Aoryst

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Aoryst (gr. ἀόριστος aoristos – "nieokreślony" lub "nieograniczony"), czasem nazywany z łaciny aoristusczas lub aspekt gramatyczny, występujący w niektórych językach. W wielu językach pełni przede wszystkim funkcję czasu przeszłego dokonanego (często przeciwstawionego jednak perfectum, mogącemu także wyrażać czynności dokonane, ale o bliższym niż aoryst związku z teraźniejszością), znane są jednak również użycia aorystu jako aspektu czasu przyszłego, trybu przypuszczającego lub życzącego (optativus). Najbardziej znanym przykładem języka o wszystkich tych funkcjach aorystu jest greka klasyczna. Aoryst istnieje też w sanskrycie, języku bułgarskim, serbsko-chorwackim, macedońskim, językach łużyckich i innych.

Dawniej występował jako czas przeszły dokonany we wszystkich językach słowiańskich, odziedziczony po języku praindoeuropejskim. Występował także w archaicznym języku polskim, ale w najstarszych zabytkach języka polskiego naliczono już tylko kilkanaście jego wystąpień. Przykładowa odmiana w staropolszczyźnie:

  l. poj. l. mn.
1. os. widziech widziechom
2. os. widzie widzieście
3. os. widzie widziechą

Odpowiada ona współczesnemu zobaczyłem/am, zobaczyłeś/aś, itd. Współcześnie występuje w języku górno- i dolnołużyckim, serbsko/chorwackim, bułgarskim i macedońskim. Do niedawna wyraźna była tendencja do używania złożonych czasów przeszłych w miejsce aorystu i imperfectum. Proste czasy przeszłe występowały jedynie w tekstach literackich, w mowie można je było spotkać jedynie w Czarnogórze. W języku chorwackim formy aorystu i imperfectum zachowały się jedynie w języku pisanym. Ostatnio można zauważyć ich stosowanie w języku potocznym w SMS, ze względu na krótkość form.[1]

W językach słowiańskich formy aorystu drugiej i trzeciej osoby liczby pojedynczej są identyczne i nie mają końcówek.

Przypisy

  1. Hana Jirásková, Chorvatština nejen pro samouky, LEDA 2009, str. 382

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło aoryst w Wikisłowniku