Antykoncepcja postkoitalna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Antykoncepcja postkoitalna, inaczej antykoncepcja kryzysowa, antykoncepcja awaryjna, antykoncepcja doraźna, antykoncepcja „po stosunku", antykoncepcja ratunkowa – środki antykoncepcyjne, które przyjmuje się po niezabezpieczonym stosunku, aby zapobiec niechcianej ciąży.

Pigułka „po"[edytuj | edytuj kod]

Pigułka „po stosunku"

Pigułka „po" – (ang. morning after pill) – środek antykoncepcyjny zawierający dużą dawkę hormonów (estrogen, progestagen lub estrogen połączony z progestagenem), który przyjmuje się po stosunku, podczas którego partnerzy nie zabezpieczyli się przed niechcianą ciążą. Skuteczność tego typu środków jest różna i zależy od ich składu, równolegle stosowanych metod antykoncepcyjnych, czasu pomiędzy zażyciem a stosunkiem oraz fazy cyklu miesięcznego. Metaanaliza badań przeprowadzonych przez WHO na ok. 7000 kobiet wykazała, że skuteczność (odsetek kobiet bez zagnieżdżonego zarodka, mimo odbytego stosunku) lewonorgestrelu (LNG) to 98,4-99,3% (w zależności od czasu, który upłynął od stosunku)[1]. Metaanaliza badań na 6000 kobiet pokazała, że podobną skuteczność ma działający antagonistycznie do receptorów progesteronowych, niedostępny w Polsce z powodu możliwości wykorzystania jako środka wczesnoporonnego, mifepriston (98,3%)[2]. Z kolei tabletka zawierająca, również niedostępny w naszym kraju z tego samego powodu, octan uliprystalu działa wzięta do 5 dni po stosunku, a jej skuteczność wynosi 99,09%[3].

Odmianą hormonalnej antykoncepcji awaryjnej jest zastosowanie odpowiedniej ilości zwykłych dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych w dwóch dawkach w odstępie 12 godzin (tzw. metoda Yuzpe).

Do obrotu w Polsce dopuszczone są Postinor Duo i Escapelle (preparaty progestagenowe). Dawka Postinor Duo to dwie tabletki zawierające lewonorgestrel, przy czym pierwszą należy zażyć jak najszybciej po ryzykownej sytuacji, maksymalnie w ciągu 72 godzin, a drugą w 12 godzin po zażyciu pierwszej. W przypadku Escapelle należy zażyć tylko jedną tabletkę w ciągu 72 godzin od niezabezpieczonego stosunku[4].

Mechanizm działania[edytuj | edytuj kod]

Mechanizm działania związany jest ściśle ze składem przyjętego preparatu. Obecnie w Polsce jedynym stosowanym związkiem wchodzącym w skład środków antykoncepcji postkoitalnej jest lewonorgestrel – analog progesteronu. Mechanizm jego działania polega na blokowaniu wydzielania lutropiny przez przysadkę, co z kolei uniemożliwia owulację[5][6][7][8][9]. Międzynarodowa Federacja Ginekologów i Położników (The International Federation of Gynecology and Obstetrics FIGO) zajęła następujące stanowisko:

Quote-alpha.png
Przegląd dowodów sugeruje, że preparaty lewonorgestrelu nie zabezpieczają przed implantacją zapłodnionej już komórki jajowej. Informacje na temat rzekomego zaburzenia implantacji zarodka nie powinny być już dalej umieszczane w ulotkach dołączanych do środków antykoncepcji postkoitalnej zawierających jedynie lewonorgestrel[10][11].

W czerwcu 2012 na łamach New York Times wezwano FDA do usunięcia informacji zawartych w ulotkach zawierających nieprawdziwą sugestię, że tabletki antykoncepcji postkoitalnej zawierające lewonorgestrel zaburzają, czy też uniemożliwiają implantację[12].

