Antoine Poidebard

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Antoine Poidebard
Kraj działania  Francja
Data urodzenia 1878
Data śmierci 1955
Wyznanie katolickie
Inkardynacja jezuici

Antoine Poidebard (ur. 11 października 1878 w Lyonie, zm. 17 stycznia 1955 w Bejrucie) – francuski archeolog, jezuita, misjonarz, pionier archeologii lotniczej i podwodnej.

Po ukończeniu szkół wstąpił w 1897 do nowicjatu jezuitów (Towarzystwa Jezusowego) i w 1904 wysłany został do Turcji jako członek Misji Armeńskiej tego zakonu. Przebywając przez następnych sześć lat na placówkach w Tokat, Amasii i Sivas, opanował biegle język ormiański i turecki. W 1910 przyjął we Francji święcenia kapłańskie, a w latach 1911-1914 w związku z działalnością misyjną ponownie przebywał w Turcji (Marsivan i Sivas). Z chwilą wybuchu wojny światowej zgłosił się ochotniczo na front zachodni jako kapelan, jednakże w 1917 przydzielony został przez gen. Weyganda do francuskiej misji wojskowej na Kaukazie jako znawca miejscowych stosunków i języków. Wkrótce oddelegowano go do misji dyplomatycznej w rejonie czarnomorskim, w której do końca wojny również bardzo czynnie uczestniczył w pomocy dla Ormian. Po zakończeniu działań wojennych, w 1924 otrzymał profesurę na jezuickim Uniwersytecie św. Józefa w Bejrucie i równocześnie zajmował się uchodźcami ormiańskimi w Bejrucie i Aleppo.

Z obserwacją lotniczą zetknął się w latach pierwszej wojny światowej, po przeszkoleniu dla prowadzenia obserwacji z powietrza szlaków komunikacyjnych na wyżynach irańskich pomiędzy Morzem Kaspijskim i Zatoką Perską. Kiedy w 1925 mianowano go obserwatorem francuskich sił lotniczych w stopniu podpułkownika rezerwy, rozpoczął poszukiwania z powietrza stanowisk archeologicznych, które kontynuował aż do 1942 r., odkrywając niezliczone stanowiska, przede wszystkim związane ze strukturą limesu rzymskiego w Syrii[a]. W 1937 dokonał podobnej misji eksploracyjnej w Afryce Północnej (Algieria, Tunezja, Sahara północna). Po II wojnie światowej przeprowadzał tam badawczo-dokumentacyjne prace lotnicze i podwodne na terenie starożytnej Kartaginy (1948), zaś w latach 1946-49 dokończył wielostronną eksplorację w libańskim Sydonie.

O. Poidebard był bowiem też prekursorem archeologii podmorskiej, podejmując w latach międzywojennych pierwsze badania starożytnego portu w Tyrze, później zaś w Sydonie. Wykorzystywał przy tym rozpoznanie (zdjęcia) lotnicze i prace przy pomocy nurków francuskiej marynarki wojennej uzupełniane zdjęciami podwodnymi z pokładu łodzi. W ten sposób trafnie zinterpretował odkryty w obydwu miejscach zespół kanałów, basenów, zastawek i śluz jako pozostałości systemu oczyszczającego i jako pierwszy wyjaśnił, jak mogły istnieć porty w epoce nie znającej sztucznego drenażu i wysokowydajnych pomp mechanicznych.

Poidebard był również pionierem różnych technik fotograficznych, z którymi eksperymentował w celu uzyskania najlepszego efektu wizualnego, takich jak np. fotografowanie pod słońce, wykorzystywanie filtrów czy fotografii w podczerwieni. Obserwacje z powietrza często weryfikował w trakcie eksploracji naziemnych, gdy warunki terenowe umożliwiały natychmiastowe lądowanie w pobliżu odkrytych ruin i bezpośredni dostęp do nich. Zdjęcia podwodne wykonywał z powierzchni aparatem w skonstruowanej własnoręcznie wodoszczelnej obudowie, zaś prace płetwonurków obserwował z pokładu za pomocą rodzaju podwodnego peryskopu własnej produkcji.

Odkrycia swoje publikował w licznych artykułach i książkach, do dziś stanowiących najlepszą dokumentację rzymskich zabytków tego regionu. Wśród nich za najistotniejszą uznać można dwutomową pracę La trace du Rome dans le désert de Syrie. Le limes de Trajan à la conquête arabe. Recherches aériennes 1925-1932, Paris 1934)[b]. Pozostałe ważniejsze publikacje to:

  • Un grand port disparu – Tyr. Recherches aériennes et sous-marines 1934-1936, Paris 1939
  • Le limes de Chalcis. Organisation de la steppe en Haute Syrie romaine. Documents aériens et épigraphiques, Paris 1945 [wspólnie z o. René Mouterde]
  • Sidon – aménagements antiques du port de Saïda. Étude aérienne, au sol et sous-marine 1940-1950, Beyrouth 1951 [wspólnie z Jeanem Lauffray]

Uwagi

  1. W odróżnieniu od skromnych prób podejmowanych w tym zakresie w Europie (Niemcy), na Bliskim Wschodzie "ojciec Poidebard mógł pochlubić się wspaniałymi wynikami, takimi jak zbadanie limesu w Syrii, portu w Tyrze i limesu Chalkidy" (Siegfried de Laet, Archeologia i jej problemy, Warszawa 1960, s. 36).
  2. Przez pismo "Antiquity" uznana za "najważniejszy i najdonioślejszy wkład w niepisane dzieje imperium rzymskiego" (Z. Skrok, Archeologia podowodna, s. 235).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Leo Deuel, Lot w przeszłość. Opowieść o archeologii lotniczej, Warszawa 1984 (ss. 103-121)
  • Zdzisław Skrok, Archeologia podwodna, Warszawa 1991 (ss. 234-240)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]