zapłaciło mu kontrybucję w wysokości 200 000 talarów. Hadik przywłaszczył sobie (i dla swych żołnierzy) część tej sumy – 25 000 talarów. Później, gdy Hadik był już szefem Hofkriegsratu, Fryderyk nigdy doń się nie odezwał ani nie napisał nie mogąc mu zapomnieć zajęcia Berlina.

W roku 1758 Hadik zdobył miasto Pirna z twierdzą Sonnenstein za co otrzymał 19 grudnia stopień gen. kawalerii. W roku 1762 Hadik przejął dowództwo naczelne nad armią I Rzeszy, z którą odniósł wiele sukcesów. Jednak w bitwie pod Freibergiem w Saksonii (29 października) został doszczętnie rozbity przez oddziały, którymi dowodził brat króla Prus, książę Henryk Pruski.

1764-1790[edytuj | edytuj kod]

Hadik został w 1764 gubernatorem Siedmiogrodu (Siebenbürgen), był przewodniczącym kongresu w Karłowicach. Po wycofaniu się konfederatów barskich, przez Barwinek przekroczył granicę Polski razem z oddziałami gen. Esterhazego dokonującymi rozbioru Polski w imieniu Cesarstwa Austrii, a w końcu w styczniu 1774 został gubernatorem Galicji, gdzie stacjonował z armią od lipca 1772. Urząd gubernatora złożył już w czerwcu 1774. Później został Präsident des Hofkriegsrates w Wiedniu, i był nim aż do śmierci z małą przerwą, kiedy to w 1789 cesarz Józef II Habsburg powołał go na głównodowodzącego armii walczącej z Turcją. Zachorował jednak podczas oblężenia Belgradu i złożył dowództwo w ręce gen. Laudona. Hadik von Futak stał jednak przy łożu umierającego Józefa II, kilka tygodni przed własną śmiercią.

Andreas Hadik von Futak zmarł 12 marca 1790 w Wiedniu i został pochowany w Futak. Pozostawił dziennik (Tagebuch), który stanowi cenne źródło historyczne.

W 1758 Hadik von Futak otrzymał odznaczenie: krzyż wielki Orderu Marii Teresy. W 1769 otrzymał od cesarzowej posiadłość Futak, a 26 maja 1771 otrzymał tytuł szlachecki von Futak.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
  • Piotr Napierała, "Konflikt dwóch światów. Terezjańscy i józefińscy biurokraci w Galicji (1772-1790)", W: G. Pełczyński, K. Święcicki (red.), Polacy wobec wielości kultur. Wczoraj-dziś-jutro, KMB-Druk Gniezno 2009, s. 91-102. ISBN 978-83-61352-40-2
  • M. Tyrowicz, Galicja od pierwszego rozbioru do Wiosny Ludów 1772-1849 – wybór tekstów źródłowych, Wrocław 1956.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Poprzednik
Franz Moritz von Lacy
Flag of the Habsburg Monarchy.svg przewodniczący Nadwornej Rady Wojennej
1774-1790
Flag of the Habsburg Monarchy.svg Następca
Michael Joseph von Wallis
Poprzednik
Johann Baptist Anton von Pergen
Flag of the Habsburg Monarchy.svg gubernator Galicji
1774
Flag of the Habsburg Monarchy.svg Następca
Heinrich Josef Johann von Auersperg