Po implantacji zarodka opisywane środki są nieskuteczne. Skutki uboczne antykoncepcji awaryjnej mogą obejmować podwyższenie temperatury ciała, nudności, wymioty, biegunkę, bóle głowy, bolesność piersi oraz uczucie zmęczenia. W przypadku użycia środka w okresie przedowulacyjnym, w ciągu 7 dni może wystąpić nowa menstruacja. W przypadku zażycia pigułki po okresie owulacji często dochodzi do znacznego przedłużenia fazy lutealnej i opóźnienia miesiączki. W celu oznaczenia przyczyny opóźnienia należy wykonać test ciążowy.

Przeciwwskazania[edytuj | edytuj kod]

Środek w żadnym wypadku nie ma charakteru typowego środka antykoncepcyjnego i nie jest przeznaczony do stałego używania jako taki. Przeciwwskazania są podobne, jak przy antykoncepcji hormonalnej. Nie powinno się korzystać z pigułki "po" częściej niż raz w miesiącu, a w przypadku preparatów progestagenowych (np. Postinor) nie należy przyjmować więcej niż 4 tabletki w ciągu cyklu.

Wkładka domaciczna[edytuj | edytuj kod]

Wkładka domaciczna może być zastosowana do 5 dni po stosunku. Jej skuteczność jako antykoncepcji awaryjnej jest porównywalna ze skutecznością przy normalnym stosowaniu. Po wystąpieniu menstruacji wkładka może być pozostawiona w macicy jako zwykły środek antykoncepcyjny. Jej działanie w obu wypadkach jest takie samo: nie tylko utrudnia zapłodnienie, ale w przypadku, gdy do niego dojdzie, uniemożliwia zagnieżdżenie się zarodka, powodując jego śmierć.

Antykoncepcja postkoitalna a środki wczesnoporonne[edytuj | edytuj kod]

W związku z rzekomym działaniem antynidacyjnym niektórych form antykoncepcji postkoitalnej, często bywa ona błędnie lub propagandowo utożsamiana ze środkami poronnymi. Dla przykładu "pigułkę po” bardzo często myli się z tabletką wczesnoporonną RU-486 zawierającą mifepriston[13]. Z zachowaniem takim można się spotkać nie tylko wśród przeciwników antykoncepcji, ale także pośród jej zwolenników nieposiadających odpowiedniej wiedzy na temat mechanizmu jej działania. Z tego względu istnieją ginekolodzy, którzy odmawiają przepisywania "pigułek po", powołując się na klauzulę sumienia (głównie ze względów religijnych). Tabletka postkoitalna zawierająca lewonorgestrel nie wpływa na zagnieżdżenie zarodka i dalszy rozwój embrionu, zatem nie może prowadzić do aborcji[10][11][14], ale wkładka domaciczna stosowana jako antykoncepcja awaryjna po części zapobiega implantacji zarodka[15][16][17].

Religie wobec antykoncepcji postkoitalnej[edytuj | edytuj kod]

Choć tabletka postkoitalna LNG nie wpływa na zagnieżdżenie zarodka i dalszy rozwój embrionu, czyli nie wywołuje aborcji, to jest ona niedopuszczalna w wielu religiach i nurtach filozoficznych. Z tego powodu istnieją liczne środowiska ginekologów (także w Polsce) odmawiających przepisywania tabletek antykoncepcyjnych. W Polsce klauzula sumienia pozwala odmówić spełnienia życzenia pacjenta, jeśli lekarz widzi związany z nim konflikt etyczny[18].

Kościół katolicki[edytuj | edytuj kod]

Stosowanie metod niedopuszczających do zagnieżdżenia się zarodka w macicy (czyli utrudniających lub uniemożliwiających implantację np. przez zmienienie struktury błony śluzowej trzonu macicy – endometrium) wchodzi w zakres grzechu aborcji. Kodeks prawa kanonicznego oraz Kodeks kanonów Kościołów wschodnich w przypadku spowodowania śmierci embrionu lub zygoty przewidują karę ekskomuniki[19][20][21].

