Andrzej Małkowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Andrzej Małkowski
Data i miejsce urodzenia 31 października 1888
Trębki
Data i miejsce śmierci 15/16 stycznia 1919
u brzegów Sycylii
Zawód instruktor harcerski
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Andrzej Małkowski w Wikicytatach

Andrzej Juliusz Małkowski (ur. 31 października 1888 w Trębkach k. Gostynina, zm. 15/16 stycznia 1919) – jeden z twórców polskiego skautingu, instruktor i teoretyk harcerstwa, działacz polskich organizacji młodzieżowych i niepodległościowych.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie ziemiańskiej o tradycjach patriotycznych i żołnierskich. Uczył się w Warszawie, Tarnowie, Krakowie i Lwowie, gdzie w 1906 w VI Szkole Realnej uzyskał świadectwo dojrzałości. Był współzałożycielem abstynenckiej organizacji uczniów krakowskich „Młodzież”. W 1908 rozpoczął studia na Wydziale Budowy Maszyn Politechniki Lwowskiej. W kwietniu 1910 przeniósł się na Uniwersytet Jana Kazimierza, którego nie ukończył. Był członkiem Zarządu Głównego „Eleuterii” – federacji związków abstynenckich. Należał do „Eleusis”, „Zarzewia”, „Sokoła”.

W listopadzie 1909 jako elew prowadzonej Armii Polskiej, za dwukrotne spóźnienie na zajęcia otrzymał karę w postaci przetłumaczenia klasycznego podręcznika twórcy skautingu Roberta Baden-Powella[1] pt. „Scouting for Boys” („Skauting dla chłopców”). Po zapoznaniu się z jego treścią Małkowski stał się entuzjastą i propagatorem skautingu na ziemiach polskich. Wówczas zlecono mu organizowanie młodzieży gimnazjalnej w Oddziałach Ćwiczebnych, później przekształconych w Drużyny Skautowe.

W czasie pierwszego kursu skautowego 20 marca-21 maja 1911 omawiał poszczególne rozdziały przygotowywanego przez siebie podręcznika. W okresie od kwietnia do lipca 1911 ukazywała się arkuszami jego praca „Scouting jako system wychowania młodzieży” – pierwsza polska książka o skautingu. Małkowski wszedł w skład pierwszej Komendy Skautowej, następnie Naczelnej Komendy Skautowej we Lwowie. W październiku 1911 rozpoczął wydawanie „Skauta”, który wkrótce zdobył niezwykłą poczytność. Małkowski traktował skauting jako nowy styl życia i metodę odrodzenia młodzieży. W marcu 1912 wyjechał do Londynu w celu zebrania materiału do nowego wydania swej książki. Po powrocie został odsunięty od pracy w „Skaucie” i Naczelnej Komendzie Skautowej. W 1913 zorganizował wycieczkę skautową na III Wszechbrytyjski Zlot Skautów w Birmingham w Anglii. Za zasługi Małkowski otrzymał od Roberta Baden Powella skautowy medal „Za zasługi”.

Pomnik Andrzeja Małkowskiego w Parku Jordana w Krakowie
Popiersie Andrzeja Malkowskiego w Tarnowie

W czerwcu 1913 przeniósł się do Zakopanego, gdzie wziął ślub z Olgą Drahonowską. Rozwijał tam ożywioną działalność, tworząc silny, niezależny ośrodek harcerski. Wraz z wybuchem wojny wstąpił na krótko do Legionów Polskich. Brał udział w pierwszych walkach, lecz zależność tych formacji od zaborcy austriackiego spowodowała jego wystąpienie. W wyniku próby utworzenia niepodległej Rzeczypospolitej Podhalańskiej musiał opuścić Zakopane. Udał się do Anglii, a potem do Stanów Zjednoczonych, gdzie zakładał polskie drużyny skautowe wśród wychodźstwa. Od września 1915 do września 1916 pełnił funkcję skautmistrza związkowego w Związku Sokołów Polskich w Ameryce. Próbował zorganizować z „Sokołów” Legion Polski do walki z Niemcami. Wobec braku poparcia ze strony władz związku przybył do Kanady, gdzie w grudniu 1916 wstąpił do wojska. W styczniu 1917 wraz z grupą „Sokołów” został przyjęty do Wojskowej Szkoły Piechoty, którą ukończył w kwietniu tego samego roku. Następnie służył w armii kanadyjskiej, walczył na froncie we Francji. W listopadzie 1918 został przeniesiony do armii gen. Józefa Hallera. Wysłany w misji wojskowej do polskich oddziałów w Odessie do generała Lucjana Żeligowskiego, zginął w nocy 15/16 stycznia 1919 w wyniku zatonięcia statku, którym płynął.

