Andrzej Kijowski (krytyk)

Andrzej Kijowski
Dom Aktora w Skolimowie, 1973, fot. A.T.Kijowski
Data i miejsce urodzenia	29 listopada 1928 Kraków, Polska
Data i miejsce śmierci	29 czerwca 1985 Warszawa, Polska
Zawód	pisarz, scenarzysta
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons
Andrzej Kijowski w Wikicytatach
Strona internetowa

Andrzej Kijowski (ur. 29 listopada 1928 w Krakowie, zm. 29 czerwca 1985 w Warszawie) – polski krytyk literacki, eseista, prozaik i scenarzysta. Mąż Kazimiery Kijowskiej i ojciec Andrzeja Tadeusza Kijowskiego. Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego. Czołowy przedstawiciel tzw. krakowskiej szkoły krytyki literackiej.

Felietonista m.in. „Przeglądu Kulturalnego” i „Tygodnika Powszechnego”. Wieloletni redaktor „Twórczości”, gdzie publikował słynne Kroniki Dedala. Autor rezolucji pisarzy polskich przeciwko cenzurze przyjętej 29 lutego 1968 po zdjęciu dejmkowskich Dziadów. W latach 1967–1968 kierownik literacki Teatru Dramatycznego m.st. Warszawy. Usunięty po wydarzeniach marcowych.

Jeden z twórców Polskiego Porozumienia Niepodległościowego. Członek-założyciel, wykładowca i członek rady programowej Towarzystwa Kursów Naukowych. Uczestnik Kongresu Kultury Polskiej w 1981 W sezonie 1981 dyrektor Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. Złożył rezygnację w związku z wprowadzeniem stanu wojennego, w lutym 1982 r. po opuszczeniu Jaworza, gdzie był internowany.

Zmarł na czerniaka.

Od 1985 przyznawana jest w dziedzinie literatury Nagroda im. Andrzeja Kijowskiego.

6 marca 2008 Prezydent RP Lech Kaczyński przyznał Andrzejowi Kijowskiemu pośmiertnie Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski.

Twórczość

Zbiory krytyczne

• Różowe i czarne (1957) felietony
• Miniatury Krytyczne (1961) felietony
• Sezon w Paryżu (1962) esej
• Arcydzieło nieznane (1964) felietony
• Maria Dąbrowska 1964, studium monograficzne o pisarce
• Listopadowy wieczór (1971), tom traktujący o dekadzie przedpowstaniowej – o czasach bezpośrednio poprzedzających wybuch powstania listopadowego.
• Szósta dekada (1972) felietony
• Niedrukowane (1977),II wyd.(1978) - teksty polityczne
• Podróż na najdalszy Zachód (1982) esej
• O dobrym Naczelniku i niezłomnym Rycerzu (1984) esej

Nagrobek Andrzeja Kijowskiego na warszawskich Powązkach. Projekt: prof. Jerzy Jarnuszkiewicz

Zbiory krytyczne opublikowane po śmierci

• Ethos społeczny literatury polskiej (1985) teksty polityczne
• Tropy (1986) eseje religijne
• Gdybym był królem (1988) felietony
• Bolesne Prowokacje (1989) eseje polityczne
• Granice Literatury. T.I-II (1990) pisma wybrane
• Rachunek naszych słabości (1994) eseje polityczne
• Dziennik t. I. 1955-1969 (1998)
• Dziennik t. II 1970-1977 (1998)
• Dziennik t. III 1978-1985 (1999)
• Rytuały oglądania (2005) felietony teatralne

Opowiadania

• Diabeł, Anioł i Chłop (1955) opowiadania
• Pięć opowiadań (1957) opowiadania
• Oskarżony (1959) opowiadanie
• Pseudonimy (1964) opowiadania
• Dyrygent i inne opowiadania (1983) opowiadania

Powieści

• Dziecko przez ptaka przyniesione (1968) powieść poetycka
• Grenadier-król (1972) powieść poetycka

Scenariusze filmowe

• 1966 – Szyfry, scenariusz (reż. Wojciech Jerzy Has)
• 1972 – Wesele, scenariusz (reż. Andrzej Wajda)
• 1977 – Pasja, scenariusz (reż. Stanisław Różewicz)
• 1979 – Dyrygent, scenariusz (reż. Andrzej Wajda)
• 1981 – Z dalekiego kraju, scenariusz (reż. Krzysztof Zanussi)
• 1983 – Mgła, autor pierwowzoru Mgła (reż. Adam Kuczyński)
• 1988 – Dotknięci, autor pierwowzoru Oskarżony (reż. Wiesław Saniewski)

Dedal (pseudonim)

Pseudonim literacki używany przez Andrzeja Kijowskiego w latach 1968–1984. Jego przyjęcie łączyło się z objęciem pisarza zapisem cenzury na publikowanie pod nazwiskiem w związku z jego zaangażowaniem w działalność opozycyjną.

