Antonio Salieri

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Antonio Salieri
Joseph Willibrod Mähler 001.jpg
Data i miejsce urodzenia 8 sierpnia 1750
Legnano Cesarstwo Austrii
Data i miejsce śmierci 7 maja 1825
Wiedeń Cesarstwo Austrii
Narodowość włoska, austriacka
Dziedzina sztuki muzyka
Styl Klasycyzm
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Antonio Salieri (ur. 18 sierpnia 1750 w Legnano, zm. 7 maja 1825 w Wiedniu) – włosko-austriacki kompozytor, kapelmistrz i pedagog muzyczny urodzony w Republice Weneckiej, który jednak całe swe dorosłe życie spędził w Wiedniu jako poddany dynastii Habsburgów.

Salieri znacząco przyczynił się do rozwoju XVIII-wiecznej opery, kształtując wiele charakterystycznych cech ówczesnego teatru muzycznego, zaś jego muzyka wywarła wpływ na twórczość wielu ówczesnych kompozytorów. Autor 39 oper oraz licznych symfonii, kantat, mszy (m.in. Requiem) i oratoriów.

Mianowany na stanowisko kapelmistrza opery włoskiej przy dworze cesarskim, które piastował w latach 1774–1792, przyczynił się do dominacji języka włoskiego w operze wiedeńskiej. W czasie swojej kariery komponował również dla teatrów operowych w Wenecji, Rzymie i Paryżu. Jako nadworny kapelmistrz od 1788 do 1824 był odpowiedzialny za oprawę muzyczną dworskich uroczystości, jubileuszy oraz najwyższej rangi wydarzeń, jak choćby Kongres Wiedeński. Był jednym z najbardziej cenionych i popularnych pedagogów muzycznych swoich czasów.

Od początku XIX wieku muzyka Salieriego powoli znikała z repertuarów i słuchana była coraz rzadziej, aż do lat 80. XX wieku, kiedy za sprawą filmu "Amadeusz" Salieri częściowo odzyskał dawną sławę. Dziś jego utwory cieszą się rosnącą popularnością, a część jego oper wróciła na sceny.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Antonio Salieri był ósmym z dwunastu dzieci handlarza Antoniego Salieri. Po dziadku polskiego pochodzenia Antonio otrzymał drugie imię Włodzimierz. Niestety niewiele wiadomo o matce kompozytora[1].

Antonio Salieri rozpoczął swoją edukację muzyczną w rodzinnym mieście Legnago, na początku uczył go brat Francesco Salieri. W roku 1763 lub 1764 zmarli obydwoje jego rodzice, a niedługo później został podopiecznym weneckiego szlachcica Giovanniego Mocenigo. Mieszkając w Wenecji kontynuował naukę muzyki, aż został zauważony przez kompozytora Floriana Leopolda Gassmanna, który pod wrażeniem talentu Salieriego zabrał go z sobą do Wiednia, gdzie osobiście kierował i opłacał jego dalszą edukację.

W 1766 roku Gassmann wprowadził Salieriego na odbywające się popołudniami koncerty tzw. Kammermusikrunde cesarza Józefa II. Salieri szybko zrobił wrażenie na monarsze, który nakazał Gassmannowi przyprowadzać podopiecznego na każde z owych muzycznych spotkań. W roku 1770 Salieri skomponował swoją pierwszą operę Le donne letterate, która odniosła umiarkowany sukces. Rok później odbyła się premiera kolejnej opery Salieriego - Armida do libretta Marco Coltelliniego, w warstwie muzycznej podejmującej oraz rozwijającej założenia operowej reformy Glucka, co dało młodemu Salieriemu reputację twórcy innowacyjnego.

W 1774 Salieri poślubił Theresię von Helferstorfer, córkę niedawno zmarłego finansisty i urzędnika dworskiego. Przez następne trzy lata Salieri koncentrował się głównie na dyrygowaniu przedstawieniami opery włoskiej w Wiedniu i udzielaniu lekcji muzyki. W latach 1778-1781 odbył podróż do Włoch, w czasie której napisał operę mającą uświetnić ponowne otwarcie odbudowanego ze zgliszczy gmachu teatru La Scala w Mediolanie. Podróż ta sprawiła, że zyskał on sławę również w Italii. Po powrocie do Wiednia wciąż komponował opery, libretta pisali dla niego m.in. Giambattista Casti oraz Lorenzo da Ponte.

W 1788 roku, po śmierci Giuseppe Bonno, Salieri został mianowany nadwornym kapelmistrzem, piastując to stanowisko aż do swojej śmierci w roku 1825. W apogeum zagranicznej sławy Salieriego, wraz ze śmiercią Józefa II w 1789 roku zaczęły maleć jego wpływy w Wiedniu. Śmierć ta pozbawiła Salieriego jego najpotężniejszego patrona. W roku 1792 został na własną prośbę zwolniony z obowiązków kapelmistrza opery włoskiej. W ostatnich latach życia poświęcił się niemal wyłącznie tworzeniu dzieł o charakterze religijnym. Kontynuował też nauczanie młodych muzyków, w tym kompozytorów - uczył między innymi Beethovena, Schuberta, Liszta i wielu innych wybitnych przedstawicieli wczesnego romantyzmu. Salieri, pamiętając o pomocy, jaką w młodości otrzymał od Gassmanna, większości lekcji udzielał bezpłatnie.

Przez ostatnie półtora roku życia Salieri cierpiał na demencję i został powierzony opiece Wiener Allgemeine Krankenhaus. Zmarł w Wiedniu 7 maja 1825 roku.

Mozart i Salieri[edytuj | edytuj kod]

Salieri jest współcześnie znany między innymi z bazującego na głośnej sztuce Petera Shaffera filmu "Amadeusz", w którym rywalizował z Wolfgangiem Amadeuszem Mozartem. W rzeczywistości pole dla ewentualnego współzawodnictwa obu kompozytorów było niewielkie - Mozart znany był bowiem głównie jako twórca muzyki instrumentalnej, Salieri natomiast poświęcił się niemal wyłącznie operze; film Miloša Formana utrwala więc zaproponowaną przez Puszkina w dramolecie "Mozart i Salieri" fikcyjną literacką wizję relacji obu kompozytorów. Także Nikołaj Rimski-Korsakow skomponował opartą na Puszkinowskim motywie zazdrości operę "Mozart i Salieri". Faktem zaś jest niewątpliwie to, że obaj muzycy żyli i tworzyli w tym samym mieście i w tym samym czasie, co mogło oczywiście skłaniać współczesnych im wiedeńczyków do porównań.

Najważniejsze opery Antonio Salieriego[edytuj | edytuj kod]

  • Armida
  • Axur, Re d'Ormus
  • La scuola de'gelosi
  • Semiramide
  • Les Danaides
  • La grotta di Trofonio
  • Prima la musica e poi le parole
  • Tarare
  • Falstaff

Przypisy

  1. Alexander Wheelock Thayer, Salieri. Rival of Mozart