Świadkowie Jehowy[edytuj | edytuj kod]

Świadkowie Jehowy uważają, że wszelkie metody takich antykoncepcji, które prowadzą do niezagnieżdżenia się już zarodka w macicy, są niedopuszczalne[22].

Przypisy

  1. http://wcsh.org.uk/sites/wcsh.org.uk/files/Piaggio%202011.pdf
  2. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0010782403001100
  3. The promiscuity pill: £30 tablet that can be taken five days later 'will lead to unsafe sex' | Mail Online
  4. Federacja na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny: Antykoncepcja doraźna (pol.).
  5. Emergency contraception. W: Contraceptive technology. Wyd. 20th revised. Ardent Media, 2011, s. 113–145. ISBN 978-1-59708-004-0. ISSN 0091-9721. OCLC 781956734. p. 121:

    Mechanism of action
    Copper-releasing IUCs
    When used as a regular or emergency method of contraception, copper-releasing IUCs act primarily to prevent fertilization. Emergency insertion of a copper IUC is significantly more effective than the use of ECPs, reducing the risk of pregnancy following unprotected intercourse by more than 99%.2,3 This very high level of effectiveness implies that emergency insertion of a copper IUC must prevent some pregnancies after fertilization.
    Emergency contraceptive pills
    To make an informed choice, women must know that ECPs—like the birth control pill, patch, ring, shot, and implant,76 and even like breastfeeding77—prevent pregnancy primarily by delaying or inhibiting ovulation and inhibiting fertilization, but may at times inhibit implantation of a fertilized egg in the endometrium. However, women should also be informed that the best available evidence indicates that ECPs prevent pregnancy by mechanisms that do not involve interference with post-fertilization events.
    ECPs do not cause abortion78 or harm an established pregnancy. Pregnancy begins with implantation according to medical authorities such as the US FDA, the National Institutes of Health79 and the American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG).80
    Ulipristal acetate (UPA). One study has demonstrated that UP can delay ovulation.81... Another study found that UPA altered the endometrium, but whether this change would inhibit implantation is unknown.82
    p. 122:
    Progestin-only emergency contraceptive pills. Early treatment with ECPs containing only the progestin levonorgestrel has been show to impair the ovulatory process and luteal function.83–87
    p. 123:
    Combined emergency contraceptive pills. Several clinical studies have shown that combined ECPs containing ethinyl estradiol and levonorgestrel can inhibit or delay ovulation.107–110

  6. Clinical guidance: emergency contraception. Royal College of Obstetricians and Gynaecologists, January 2012. ISSN 1755-103X. [dostęp 2012-04-30]. p.3:

    How does EC work?
    In 2002, a judicial review ruled that pregnancy begins at implantation, not fertilisation.8 The possible mechanisms of action should be explained to the patient as some methods may not be acceptable, depending on individual beliefs about the onset of pregnancy and abortion.
    Copper-bearing intrauterine device (Cu-IUD). Copper is toxic to the ovum and sperm and thus the copper-bearing intrauterine device (Cu-IUD) is effective immediately after insertion and works primarily by inhibiting fertilisation.9–11 A systematic review on mechanisms of action of IUDs showed that both pre- and postfertilisation effects contribute to efficacy.11 If fertilisation has already occurred, it is accepted that there is an anti-implantation effect,12,13
    Levonorgestrel (LNG). The precise mode of action of levonorgestrel (LNG) is incompletely understood but it is thought to work primarily by inhibition of ovulation.16,17
    Ulipristal acetate (UPA). UPA’s primary mechanism of action is thought to be inhibition or delay of ovulation.2

  7. UNDP/UNFPA/WHO/World Bank Special Programme of Research, Development and Research Training in Human Reproduction (HRP): Fact sheet on the safety of levonorgestrel-alone emergency contraceptive pills (LNG ECPs). World Health Organization, 25 marca 2010. [dostęp 2013-11-08].
  8. Can LNG ECPs cause an abortion?
    LNG ECPs do not interrupt an established pregnancy or harm a developing embryo.15 The evidence available to date shows that LNG ECP use does not prevent a fertilized egg from attaching to the uterine lining. The primary mechanism of action is to stop or disrupt ovulation; LNG ECP use may also prevent the sperm and egg from meeting.16

