Andreas Schlüter
| Andrzej Schlüter | |
 Portret-płaskorzeźba Andreasa Schlütera w hali wejściowej ratusza w Hamburgu, ok. 1890 |
|
| Data i miejsce urodzenia | 20 maja 1660 Gdańsk |
| Data i miejsce śmierci | maj 1714 Sankt Petersburg |
| Zawód | architekt, rzeźbiarz |
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Andreas Schlüter Młodszy (ur. 20 maja 1660 najprawdopodobniej w Gdańsku lub 20 maja 1664 w Hamburgu[1], zm. 1714 w Sankt Petersburgu[a]) − niemiecki rzeźbiarz i architekt, przedstawiciel nurtu klasycyzującego w sztuce baroku.
Spis treści |
Biografia [edytuj]
Pierwsze nauki pobierał u gdańskiego rzeźbiarza Davida Christopha Sapobiusa (zm. 1710)[2]. Początkowo działał w Polsce, na dworze warszawskim króla Jan III Sobieskiego, współpracując z architektem niderlandzkiego pochodzenia Tylmanem z Gameren (1632–1706)[2]. W okresie hitlerowskiego reżimu "w drodze uznania szczególnych zasług dla kultury niemieckiej na ziemiach polskich" warszawski plac Krasińskich nazwano w latach 1941–1945 imieniem Andreasa Schlütera (niem. Andreas-Schlüter-Platz)[2].
W 1694 Schlüter przeprowadził się do Brandenburgii na dwór księcia Fryderyka Wilhelma, późniejszego króla Prus[2]. 25 czerwca 1694 został wykładowcą rzeźby w nowo powstałej berlińskiej Akademie der Künste[2]. W 1695 odbył dwie podróże studialne do Holandii i Francji, a rok później wyjechał do Włoch, gdzie zapoznał się z dziełami Michała Anioła, Berniniego i Borrominiego[2].
2 listopada 1699 został kierownikiem budowy zamku berlińskiego, a w 1704 objął stanowisko Oberbaudirektor – nadzorował prace nad przebudową zamku królewskiego w Berlinie i sporządził plany pałaców w Charlottenburgu i Poczdamie[2]. Zwolniony ze stanowiska kierownika budowy zamku pod koniec 1706 w związku z aferą budowlaną przy wznoszeniu stumetrowej wieży, która musiała zostać rozebrana z powodu błędów konstrukcyjnych[2]. W 1707, po obsunięciu się ziemi przy pałacu Freienwalde (niem. Schloß Freienwalde) stracił również stanowisko Oberbaudirektora[2]. Po utracie pracy Schlüter przeszedł kryzys twórczy i załamanie nerwowe[2]. Dopiero w 1710 powrócił do architektury, projektując na zlecenia prywatne[2].
1 maja 1713 wstąpił do służby cara Rosji Piotra I Wielkiego i rozpoczął prace m.in. nad Pałacem Letnim[2]. Współpracował z Johannem Friedrichem Braunsteinem i Georgiem Johannem Mattarnovi, którzy kończyli lub rozwijali projekty Schlütera[2]. Zmarł pod koniec maja 1714 w Petersburgu[2].
Wybrane dzieła [edytuj]
Jego najwybitniejszym dziełem jest dekoracja rzeźbiarska Zeughausu (Starego Arsenału) w Berlinie, składająca się m.in. z 22 zworników przedstawiających głowy ludzi umierających na polu bitwy.
Najważniejszy budynek jego projektu, zamek w Berlinie został zburzony w 1950 po częściowym zniszczeniu podczas II wojny światowej.
Jego pomnik konny księcia Fryderyka Wilhelma na dziedzińcu pałacu w Charlottenburgu, odlany w jednym kawałku wg metody Johanna Jacobiego, to pierwszy tego typu obiekt na terenie Niemiec[2].
W Polsce [edytuj]
- po 1681 – rzeźby o tematyce mitologicznej na elewacjach i we wnętrzach pałacu królewskiego w Wilanowie w Warszawie (wspólnie ze sztukatorem Szwanerem)
- 1686 – epitafium kanonika Adama Konarskiego (zm. 1683) w katedrze we Fromborku
- 1692–1693 – nagrobki członków rodziny Sobieskich w farze w Żółkwi (zachowane dwa z trzech)
- 1677–1699 – dekoracje tympanonów pałacu Jana Dobrogosta Krasińskiego w Warszawie, przedstawiające zwycięstwo wodza rzymskiego Marka Waleriusza Maximusa nad Gallami (uważane za najwybitniejsze dzieło Schlütera w Polsce)
- ok. 1690 – drewniany ołtarz główny w kościele Bernardynów na Czerniakowie w Warszawie
- 1688–1690 – krucyfiks w kościele św. Antoniego i św. Piotra w Węgrowie
- 1693 – portret biskupa Jana Małachowskiego z jego nagrobka w katedrze wawelskiej w Krakowie
W Niemczech [edytuj]
- 1698–1699 – dekoracja Zeughausu (Starego Arsenału) w Berlinie
- 1699–1707 – Zamek w Berlinie, zniszczony w czasie II wojny światowej i ostatecznie wyburzony przez władze komunistyczne w 1950, choć jego stan pozwalał na odbudowę; zachował się ryzalit wejściowy, przeniesiony w inne miejsce
- 1689–1706 – pomnik konny Wielkiego Elektora brandenburskiego księcia Fryderyka Wilhelma na dziedzińcu pałacu w Charlottenburgu
- 1700 – nagrobek Männlicha w kościele św. Mikołaja w Berlinie
- 1705–1713 – zespół sarkofagów królewskich w berlińskiej katedrze
- 1711–1712 – willa Kamecke w Berlinie[2] (zburzona)
W Rosji [edytuj]
- Letni Pałac Piotra I w Sankt Petersburgu[2]
Dzieła przypisywane Schlüterowi [edytuj]
- 1678–1681 – dekoracja rzeźbiarska fasady Kaplicy Królewskiej w Gdańsku
- 1680 – rzeźby na fasadzie kamienicy przy Długim Targu 20 w Gdańsku
- krucyfiks w ołtarzu Św. Krzyża w kościele franciszkanów w Warszawie
- ok. 1690 – ołtarz główny w kościele św. Antoniego i św. Piotra w Węgrowie
- grota Pałacu Letniego Piotra I w Sankt Petersburgu
- pałac Peterhof[2]
- pałacyk Montplaisir[2]
Uwagi
- ↑ Inne źródła podają jako datę urodzin 13 lipca 1659, patrz Nicolai Bernd: Schlüter, Andreas. W: Neue Deutsche Biographie (NDB). T. 23. 2007, s. 111–113.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Robert Bruck: Schlüter , Andreas. W: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). T. 55. 1910, s. 184–194. (niem.)
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 Nicolai Bernd: Schlüter, Andreas. W: Neue Deutsche Biographie (NDB). T. 23. 2007, s. 111–113.
Bibliografia [edytuj]
- M. Karpowicz: Barok w Polsce. Warszawa: 1988.
- Sztuka baroku. Architektura. Rzeźba. Malarstwo. Köln: Könemann, 1997.
Linki zewnętrzne [edytuj]
- Biogram
- Andreas Schlüter – strona w serwisie ArchINFORM (ang. • niem.)
- Friedrich Adler: Andreas Schlüter, Leben und Werke: Vortrag gehalten am Schinkelfeste den 13.März 1862. Ernst & Korn, 1862. [dostęp 16-10-2010]. (niem.)
