Antypsychiatria

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Antypsychiatria to ruch społeczny i intelektualny, który wyłonił się w latach 60 XX wieku, podważający podstawowe ówczesne założenia i praktyki zachodniej psychiatrii i poszukujący możliwości rozwoju innych metod, jego aktywność obecnie się zmniejszyła, jednakże co pewien czas pojawiają się informacje o eksperymentach będących w duchu tego ruchu. Terminu tego po raz pierwszy użył psychiatra David Cooper w roku 1967.

Ruch głosił m.in., że pacjenci placówek psychiatrycznych nie są osobami chorymi, ale jednostkami, które nie przyjmują wartości i norm społecznych, obowiązujących w zachodnim społeczeństwie. Zwolennicy antypsychiatrii głosili, że pojęcie "choroby psychicznej" jest narzędziem represji społeczeństwa wobec nonkonformistycznych jednostek[1][2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Antypsychiatria powstała pod wpływem prac Gregory'ego Batesona o psychorodzinnym pochodzeniu schizofrenii, dekonstrukcji pojęcia "choroby psychicznej" przez Michela Foucaulta (Historia szaleństwa w dobie klasycyzmu, 1961), oraz prac Herberta Marcuse'a o społeczeństwie dobrobytu. Ogromny wpływ na antypsychiatrię miały poglądy psychiatry brytyjskiego, R. Davida Lainga, który postrzegał chorobę psychiczną jako rodzaj doświadczenia ludzkiego (podróż). Etykietkę choroby psychicznej jako pierwszy odrzucił psychiatra południowoafrykański, David Cooper. Jej najbardziej reprezentatywnym przedstawicielem był inny psychiatra, Thomas Szasz.

Główne poglądy antypsychiatrów można ująć w punktach[3]:

  • umysł nie jest organem cielesnym i dlatego nie może być chory,
  • metody naukowe nie mogą wytłumaczyć subiektywnego odbiegania od normy zaburzeń umysłowych, ponieważ niemożliwa jest bezpośrednia obserwacja (procesów myślowych),
  • zaburzenia umysłowe w najlepszy sposób mogą być tłumaczone czynnikami społecznymi, etycznymi lub politycznymi,
  • etykietowanie jednostek określeniem "chory" jest sztucznym narzędziem wykorzystywanem przez społeczeństwo w celu utrzymania stabilności w obliczu wyzwań,
  • terapia lekami i hospitalizacja są szkodliwe dla osób w ten sposób leczonych.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Antypsychiatria głosiła[potrzebne źródło] prawo do własnych przeżyć, niezależnie od społecznych norm i ocen, postrzegając różne formy zinstytucjonalizowanego lecznictwa psychiatrycznego, zwłaszcza w zamkniętych szpitalach oraz przymusową farmakoterapię jako przemoc. Szasz żądał "oddzielenia psychiatrii od państwa" (czyli usunięcia sankcjonowanego prawnie przymusowego leczenia), zakazu orzekania o niepoczytalności i nieodpowiedzialności prawnej sprawców przestępstw, zakazu pozbawiania praw osób z powodu choroby psychicznej etc.

Stosunek do psychiatrii[edytuj | edytuj kod]

T. Szasz oraz inni antypsychiatrzy uważali psychiatrię za pseudonaukę, głównie na podstawie filozofii nauki Karola Poppera. Prawdopodobnie najpełniejszą tego typu krytykę pod adresem psychiatrii zawarł Thomas Szasz w książce "The Myth of Mental Illness" (1960).

Znaczenie ruchu[edytuj | edytuj kod]

Wraz z rozwojem badań nad patogenezą chorób psychicznych[4][5], poglądy głoszone przez Szasza, Foucaulta i Scheffa'a na temat wątpliwości co do istnienia chorób psychicznych, nie zostały potwierdzone przy pomocy metod naukowych z zakresu epidemiologii, genetyki i psychofarmakologii. Wraz z rozwojem neuropsychologii odkryto zależności w funkcjonowaniu mózgu, o których wiedza była niedostępna w latach rozwoju antypsychiatrii.[6] Wciąż jednak nieznane są biologiczne przyczyny chorób psychicznych, a stosowanie farmakoterapii bywa krytykowane przez naukowców jako nieskuteczne, lub wręcz szkodliwe[7]. Pomimo tego rolę nurtu antypsychiatrycznego stara się powszechnie zredukować do zmian w zakresie rozwiązań organizacyjno-prawnych w lecznictwie psychiatrycznym. Zmniejszają one możliwość stosowania psychiatrii jako narzędzia wykluczania ekonomiczno-politycznego. Ujawnił połączenia pomiędzy polityką a psychiatrią. Uważa się, że antypsychiatria spowodowała zwiększenie zainteresowania pacjentem. Konsekwencją tej atmosfery było też ograniczenie możliwości leczenia wbrew woli[6]. W Polsce jako w jednym z ostatnich państw uchwalono postulowane zmiany umieszczając je w Ustawie o Ochronie Zdrowia Psychicznego w roku 1994.

Przedstawiciele[edytuj | edytuj kod]

Do najistotniejszych przedstawicieli i aktywistów ruchu antypsychiatrii należeli: Thomas Szasz, Michel Foucault, Erving Goffman, Thomas Scheff, Ronald David Laing oraz David Cooper

Antypsychiatria w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Lidia Grzesiuk, Krzysztof Krawczyk. Rozmowy o tajemnicach psychoterapii. , 2008. 
  2. Stanisław Pużyński: Leksykon psychiatrii. Warszawa: PZWL, 1993, s. 34. ISBN 83-200-1712-2.
  3. Dawid Semple, Roger Smyth, Jonathan Burns, Rajan Darjee, Andrew McIntosh: Oksfordzki podręcznik psychiatrii. Lublin: Czelej, 2007, s. 23. ISBN 978-93-60608-12-8.
  4. Padraig Wright, Julian Stern, Michael Phelan: Sedno. Psychiatria. T. 1. Wrocław: Elsevier Urban&Partner, s. 11. ISBN 978-83-7609-020-7.
  5. Dawid Semple, Roger Smyth, Jonathan Burns, Rajan Darjee, Andrew McIntosh: Oksfordzki podręcznik psychiatrii. Lublin: Czelej, 2007. ISBN 978-93-60608-12-8.
  6. 6,0 6,1 Janusz Rybakowski, Stanisław Pużyński, Jacek Wciórka: Psychiatria. Podstawy psychiatrii. T. 1. Wrocław: Elsevier, Urban & Parner, 2010. ISBN 978-83-7609-102-0.
  7. Marcia Angell, "The Epidemic of Mental Illness: Why?", The New York Review of Books, 23 czerwca 2011.