Antologia palatyńska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Strona z Kodeksu Palatyńskiego Greckiego 23 z Heidelbergu

Antologia palatyńska – jest to zbiór epigramatów około 320 poetów greckich z różnych epok - od czasów hellenistycznych do bizantyjskich. Wiersze zebrał w Bizancjum około 900 roku Konstantyn Kefalas. Około roku 980 Antologia została rozszerzona do 15 ksiąg (3700 epigramatów). W 1606 roku została odnaleziona w Bibliotece Palatyńskiej (stąd nazwa) w Heidelbergu.

Geneza powstania Antologii Palatyńskiej[edytuj | edytuj kod]

Bogata twórczość epigramatyczna w języku greckim doczekała się w I wieku przed Chrystusem pierwszej próby jej zebrania przez Meleagra z Gadary w Wieńcu Meleagra (Stéphanos Meleágru). Około 40 roku po Chrystusie nową antologię ułożył Filip z Tesaloniki. W następnym stuleciu powstały zbiory Stratona z Sardes i Diogeniana z Heraklei. Jednocześnie wciąż pojawiały się nowe utwory. Na przełomie IV i V wieku działał bardzo płodny epigramatyk Palladas. Nową kartę w historii epigramatu otworzył Grzegorz z Nazjanzu. Wiek VI przyniósł rozkwit epigramatu bizantyńskiego, kontynuowanego następnie z upodobaniem w stuleciach następnych. Nagromadzona w ciągu wieków ogromna liczba utworów wymagała selekcji, usunięcia wierszy przeciętnych lub zupełnie nieudancyh. Na początku X wieku zaczęły się więc pojawiać w Bizancjum anonimowe wybory epigramów: Zbiór eufemiański (Syllogé Euphemiana), dedykowany nieznanemu Eufemianowi, i podobny do niego Zbiór paryski (Syllogé Parisina), na który złożyły się epigramy Jana Geometresa i trochę dawniejszych utworów. W tej sytuacji, prawdopodobnie na polecenie cesarza Leona VI protopapas Konstantyn Kefalas podjął się opracowania obszernego zbioru wszystkich epigramów korzystając z pomocy magistra Grzegorza z Kampsy, który podróżując po Grecji i Azji Mniejszej spisywał wszelkiego rodzaju inskrypcje znajdujące się na nagrobkach, pomnikach i budowlach[1]. Około 980 roku zbiór Kefalasa został poszerzony przez anonimowego redaktora dodatkowo o inskrypcje chrześcijańskie ze stuleci od IV do X, o epigramy Chrystodora z Karystos, Grzegorza z Nazjanzu, napisy na świątyni w Kyzyku[2].

Charakterystyka zbioru[edytuj | edytuj kod]

Podstawę Antologii palatyńskiej stanowią wcześniejsze zbiory epigramów Meleagra z Gadary, Filipa z Tesaloniki, Stratona z Sardes, Agatiasza z Myriny. Zbiór zawiera około 3700 epigramów, liczących sobie łącznie 32 000 wersów, które wyszły spod pióra prawie 320 autorów starożytnych i średniowiecznych poczynając od V wieku przed Chrystusem. Idąc za wzorem Agatiasza Kefalas ułożył swoją antologię tematycznie. Księga I zawiera epigramy chrześcijańskie, II - – epigramy Chrystodora z Koptos, III – inskrypcje ze świątyni w Kyzyku, księga IV – epigramy wstępne do zachowancych antologii, V – erotyczne, VI – wotywne, VII – nagorbkowe, VIII – Grzegorza z Nazjanzu, IX – popisowe, X – zachęcające, XI – biesiadne i żartobliwe, XII – chłopcolubne Stratona z Sardes, XIII – różne, XIV – arytmetyczne, wróżbiarskie i zagadki, XV – mieszane autorstwa Teofana, Aretasa, Ignacego Diakona, Konstantyna Rodiosa. Pomimo przyjętego przez Kefalasa kryterium rzeczowego nie do końca udało mu się przezwyciężyć wcześniejsze podziały i fakt pochodzenia utworów z różnych źródeł. Niewątpliwie natomiast Antologia poprzez wybór epigramów dobrze świadczy o smaku literackim Kefalasa i jej późniejszego redaktora[2].

Dalsze losy[edytuj | edytuj kod]

Rękopis zbioru (Codex Palatinus Graecus 23) odkrył w 1606 roku filolog francuski Claude Saumaise (Salmasius) w Bibliotece Palatyńskiej w Heidelbergu. Od nazwy biblioteki pochodzi nazwa zbioru: Antologia grecka palatyńska (Anthologia Graeca Palatina), albo krócej Antologia palatyńska(Anthologia Palatina)[1].