  9. Special uses of oral contraception: emergency contraception, the progestin-only minipill. W: A clinical guide for contraception. Wyd. 5th. Lippincott Williams & Wilkins, 2011, s. 153–166. ISBN 978-1-60831-610-6. p. 155:

    Emergency postcoital contraception
    Levonorgestrel
    Mechanism and efficacy

  10. 10,0 10,1 Pam Belluck. No abortion role seen for morning-after pill. „The New York Times”, s. A1, 6 czerwca 2012. 
    Pam Belluck. Drug's nickname may have aided politicization. „The New York Times”, s. A14, 6 czerwca 2012. 
  11. 11,0 11,1 Międzynarodowa Federacja Położników i Ginekologów i International Consortium for Emergency Contraception: Mechanism of action: How do levonorgestrel-only emergency contraceptive pills (LNG ECPs) prevent pregnancy?. FIGO, 4 kwietnia 2011. [dostęp 2013-11-08].

    Levonorgestrel-only emergency contraceptive pills:
    • Interfere with the process of ovulation;
    • May possibly prevent the sperm and the egg from meeting.
    Implications of the research:
    • Inhibition or delay of ovulation is LNG ECPs principal and possibly only mechanism of action.
    • Review of the evidence suggests that LNG ECPs cannot prevent implantation of a fertilized egg. Language on implantation should not be included in LNG ECP product labeling.
    • The fact that LNG ECPs have no demonstrated effect on implantation explains why they are not 100% effective in preventing pregnancy, and are less effective the later they are taken. Women should be given a clear message that LNG ECPs are more effective the sooner they are taken.
    • LNG ECPs do not interrupt a pregnancy (by any definition of the beginning of pregnancy). However, LNG ECPs can prevent abortions by reducing unwanted pregnancies.

  12. How morning-after pills really work. „The New York Times”, s. A20, 9 czerwca 2012. 
  13. Agata C.: Polski katolik dał wykład klientce Boots (pol.). Londynek.net, 18-07-2013. [dostęp 19-07-2013].
  14. http://www.laboratoriosilesia.com/upfiles/sibi/GI1207986.pdf strona 929
  15. Trussell, James; Schwarz, Eleanor Bimla (2011). "Emergency contraception". In Hatcher, Robert A.; Trussell, James; Nelson, Anita L.; Cates, Willard Jr.; Kowal, Deborah; Policar, Michael S. Contraceptive technology (20th revised ed.). New York: Ardent Media. pp. 113–145. ISBN 978-1-59708-004-0. ISSN 0091-9721. OCLC 781956734. s. 121
  16. http://www.fsrh.org/pdfs/CEUguidanceEmergencyContraception11.pdf
  17. Speroff, Leon; Darney, Philip D. (2011). "Special uses of oral contraception: emergency contraception, the progestin-only minipill". A clinical guide for contraception (5th ed.). Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins. pp. 153–166. ISBN 978-1-60831-610-6. s. 155
  18. Jarosław Dudała: Lekarze przeciw antykoncepcji (pol.). Gość Niedzielny, 2008-07-06. [dostęp 2010-03-01].
  19. Kongregacja Nauki i Wiary: Instrukcja Dignitas personae dotycząca niektórych problemów bioetycznych (pol.). Kongregacja Nauki Wiary, 2008-12-12.
  20. [1] – Kodeks Prawa Kanonicznego, Kan. 1398 §2
  21. [2] – Kodeks Kanonów Kościołów Wschodnich, Kan. 1450 §2
  22. Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy 15 czerwca 1989 s. 29

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • K. J. Carlson, S. A. Eisenstat, T. Ziporyn, Harwardzka encyklopedia zdrowia kobiety, Warszawa 2000

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.