Antoni Kasztelan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Antoni Kasztelan
Antoni Kasztelan, 1934
Antoni Kasztelan, 1934
kapitan kapitan
Data i miejsce urodzenia 27 kwietnia 1896
Gryżyna
Data i miejsce śmierci 14 grudnia 1942
Królewiec
Przebieg służby
Lata służby od 1916
Siły zbrojne Armia Cesarstwa Niemieckiego
Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej
Wojsko Polskie II RP
Jednostki 49 Huculski Pułk Strzelców
Szkoła Podchorążych Rezerwy
Batalion Morski
Stanowiska kierownik Samodzielnego Referatu Informacyjnego Dowództwa Floty
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
powstanie wielkopolskie
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
Odznaczenia
Odznaka za Rany i Kontuzje
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (pośm.) Srebrny Krzyż Zasługi Medal Niepodległości Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Wielkopolski Krzyż Powstańczy (pośm.) Krzyż Żelazny (1813) II Klasy

Antoni Kasztelan (ur. 27 kwietnia 1896 w Gryżynie, zm. 14 grudnia 1942 w Królewcu) – kapitan piechoty i Marynarki Wojennej RP, podczas I wojny światowej służył w Armii Cesarstwa Niemieckiego, a następnie wstąpił do odrodzonych polskich Sił Zbrojnych. Brał również udział w powstaniu wielkopolskim i wojnie polsko-bolszewickiej. W trakcie kampanii wrześniowej w 1939 kierował kontrwywiadem Obrony Wybrzeża. Został stracony w niewoli niemieckiej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Służba wojskowa w Armii Niemieckiej[edytuj | edytuj kod]

Antoni Kasztelan był synem Pawła i Agnieszki z Dudziaków. Często zmieniał szkoły, ponieważ usuwano go za kolportowanie polskojęzycznych książek oraz współpracę z polskimi kółkami harcerskimi i sportowymi. Ostatecznie w 1915 ukończył gimnazjum w Kościanie. W 1916 został wcielony do armii niemieckiej i otrzymał przydział do artylerii. Na froncie walczył w szeregach 5 Dolnośląskiego Pułku Artylerii Ciężkiej z Głogowa. W trakcie działań wojennych był 2-krotnie ranny, w tym ciężko pod Verdun.

Służba wojskowa w Wojsku Polskim[edytuj | edytuj kod]

Po I wojnie światowej powrócił do Wielkopolski i w 1919 brał udział w tamtejszym powstaniu, a po jego zakończeniu służył w 6 Pułku Strzelców Wielkopolskich. Pod koniec 1919 został przyjęty do Wielkopolskiej Szkoły Podchorążych w Poznaniu, a gdy w 1920 zakończył naukę otrzymał promocję oficerską w korpusie piechoty. Wtedy to cały swój majątek (ok. 20 tys. marek) ofiarował Skarbowi Państwa. Następnie walczył w wojnie polsko-bolszewickiej i został ciężko ranny pod Mławą. Od 1921 do 1930 pełnił służbę w 49 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych w Kołomyi. W 1930 wyznaczono go dowódcą kompanii w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty Nr 10 w Gródku Jagiellońskim.

W latach 1931-1939 służył w Marynarce Wojennej. Początkowo w Batalionie Morskim w Wejherowie, jako adiutant batalionu, a następnie dowódca kompanii. W połowie 1934 został referentem, a po roku kierownikiem w Samodzielnym Referacie Informacyjnym Dowództwa Floty w Gdyni, którego zasadniczym zadaniem była ochrona kontrwywiadowcza jednostek wojskowych stacjonujących na polskim Wybrzeżu. Wyróżnił się wykryciem i likwidacją szeregu agentów wywiadu III Rzeszy. W 1937 otrzymał pozwolenie na noszenie munduru oficera marynarki.

W kampanii wrześniowej 1939 pełnił obowiązki szefa kontrwywiadu w Dowództwie Obrony Wybrzeża. Nie skorzystał z możliwości ewakuacji w głąb kraju i brał udział w obronie Półwyspu Helskiego. 1 października kontradmirał Józef Unrug oddelegował go razem z komandorami Stefanem Frankowskim i Marianem Majewskim na rokowania kapitulacyjne w sopockim Grand Hotelu z dowódcą Wehrmachtu w Zatoce Gdańskiejgenerałem lotnictwa Leonardem Kaupischem.

Niewola[edytuj | edytuj kod]

Po kapitulacji 2 października dostał się do niewoli i przebywał w oflagach: X B Nienburg i X A Itzehoe oraz stalagu XX A. W 1940 został wbrew konwencji genewskiej oddany w ręce Gestapo. W śledztwie był bity i torturowany. Następnie jako więzień polityczny znajdował się w obozie koncentracyjnym w Stutthofie, gdzie włączył się do działalności konspiracyjnej. Od końca 1941 był więziony w Gdańsku. 12 stycznia 1942 sąd specjalny w Gdańsku wydał wyrok skazujący go na czterokrotną karę śmierci za działanie na szkodę państwa niemieckiego. W połowie 1942 został przewieziony do więzienia "Neubau" w Królewcu i umieszczony w celi śmierci, 14 grudnia 1942 wyrok wykonano przez zgilotynowanie.

Niemcy przekazali ciało Instytutowi Anatomii Uniwersytetu Królewieckiego[1]. Symboliczny grób znajduje się na Cmentarzu Witomińskim w Gdyni. Pamięci kapitana Kasztelana poświęcono tablice na Cmentarzu Starym w Wejherowie oraz w kościele Najświętszej Marii Panny w Gdyni.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Od 1921 Antoni Kasztelan był żonaty z Marią, zmarłą w 1993. Mieli czworo dzieci: Stanisława (ur. 1923) – żołnierza Armii Krajowej, Zygmunta (ur. 1926) – żołnierza Armii Krajowej, absolwenta Akademii Medycznej w Gdańsku i lekarza urologa, oraz Marię (ur. 1934) – absolwentkę Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Trzecie z kolei dziecko, Danuta, zmarło we wczesnych latach dzieciństwa i jest pochowane na Starym Cmentarzu w Wejherowie. Obok jej nagrobka znajduje się symboliczna tablica upamiętniająca Antoniego Kasztelana.

Awanse[edytuj | edytuj kod]

  • podporucznika piechoty – 1920
  • porucznika piechoty – ze starszeństwem z 1 maja 1921
  • kapitana piechoty – 1936

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Rozporządzenie o wykonaniu kary śmierci głosiło: Przy przekazywaniu zwłok proszę wziąć pod uwagę Instytut Anatomii Uniwersytetu w Królewcu Gazeta Polska nr 38 20 września 2006.
  2. M.P. z 2010 r. Nr 90, poz. 1044 – pkt 3.
  3. Ordery i odznaczenia z okazji Dnia Weterana (pol.). prezydent.pl, 16 września 2010. [dostęp 17 września 2010].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Julian Czerwiński, Małgorzata Czerwińska, Maria Babnis, Alfons Jankowski, Jan Sawicki: Kadry Morskie Rzeczypospolitej. Tom II. Polska Marynarka Wojenna. Część I. Korpus oficerów 1918-1947, Wyższa Szkoła Morska Gdynia 1996, ISBN 83-86703-50-4
  • Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych Warszawa 1928, s. 63, 253
  • Rocznik Oficerski 1932, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych Warszawa 1932, s. 90, 624