Podczas wojny trzydziestoletniej Maksymilian Bawarski podarował ten kodeks papieżowi Grzegorzowi XV. Z Biblioteki Watykańskiej zabrali go po zajęciu Rzymu Francuzi. Dla ułatwienia sobie transportu rozerwali go na dwie części. Po pokoju paryskim, w 1816 roku, pierwsza część (księgi I - XII) powróciła do Heidelbergu, druga natomiast, przez przeoczenie, pozostała w Bibliotece Narodowej w Paryżu[3].

Pierwsze wydanie Antologii palatyńskiej ukazało się w latach 1772-1776 w Strassburgu staraniem Filipa Bruncka. Brunck wydał Antologię w trzech tomach w porządku chronologicznym autorów. Ten sam układ zachował F. Jacobs w trzynastotomowym wydaniu z lat 1794-1810. Z późniejszych wydań dużą popularność zdobyło sobie paryskie opracowanie Dübnera opublikowane w wydawnictwie Didota w 1890 roku z przekładem łacińskim. Pierwsze wydanie z pełnym aparatem krytycznym wyszło w Lipsku w 1894 i jest dziełem Hugona Stadtmüllera[4].

Ważniejsi autorzy Antologii[edytuj | edytuj kod]

Wiek
Autor
Charakterystyka
Ilość utworów
IV
Erinna
Odnowicielka epigramatu, twórczyni obrazków z życia domowego
4
IV/III
Nossis
Autorka scen z życia domowego pochodząca z Italii
Anita z Tegei
Wprowadziła do epigramatu motyw krajobrazu
III
Kallimach z Cyreny
Kodyfikator poezji. Twórca epigramów nagrobkowych, filozoficznych i erotycznych
63
Asklepiades z Samos
42
Hedylos z Aten
11
Posejdippos z Pelli
Leonidas z Tarentu
Autor epigramów o życiu ludzi ubogich
Teokryt
twórca epigramu idyllicznego i figuralnego
24
I
Antypater z Sydonu
Autor licznych epigramów improwizowanych
Meleager z Gadary
Najwybitniejszy epigramatyk I wieku. Wydawca antologii Wieniec
Filodemos z Gadary
Autor libertyńskich epigramów erotycznych
32
Antifilos z Bizancjum
Autor epigramów o wydarzeniach sensacyjnych lub niezwykłych
ok. 40
Apollonidas ze Smyrny
4
Antypater z Tesaloniki
I po Chr.
Krinagoras z Mityleny
50
Filip z Tesaloniki
Wydawca drugiego po Meleagrze Wieńca
ok. 80
Lukillos
Twórca epigramatów satyrycznych
Rufinos
35
Leonidas z Aleksandrii
Twórca epigramów izopseficznych
40
II
Ammianos
Twórca epigramatów satyrycznych
ok. 20
Straton z Sardes
Wydawca zbioru epigramów Muza chłopięca
70
IV
Grzegorz z Nazjanzu
Autor epigramów zebranych w księdze VIII Antologii
IV/V
Palladas
150
VI
Agatiasz Scholastyk
Najwybitniejszy epigramatyk VI wieku. Wydawca Antologii nowych epigramów
ok. 100
Paweł Silencjariusz
Tworzył głównie epigramy erotyczne
78
Macedoniusz Scholastyk
Uprawiał wszystkie rodzaje epigramu, czerpiąc motywy z wcześniejszych autorów
44
Julian z Egiptu
Autor epigramów nagrobkowych
70
IX
Kometas
X
Konstantyn Rodyjczyk

Polskie przekłady Antologii Palatyńskiej[edytuj | edytuj kod]

  • 1960 – Muza Grecka. Epigramaty z antologii palatyńskiej
  • 1978 – Antologia palatyńska (PIW - wybór dokonany przez Zygmunta Kubiaka)
  • 1992 – Antologia palatyńska. Nowy przekład (LSW - wybór dokonany przez Zygmunta Kubiaka)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 O. Jurewicz: Historia literatury bizantyńskiej. s. 218.
  2. 2,0 2,1 O. Jurewicz: Historia literatury bizantyńskiej. s. 219.
  3. T. Sinko: Zarys historii literatury greckiej. T. 2. s. 307.
  4. T. Sinko: Zarys historii literatury greckiej. T. 2. s. 308.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hans-Wilhelm Haussig: Historia kultury bizantyńskiej. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1969.
  • O. Jurewicz: Historia literatury bizantyńskiej. Wrocław: Ossolineum, 1984, s. 218-219. ISBN 83-04-01422-X.