Pseudonimem „Dedal” podpisywał przeglądy prasy i kroniki kulturalne publikowane na łamach miesięcznika „Twórczość”. Z czasem rubryka ta przekształciła się w osobny felieton Dedala, którym powszechnie rozpoznawany autor posługiwał się niezależnie od aktualnego nasilenia polityki tzw. „rozrzedzania” nazwisk dysydentów realizowanej przez GUKPPiW.

Powstałe w ten sposób teksty złożyły się na wydany w rok po śmierci krytyka – już pod nazwiskiem, ostatni autorski wybór felietonów Andrzeja Kijowskiego zatytułowany:

• Kroniki Dedala. Szkice i kroniki (1986); (ISBN 83-07-01366-6; ISBN 978-83-07-01366-4)

Nagrody i ordery

• 1958 Nagroda Merkuriusza Polskiego
• 1959 Nagroda Życia Literackiego
• 1964 Nagroda Radia Wolna Europa
• 1965 Nagroda Fundacji im. Kościelskich
• 1968 Nagroda Fundacji Alfreda Jurzykowskiego
• 1972 Nagroda im. Anny Godlewskiej
• 1973 Nagroda za scenariusz filmu „Wesele”, Lubuskie Lato Filmowe, Łagów
• 2008 Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie)

Zobacz też

• Literatura polska – literatura współczesna
• Lista polskich pisarzy

Literatura

• Dariusz Skórczewski – Aby rozpoznać siebie – Rzecz o Andrzeju Kijowskim – krytyku literackim i publicyście, copyright by – Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin (1996)
• Dorota Heck – Personalista w czasach kolektywizmu. O twórczości Andrzeja Kijowskiego, Wrocław: [Gajt]. (2002)
• Studia o Kijowskim – Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie:
  • T.I: Wiesława Tomaszewska CR – Między ideą a rzeczywistością. Andrzeja Kijowskiego wizja literatury. (2002)
  • T.II: Wiesława Tomaszewska CR – Andrzej Kijowski: biografia – bibliografia – recepcja. Studium dokumentacyjne (2005)
  • T.III: Andrzej Kijowski i krytycy. Antologia tekstów, opracowanie: Wiesława Tomaszewska CR przy współpracy Kazimiery Kijowskiej i Tomasza Burka (2005)
  • T.IV: Andrzeja Kijowskiego portret wielokrotny. Pamięci pisarza w dwudziestą rocznicę śmierci, wybór i opracowanie: Wiesława Tomaszewska CR przy współpracy Kazimiery Kijowskiej i Tomasza Burka (2008). Tom zawiera wywiady przeprowadzone z pisarzem w latach 1983-1984 publikowane w piśmiennictwie bezdebitowym, wiersze Tadeusza Nowaka i Bohdana Zadury poświęcone pamięci pisarza, wśród autorów szkiców są: ks. Janusz St. Pasierb, Artur Międzyrzecki, Tadeusz Mazowiecki, Jan Józef Lipski, Marcin Babraj OP, Jan Józef Szczepański, Włodzimierz Maciąg, Andrzej Sulikowski, Jacek Bocheński, Włodzimierz Odojewski, Anna Trzeciakowska, Rajmund Kalicki, Jan Andrzej Kłoczowski OP, Janusz Krasiński. W wydawnictwie zamieszczono też szkic pt. „Gruba teczka akt”: „Pisarz Andrzej Kijowski w dokumentach Służby Bezpieczeństwa PRL” – wybór trzynastu dokumentów pochodzących m.in. z archiwum Instytutu Pamięci Narodowej.
  • T.V: Andrzej Kijowski i literaturoznawcy. Studia, red. Wiesława Tomaszewska CR i Teresa Winek (2007); zawiera prace: Andrzeja Sulikowskiego, Konrada Górskiego, Bernadetty Kuczery-Chachulskiej, Doroty Kielak, Jana Błońskiego, Macieja Urbanowskiego, Antoniny Lubaszewskiej, Doroty Heck, Agnieszki Tomasik, Wiesławy Tomaszewskiej.

Linki zewnętrzne

• Andrzej Kijowski w bazie Internet Movie Database (IMDb) (ang.)
• Andrzej Kijowski w bazie filmweb.pl
• Andrzej Kijowski w bazie filmpolski.pl