Andrzej Towiański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Andrzej Tomasz Towiański
Portret Andrzeja Towiańskiego pędzla Walentego Wańkowicza z ok. 1830
Portret Andrzeja Towiańskiego pędzla Walentego Wańkowicza z ok. 1830
Data i miejsce urodzenia 1 stycznia 1799
Antoszwińce
Data i miejsce śmierci 13 maja 1878
Zurych
Zawód filozof, przywódca religijny
Grób Andrzeja Towiańskiego i jego żony, Karoliny Towiańskiej, (nr 83115) na cmentarzu Sihlfeld w Zurychu.

Andrzej Tomasz Towiański (ur. 1 stycznia 1799 w Antoszwińciach[1] k. Janiszek[2] w powiecie wileńskim, zm. 13 maja 1878 w Zurychu) – polski ziemianin, filozof i przywódca religijny, mesjanista. Charyzmatyczny przywódca towiańczyków, organizacji zwanej też Kołem Sprawy Bożej.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z Wileńszczyzny, studiował prawo na Cesarskim Uniwersytecie Wileńskim, był asesorem Sądu Głównego w Wilnie. 11 maja 1828 w tamtejszym kościele oo. Bernardynów doznał objawienia religijnego. Utwierdziło go to w przekonaniu, które towarzyszyło mu od dziecka, że walką z bronią w ręku, wynikającą z nienawiści do drugiego człowieka, nie da się zmienić rzeczywistości na lepszą.

W 1830 roku ożenił się z Karoliną Maksówną. W 1837 objął po śmierci ojca majątek w Antoszwińcie. W roku 1840 zostawił rodzinny majątek i udał się do Paryża, gdzie po klęsce powstania listopadowego przebywała polska elita kulturalna. Zgromadził wokół siebie uczniów spośród emigrantów, m.in. Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, Seweryna Goszczyńskiego, Karola Balińskiego, Hieronima Napoleona Bońkowskiego, malarza Walentego Wańkowicza czy fotografa Michała Szweycera.

W 1842 został usunięty z Francji pod zarzutem szpiegostwa na rzecz Rosji. Osiadł na stałe w Zurychu, gdzie do końca życia prowadził swoją działalność. Dwukrotnie udawał się do papieża, aby przekonać go do rewolucji chrześcijańskiej, tj. wprowadzenia zasad ewangelicznych w stosunki międzynarodowe. Niewpuszczony przed oblicze papieskie, pisał listy do Grzegorza XVI i Piusa IX, na które nie otrzymał odpowiedzi.

Został pochowany na cmentarzu Sihlfeld w dzielnicy Wiedikon w Zurychu. Podczas pogrzebu tamtejszy proboszcz ksiądz Lochbrunner "powiedział bardzo wzniosłe słowa nad jego trumną", a H. Bońkowski wyraził nadzieję, że po odzyskaniu niepodległości Polacy przeniosą "te święte zwłoki" do ziemi ojczystej[3].

Istota towianizmu[edytuj | edytuj kod]

Idee Towiańskiego były połączeniem mistycyzmu z konkretnymi ideami politycznymi, odnoszącymi się bezpośrednio do sytuacji w Europie, do losu Polski i Polaków. Towianizm głosił potrzebę autentycznego naśladowania Chrystusa, widzenia bliźniego nawet we wrogu politycznym. Dlatego Towiański był oskarżany o brak patriotyzmu, a nawet szpiegostwo.

Jego zdaniem świat jest zespołem rozwijających się moralnie, nieśmiertelnych duchów, uszeregowanych w "kolumny", jasne i ciemne (reprezentujące dobro i zło), działających poprzez ludzi. Wszystko zmierza ku doskonałości, choć – jak podkreślał – droga ta jest pełna trudów i wyrzeczeń. Uważał, że Bóg chce, aby wszyscy zostali zbawieni, jednak szanuje ludzką wolę. Upomina świat przez swoich wysłanników, z których pierwszym i najważniejszym był Jezus Chrystus.

Towiańczycy szczególnym kultem obdarzali Napoleona, ponieważ według nich rozpoczął on demokratyzację świata. Sprzeniewierzył się jednak swej misji, stąd też uważali, że muszą ją kontynuować. Jednym z podstawowych założeń towianizmu było przekonanie, że w proces historyczny włączone są posłannictwa poszczególnych narodów, ze szczególnym uwzględnieniem Polaków, Francuzów i Żydów.

W nauce Towiańskiego można dostrzec idee ekumeniczne[potrzebne źródło], rozwinięte później przez W. Sołowjowa, w których można dopatrzyć się analogii[potrzebne źródło] do idei głoszonych przez Jana Pawła II. Towiański jako pierwszy nazwał naród żydowski "starszymi braćmi". Określenie to utrwalił Mickiewicz w "Składzie zasad", skąd – jak twierdzą niektórzy – zaczerpnął je i spopularyzował polski papież[4].

Towiański odrzucał instytucję Kościoła w jej XIX-wiecznym kształcie. Domagał się kościoła wewnętrznego, duchowego. Dla patriotów polskich najbardziej kontrowersyjne były jego idee prymatu Sprawy Bożej nad sprawą niepodległości Narodu. Negatywnie ocenił jego działalność bp J. Pelczar[5].

Przypisy

  1. Antoszwińce w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I (Aa – Dereneczna) z 1880 r.
  2. Janiszki w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III (Haag – Kępy) z 1882 r.
  3. Agnieszka Zielińska, Kim był Andrzej Towiański
  4. Agnieszka Zielińska, "Ortodoksyjny heretyk", Kraków 2010
  5. Sprawę pozytywnie ocenił arcybiskup Zygmunt Szczęsny Feliński (Z.S. Feliński "Pamiętniki",oprac. E. Kozłowski, Warszawa 1986). Błędy pseudomistycyzmu, towianizm i kozłowityzm

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Wyd. VIII - 3 dodruk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 675, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 978-83-01-13848-6.