Andrzej Zawada

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy polskiego himalaisty. Zobacz też: inne osoby o tym imieniu i nazwisku.
Andrzej Zawada
Andrzej Zawada w czasie zimowej wyprawy na Mount Everest w 1980
Andrzej Zawada w czasie zimowej wyprawy na Mount Everest w 1980
Data i miejsce urodzenia 16 lipca 1928
Olsztyn
Imię i nazwisko przy narodzeniu Maria Andrzej Zawada
Data i miejsce śmierci 21 sierpnia 2000
Warszawa
Przyczyna śmierci choroba nowotworowa
Miejsce spoczynku Cmentarz Powązkowski w Warszawie
Zawód sejsmolog, himalaista
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Andrzej Zawada w Wikicytatach

Maria Andrzej Zawada (ur. 16 lipca 1928 w Olsztynie, zm. 21 sierpnia 2000 w Warszawie) – polski himalaista, z wykształcenia inżynier sejsmolog, jeden z pionierów polskiego himalaizmu i wspinaczki zimowej, autor filmów i fotografii z wypraw wysokogórskich, współautor książek alpinistycznych (m.in. Ostatni atak na Kunyang Chhish, 1973). Honorowy członek brytyjskiego Alpine Club, francuskiego Groupe de Haute Montagne oraz The Explorers Club. Był mężem aktorki Anny Milewskiej.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Olsztynie, w Prusach Wschodnich, gdzie jego ojciec Filip Zawada[1] był konsulem RP. Studiował fizykę i geofizykę we Wrocławiu i w Warszawie. W 1959 kierował pierwszym przejściem zimowym całej grani głównej Tatr. W 1965 dokonał drugiego przejścia drogi Bonattiego i Gobbiego na Wielkim Filarze Narożnym Mont Blanc. Był organizatorem i kierownikiem licznych wypraw wysokogórskich, m.in. w 1971 dokonał pierwszego wejścia na Kunyang Chhish (7852 m n.p.m.) w Karakorum, w 1973 pierwszego zimowego wejścia wraz z Tadeuszem Piotrowskim na szczyt siedmiotysięczny Noszak (7485 m n.p.m.) w Hindukuszu, w 1977 pierwszego przejścia północnej ściany Koh-i Mandaras (6628 m n.p.m.).

Wydane przez władze nepalskie potwierdzenie zimowego zdobycia w 1980 przez polską ekspedycję pod kierownictwem Andrzeja Zawady szczytu Sagarmatha (Czomolungma)
Grób Andrzeja Zawady na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie

Był kierownikiem wyprawy, która dokonała pierwszego zimowego wejścia na Mount Everest w 1980 (Krzysztof Wielicki i Leszek Cichy stanęli na szczycie 17 lutego), a następnie wiosennej w tym samym roku, podczas której Andrzej Czok i Jerzy Kukuczka poprowadzili nową drogę na wierzchołek najwyższego szczytu Ziemi.

Prowadził również zimową wyprawę na Czo Oju na przełomie 1984 i 1985, podczas której 12 lutego szczyt zdobyli (nową drogą, do dziś nie powtórzoną) – Maciej Berbeka i Maciej Pawlikowski oraz trzy dni później Zygmunt Andrzej Heinrich i Jerzy Kukuczka, dla którego było to drugie wejście na ośmiotysięcznik podczas jednego sezonu zimowego (osiągnięcia tego do dziś nikt nie powtórzył).

Na przełomie 1987 i 1988 poprowadził pierwszą zimową, polsko-kanadyjską wyprawę na K2. Wyprawa nie osiągnęła szczytu, jednak podczas niej Maciej Berbeka jako pierwszy człowiek w historii przekroczył zimą granicę 8000 m w Karakorum, zdobywając 6 marca przedwierzchołek Broad Peak – Rocky Summit (8030 m).

Zmarł 21 sierpnia 2000 w Warszawie wskutek choroby nowotworowej. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim.

Pamięć[edytuj | edytuj kod]

Imieniem Andrzeja Zawady nazwano festiwal Przegląd Filmów Górskich organizowany corocznie w Lądku-Zdroju.

Jego imię nosi też nagroda przyznawana corocznie od 2002 i połączona z grantem fundowanym przez prezydenta Gdyni, przyznawana przez Kapitułę Kolosów dla młodych (do 30 roku życia) podróżników[2]. Pierwszą laureatką tej nagrody była Sylwia Bukowicka za „projekt zdobycia dwóch ośmiotysięczników w ciągu jednego roku”[3]. Wśród nagrodzonych byli też m.in. Adam Pustelnik (2007) i Wojciech Kozub (2010)[4].

Tablice poświęcone Andrzejowi Zawadzie odsłonięto w 2011 na Wiktorówkach[5] i w 2012 na fasadzie budynku przy ul. Francuskiej 49 w Warszawie (mieszkał tam 25 lat)[6][7].

Przypisy

  1. Filip Zawada ukończył w 1908 gimnazjum w Jarosławiu, rozpoczął studia prawnicze we Lwowie przed wybuchem I wojny światowej. W 1914 zaciągnął się do Legionów, z którymi przebył cała drogę bojową. Został odznaczony orderem Virtuti Militari. Od 1922 po wystąpieniu z wojska wstąpił do służby dyplomatycznej. Był konsulem w Królewcu, Ełku, Olsztynie i Essen. Zmarł w wieku 43 lat na gruźlicę w szpitalu w Davos. Patrz: Panteon Polski Nr 78. 1931, str. 11
  2. Nagroda im. Andrzeja Zawady. kolosy.pl. [dostęp 2012-03-31].
  3. Kolosy 2001. kolosy.pl. [dostęp 2012-03-31].
  4. Laureaci Nagrody im. Andrzeja Zawady. gdyniaturystyczna.pl. [dostęp 2012-03-31].
  5. Odsłonięcie tablicy Andrzeja Zawady (pol.). podhale-sport.pl, 2011-08-27. [dostęp 2013-07-11].
  6. Saska Kępa i Złoty Krąg. Pamiątkowe tablice najlepszych himalaistów (pol.). wspinanie.pl, 2012-10-03. [dostęp 2013-07-11].
  7. Tablica upamiętniająca pierwsze zimowe wejście na Mount Everest (pol.). twoja-praga.pl. [dostęp 2013-07-11].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]