Androny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy frazeologii. Zobacz też: andron - rodzaj domu.
Makieta domu greckiego z widocznym andronem (z przodu, po lewej, na dole)

Androny (z grec. andronitis – dom, mieszkanie mężczyzn i łac. andron – zaułek, przejście między dwiema ścianami) – brednie, głupstwa, w szczególności w zwrotach: pleść androny – opowiadać głupstwa.

W starożytnej Grecji andronitis (także ksenon, ksenones lub oikos) było pomieszczeniem dla mężczyzn, bogato udekorowanym i umeblowanym, gdzie spożywano posiłki i przyjmowano gości. Wchodziło się do niego z dziedzińca, lecz położone było zwykle w izolowanej części domu blisko drzwi wychodzących na ulicę[1]. Pomieszczenie to było przeciwieństwem pokoi przeznaczonych dla kobiet – gynaikonitis, gynaikon. Antystenes w IV wieku p.n.e. twierdził żartobliwie, iż podróż z Aten do Sparty to jak przejście z gynaikonitis do andronitis[2].

Po raz pierwszy wyraz pojawił się u pisarzy polskich w XVII wieku. Według Karłowicza, znaczenie zaułków, zakrętów, ciasnych korytarzy przeniesione zostało na prawienie bredni, bajanie. Biskup Krasiński w Słowniku synonimów polskich wyraził przypuszczenie, iż androny wzięły początek od nazwiska Andronika, którego dziełko Ad optimates polonos admonitio, wydane w XVI wieku, zaczęto nazywać andronami[3][4].

Słowo androny stanowi tytuł jednego z tomików wierszy Jana Brzechwy. Według pisarza andron był przedmiotem podobnym do koszyka, tak jak on wykonanym z łyka. Prawdopodobnie jest to nawiązanie do wyrażeń "koszałki-opałki" i "koszyczki-opałeczki", które mają to samo znaczenie, co androny – bzdury, brednie. Andron u Brzechwy odznaczał się niezwykłymi właściwościami i zdolnością do psot: potrafił nastraszyć psa, wrzucić stary gwóźdź do kaszy, wysmarować stryja miodem i wywołać opad śniegu w lecie. W wierszu Brzechwa pomieszał elementy realne z nieprawdopodobnymi.

We fragmencie:

Quote-alpha.png
Pan Marcin plecie androny.
Z czego plecie? Ano z łyka.
Taki andron upleciony
Jest podobny do koszyka ...

wspomniany Marcin to przyjaciel Brzechwy, ilustrator bajek dla dzieci Jan Marcin Szancer[5].

Przypisy

  1. Andrzej Wypustek: Życie rodzinne starożytnych Greków. Wrocław: Ossolineum, 2007, s. 129.; zob. wyjątek na witrynie wydawnictwa. [dostęp 2009-02-01].
  2. Theon, Progymnasmata 215
  3. Encyklopedia staropolska, Tom I Zygmunt Gloger
  4. za http://pl.wikisource.org/wiki/Encyklopedia_staropolska/Androny
  5. Jan Marcin Szancer - pan co rysował androny

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło androny w Wikisłowniku
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło pleść androny w Wikisłowniku

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]