Po tragicznej śmierci Andrzeja, jego żona Olga Drahonowska-Małkowska nadal propagowała ideę skautingu w Wielkiej Brytanii i w Polsce. W emigracyjnym harcerstwie działał też ich jedyny syn Lutyk Małkowski, a potem wnuczka Krystyna (oboje mieszkający na stałe w Wielkiej Brytanii)

Pomnik Andrzeja i Olgi Małkowskich na Nowym Cmentarzu w Zakopanem autorstwa Henryka Burzeca
Tablica pamiątkowa w katedrze łacińskiej we Lwowie
Tablica pamiątkowa na elewacji siedziby TG „Sokół” w Sanoku

Pamięć o Andrzeju i Oldze Małkowskich[edytuj | edytuj kod]

Miejsca upamiętniające Andrzeja i Olgę Małkowskich[edytuj | edytuj kod]

  • Bielsko-Biała: ulica Andrzeja Małkowskiego (wjeżdża się w nią od ulicy Młodzieżowej)
  • Gostynin: ulica Andrzeja Małkowskiego
  • Kraków:
    • tablica na budynku przy ul. Grabowskiego 4, gdzie w latach 1905-1906 mieszkał Andrzej Małkowski
    • tablica w V Liceum im. A Witkowskiego w Krakowie, ul. Studencka 12, gdzie Andrzej Małkowski uczęszczał w latach 1903-1905
    • ulica Andrzeja Małkowskiego
    • Popiersie Andrzeja Małkowskiego w parku im. Henryka Jordana w Krakowie wg projektu Macieja Zychowicza (odsłonięte 27 sierpnia 2011 przy okazji Zlotu ZHR z okazji 100-lecia powstania harcerstwa w Polsce) w ramach projektu „słynni Polacy XX w.” (V.5)
  • Lwów: tablica w katedrze łacińskiej odsłonięta i poświęcona w 1991 z okazji 80-lecia powstania pierwszych drużyn skautowych
  • Odrzykoń: tablica pamiątkowa na dziedzińcu zamkowym
  • Ostrów Wielkopolski ulica Olgi i Andrzeja Małkowskich
  • Ostrzeszów ulica Olgi i Andrzeja Małkowskich
  • Rzeszów tablica pamiątkowa na ścianie teatru im. Wandy Siemaszkowej
  • Sanok: tablica pamiątkowa na elewacji siedziby TG „Sokół”
  • Stalowa Wola: rondo im. Olgi i Andrzeja Małkowskich
  • Szczecin: ulica Andrzeja Małkowskiego
  • Tarnów: pomnik Andrzeja Małkowskiego przy zbiegu ulic Krakowskiej, Bema i Bandrowskiego, w pobliżu domu, w którym mieszkał w 1901-1902, odsłonięty w 2008[2]
  • Trębki:
    • pomnik Andrzeja Małkowskiego przy skrzyżowaniu dróg Gąbin-Kutno i Gostynin-Żychlin (odsłonięty w 1988)
    • tablica pamiątkowa w kościele parafialnym św. Stanisława Kostki (odsłonięta i poświęcona w 1988)
    • medalion i napis na ścianie budynku starego dworu, gdzie urodził się Andrzej Małkowski (odsłonięte w 1991)
    • tablica pamiątkowa na budynku Szkoły Podstawowej im. Andrzeja Małkowskiego (odsłonięta w 1991)
  • Warszawa:
    • tablica na ścianie Młodzieżowego Domu Kultury przy ul. Łazienkowskiej 7 (dawnego „Domu Harcerza”, odsłonięta w 1986)
    • skwer im. Olgi i Andrzeja Małkowskich – skwer na Mokotowie, między ul. Puławską, Okolską i skarpą warszawską, na skwerze głaz pamiątkowy z repliką tablicy z ul. Łazienkowskiej (osłoniętą w 1988)
  • Wrocław: ulice Olgi Drahonowskiej i Andrzeja Małkowskiego w dzielnicy Krzyki
    • Tablica Pamiątkowa przy siedzibie Komendy Chorągwi Dolnośląskiej ZHP przy ul. Nowej 6 we Wrocławiu
  • Zakopane:

Rok Małkowskich[edytuj | edytuj kod]

W dniu 8 lutego 2008 Senat RP ogłosił rok 2008 Rokiem Andrzeja i Olgi Małkowskich[4]. Poczta Polska wydała m.in. okolicznościową kartkę pocztową[5].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Alojzy Zielecki, Rozwój ruchu niepodległościowego, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 475.
  2. Marek Popiel. W dzień deszczowy i ponury... Sprawozdanie z odsłonięcia pomnika Andrzeja Małkowskiego w Tarnowie. „Skaut”. 3-4 (15-16), s. 14-16, grudzień 2008. [dostęp 2013-02-05]. 
  3. BZ: Zakopiański rzeźbiarz Henryk Burzec. Chciał, by rzeźby trafiły do Międzyrzeca. echokatolickie.pl, 10 listopada 2009. [dostęp 5 marca 2012].
  4. Do druku 27, VII kadencja.
  5. Marek Popiel. Karta pocztowa wydana z okazji Roku Andrzeja i Olgi Małkowskich. „Skaut”. 3-4 (19-20), s. 16, grudzień 2009. Tarnów. ISSN 1898-7729. [dostęp 2013-02-05]. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]