Andrzej Gawroński (językoznawca)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy językoznawcy. Zobacz też: inne osoby z tym imieniem i nazwiskiem.

Andrzej Gawroński (ur. 20 czerwca 1885 w Genewie, zm. 11 stycznia 1927 w Józefowie koło Warszawy) – polski indolog i językoznawca, od 1916 profesor Uniwersytetów Jagiellońskiego oraz Lwowskiego, autor pierwszego polskiego podręcznika sanskrytu (Podręcznik sanskrytu, 1932).

Życie[edytuj | edytuj kod]

Syn Franciszka Rawity-Gawrońskiego (historyka, pisarza, publicysty) oraz Antoniny z Miłkowskich (nauczycielki, tłumaczki), wnuk Teodora Tomasza Jeża (Zygmunta Miłkowskiego), starszy brat pisarki Zofii Kozarynowej. Ukończył szkołę powszechną we Lwowie, gimnazja w Przemyślu i Lwowie oraz studia w dziedzinie językoznawstwa na Uniwersytecie Lwowskim i Uniwersytecie w Lipsku (1902-1906). Od czasu studiów cierpiał na gruźlicę płuc, która stała się przyczyną jego śmierci w wieku niespełna 42 lat.

Na uniwersytecie w Lipsku obronił doktorat (praca Sprachliche Untersuchungen über das Mr.cchakat.ika und das Daśakumāracarita, 1906) i został adiunktem w Katedrze Językoznawstwa Indoeuropejskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego, a po habilitacji (praca Am Rande des Mr.cchakat.ika, 1912) - docentem w tej katedrze. W latach 1916-1917 profesor nadzwyczajny i kierownik Katedry Filologii Sanskryckiej UJ, od 1917 profesor zwyczajny i kierownik Katedry Językoznawstwa Porównawczego Uniwersytetu Lwowskiego. Prowadził wykłady z języka i historii dramatu sanskryckiego, gramatyki porównawczej języków indoeuropejskich oraz filologii staroindyjskiej.

Uczestnik obrony Lwowa i walk z Ukraińcami w 1918.

Andrzej Gawroński był jednym z największych polskich poliglotów. Znał na pewno co najmniej 60 języków, choć współcześni mu naukowcy i przyjaciele twierdzili, że znał ich o wiele więcej. Według dostępnych relacji, na uporczywe nagabywania znajomych powiedział kiedyś: "mówię i piszę w 40 językach, rozumiem zaś i czytam w około 100". Zdanie to prowadzi do wniosku, że mógł znać 140 języków (przy interpretacji, że "100" znaczyło "jeszcze 100", a nie "100 znam przynajmniej biernie, z tego 40 też czynnie"). Wśród nich były języki mu współczesne i języki wygasłe, europejskie, azjatyckie i afrykańskie. W bibliotece, która została po jego śmierci, znaleziono książki w wielu językach. W większości z nich na marginesach były uwagi pisane ręką Gawrońskiego, zawsze w tym samym języku, w którym napisana była dana książka.

Był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności (1921 członek-korespondent, 1926 członek czynny), Towarzystwa Naukowego we Lwowie (1920 członek czynny), Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego (1920), Polskiego Towarzystwa Orientalistycznego (1922 członek-założyciel, 1922-1923 wiceprezes), Polskiego Towarzystwa Językoznawczego (1925 członek-założyciel). W roku 1925 został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta. Zainicjował działalność "Biblioteki Wschodniej" przy Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Lwowie oraz Rocznika Orjentalistycznego (obecnie: Rocznik Orientalistyczny) i Instytutu Orientalistycznego na Uniwersytecie Lwowskim (1918).

Jego najwybitniejszymi uczniami byli Eugeniusz Słuszkiewicz i Jerzy Kuryłowicz[1].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Ogłosił szereg prac naukowych, m.in.:

  • w języku polskim:
    • O błędach językowych (Warszawa 1921)
    • O podstawie psychologicznej zapożyczania wyrazów obcych (Kraków 1921)
    • Szkice językoznawcze (Warszawa 1928)
    • Wartość uczuciowa deminutiwów (Kraków 1928)
    • Początki dramatu indyjskiego a sprawa wpływów greckich (Kraków 1946)
  • w językach obcych:
    • Sprachliche Untersuchungen über das Mr.cchakat.ika und das Daśakumāracarita (Leipzig 1907)
    • Am Rande des Mr.cchakat.ika (ZDMG 65/1911)
    • The Date of Allahabad Stone Pillar Inscription of Samudragupta (Leipzig 1914)
    • Gleanings from Aśvaghoşa's Buddhacarita (Rocznik Orjentalistyczny 1915)
    • The Digvijaya of Raghu and some Connected Problems (Rocznik Orjentalistyczny 1915)
    • Studies about Sanskrit Buddhist Literature (Kraków 1919)
    • Notes sur les sources de quelques drames indiens (Kraków 1921)
    • Notes on the Sāundarananda. Critical and Explanatory (Kraków 1922)
    • Beginnings of Indian Drama and Problem of Greek Influence (Bhāratī 13/1968)

Przygotował także wiele przekładów, m.in.

Jego Podręcznik Sanskrytu (wyd. pośmiertne: Kraków 1932, wznowienia Lublin 1978, 1985, Warszawa 2004) pozostaje do dzisiaj podstawowym podręcznikiem akademickim sanskrytu w Polsce.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]