Antanas Merkys

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Antanas Merkys
MerkysA.jpg
Data i miejsce urodzenia 1 lutego 1887
Bajory
Data i miejsce śmierci 5 marca 1955
okolice Włodzimierza
p.o. Prezydenta Republiki Litewskiej
Przynależność polityczna LTS
Okres urzędowania od 15 czerwca 1940
do 17 czerwca 1940
Poprzednik Antanas Smetona
Następca Justas Paleckis (p.o.)
16. Premier Republiki Litewskiej
Przynależność polityczna LTS
Okres urzędowania od 21 listopada 1939
do 17 czerwca 1940
Poprzednik Jonas Černius
Następca Justas Paleckis
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Grób Antanasa Merkysa na Cmentarzu Pietraszuńskim w Kownie.

Antanas Merkys (ur. 1 lutego 1887 w Bajorach koło Kupiszek, zm. 5 marca 1955 koło Włodzimierza nad Klaźmą w Związku Radzieckim) – litewski polityk okresu międzywojennego, wieloletni gubernator Kłajpedy i mer Kowna, w latach 1939–1940 premier, a po wyjeździe prezydenta Smetony w 1940 przez krótki okres głowa państwa litewskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W młodości kształcił się w ryskim gimnazjum, po czym studiował prawo na uniwersytecie w Dorpacie. Studia dokończył eksternistycznie na uczelni w Kijowie.

W czasie I wojny światowej służył w armii carskiej na froncie rumuńskim, zawiadywał też koleją w Kownie, Koszedarach i Kiejdanach. Po uzyskaniu przez Litwę niepodległości w 1918 zajął się tworzeniem armii nowo powstałego państwa. Od marca do sierpnia 1919 sprawował funkcję ministra obrony.

W 1922 zerwał z wojskiem i poświęcił się karierze prawniczej.

Po aneksji Kłajpedy przez Litwę w 1923 blisko współpracował z rządowym komisarzem ds. Kłajpedy Antanasem Smetoną.

Po zamachu stanu 17 grudnia 1926 prezydent mianował go ponownie ministrem obrony, a w 1927 powołał na komisarza rządowego w Kłajpedzie, które to stanowisko Merkys piastował przez pięć lat. W 1932 usunięty z funkcji w wyniku konfliktu z lokalną społecznością niemiecką, ponownie zarabiał na życie jako prawnik.

W 1933 mianowano go burmistrzem Kowna, którym pozostał do 1939, stojąc jednocześnie na czele Związku Miast Litwy. Jako rzutki głowa miasta cieszył się dużą popularnością wśród Litwinów.

W wyborach do Sejmu IV kadencji w 1936 roku został posłem z okręgu Kowno. Typowano go wówczas na marszałka Sejmu, jednak ostatecznie został nim Konstantinas Šakenis[1].

Po aneksji Wilna przez Litwę w październiku 1939 otrzymał posadę przedstawiciela rządu litewskiego w mieście.

17 listopada 1939 prezydent Smetona powołał go na stanowisko szefa rządu, które piastował aż do początków okupacji radzieckiej w czerwcu 1940.

W decydujących dla Litwy dniach czerwca 1940 opowiedział się za przyjęciem ultimatum, nie wierząc w sens zbrojnego oporu Litwy wobec sił sowieckich. 16 czerwca 1940 po wyjeździe z kraju prezydenta Smetony przejął obowiązki prezydenta, następnego dnia zaakceptował kandydaturę komunisty Justasa Paleckisa na urząd szefa rządu. Mimo uległego stanowiska wobec żądań radzieckich dość szybko popadł w niełaskę nowych władz, już 17 lipca 1940 został wraz z rodziną wywieziony do Saratowa w Rosji sowieckiej.

W 1954 wypuszczono go z więzienia, ale zakazano powrotu na sowiecką Litwę. Do końca życia mieszkał we Włodzimierzu, gdzie zmarł zimą 1955.

Przypisy

  1. Tadeusz Katelbach, Za litewskim murem, Warszawa 1938, s. 71, 79
Poprzednik
Flag of Memelland.png Gubernator Kraju Kłajpedy
1927–1932
Flag of Memelland.png Następca
Poprzednik
Antanas Gravrogkas
KNS Coa.svg Burmistrzowie Kowna
1933–1939
KNS Coa.svg Następca