Archimedes

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy greckiego uczonego. Zobacz też: Archimedes (komputer).
Archimedes z Syrakuz
Archimedes (mal. Domenico Fetti)
Archimedes (mal. Domenico Fetti)
Data i miejsce urodzenia ok. 287 p.n.e.
Syrakuzy
Data i miejsce śmierci 212 p.n.e.
Syrakuzy
Zawód filozof, matematyk
Narodowość grecka
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Archimedes w Wikicytatach
Pomnik przedstawiający Archimedesa

Archimedes z Syrakuz (gr. Ἀρχιμήδης ὁ Συρακόσιος Archimedes ho Syrakosios; ok. 287212 p.n.e.) – grecki filozof przyrody i matematyk, urodzony i zmarły w Syrakuzach; wykształcenie zdobył w Aleksandrii. Był synem astronoma Fidiasza i prawdopodobnie krewnym lub powinowatym władcy Syrakuz Hierona II.

W czasie drugiej wojny punickiej kierował pracami inżynieryjnymi przy obronie Syrakuz. Rzymianie myśleli, że sami bogowie bronią miasta, gdyż skonstruowane przez Archimedesa i schowane za murami machiny ciskały pociski w ich stronę. Archimedes został zabity przez żołnierzy rzymskich po zdobyciu miasta, mimo wyraźnego rozkazu dowódcy, Marcellusa, by go ująć żywego. Później gorzko tego żałowano. Na życzenie Archimedesa na jego nagrobku wyryto kulę, stożek i walec.

Historię życia Archimedesa przyrównuje się często do procesu podbijania Starożytnej Grecji przez Republikę rzymską. Rzymianie swą okupacją spowodowali stagnację w rozwoju tak bogatej kultury, nauki i filozofii hellenistycznej, ale jednocześnie zachowali ogromny szacunek dla greckich osiągnięć, z których niejednokrotnie czerpali. Symbolem tego faktu jest właśnie śmierć Archimedesa – zabitego przez rzymskiego legionistę w chwili roztrząsania jakiegoś problemu matematycznego, a następnie z honorami pochowanego przez rzymskiego wodza. Zanim odcięto mu głowę miał powiedzieć „noli turbare circulos meos”, co znaczy „nie zamazuj moich kół”[1].

Praca naukowa[edytuj | edytuj kod]

Był autorem traktatu o kwadraturze odcinka paraboli, twórcą hydrostatyki i statyki, prekursorem rachunku całkowego. Stworzył też podstawy rachunku różniczkowego. W dziele Elementy mechaniki wyłożył podstawy mechaniki teoretycznej. Zajmował się również astronomią – opisał ruch pięciu planet, Słońca i Księżyca wokół nieruchomej Ziemi, zbudował globus i planetarium z hydraulicznym napędem, które Marcellus zabrał jako jedyny łup z Syrakuz[2].

Odkrycia Archimedesa[edytuj | edytuj kod]

Jako pierwszy podał przybliżoną wartość liczby pi. Według jego oszacowania 3\tfrac{10}{71}<\pi<3\tfrac{1}{7}

Dzieła Archimedesa[edytuj | edytuj kod]

  • O liczeniu piasku – o wielkich liczbach i o nieskończoności. Rozszerzył tu system liczbowy Greków (dotychczas sięgający liczby 10000 – miriada) i oszacował liczbę ziarenek piasku we wszechświecie jako 10^{63}. Największą rozważaną przez niego liczbą była 10^{8\cdot 10^{16}}.
  • O liniach spiralnych – wprowadził tu spiralę Archimedesa
  • O kuli i walcu – wyprowadza wzory na pole powierzchni i objętość kuli, walca i czaszy kulistej.
  • O konoidach i sferoidach – o krzywych stożkowych
  • O ciałach pływających – definicja praw hydrostatyki i aerostatyki
  • Elementy mechaniki – podstawy mechaniki teoretycznej
  • O liczbie PI – badał liczbę Pi

Wynalazki Archimedesa[edytuj | edytuj kod]

Legenda o odkryciu prawa wyporu[edytuj | edytuj kod]

Ilustracja z The Comic History of Rome, Londyn, 1850

Władca Syrakuz Hieron II powziął podejrzenie, że złotnik, któremu powierzono wykonanie korony ze szczerego złota, sprzeniewierzył część otrzymanego na to kruszcu i w zamian dodał pewną ilość srebra. Aby rozwiać wątpliwości zwrócił się do Archimedesa z prośbą o ustalenie, jak sprawa ma się naprawdę. Prośbę swą Hieron II obwarował żądaniem, którego spełnienie przekreślało – wydawałoby się – możliwość uczynienia zadość życzeniu władcy. Otóż w żadnym wypadku Archimedes nie mógł zepsuć misternie wykonanej korony, istnego arcydzieła sztuki złotniczej. Długo, aczkolwiek bezskutecznie, fizyk rozmyślał nad sposobem wybrnięcia z sytuacji. Pewnego razu, zażywając kąpieli w wannie i nieustannie rozmyślając nad powierzonym mu zadaniem, zauważył, że poszczególne członki jego ciała są w wodzie znacznie lżejsze niż w powietrzu. Nasunęło mu to myśl, że istnieje określony stosunek między zmniejszeniem się ciężaru ciała zanurzonego a ciężarem wypartego przez nie płynu (prawo Archimedesa). Zachwycony prostotą własnego odkrycia wybiegł nago z wanny z radością krzycząc Heureka! Heureka!, co znaczy po grecku Znalazłem!.

Stanąwszy przed obliczem Hierona Archimedes łatwo wykazał fałszerstwo złotnika. Okazało się bowiem, że korona wyparła więcej cieczy, niż równa jej co do wagi bryła złota, co oznacza, że miała większą objętość, a więc mniejszą gęstość – nie była wykonana w całości ze złota[3]. Wbrew powszechnemu przekonaniu Archimedes nie zastosował jednak do zbadania korony swojego nowo odkrytego prawa – nie mierzył spadku jej ciężaru, lecz ilość wypartej wody.

Anegdoty[edytuj | edytuj kod]

Anegdota głosi, że pochłonięty rozwiązywaniem zadań matematycznych Archimedes przestał się myć, w wyniku czego zaczął wydzielać nieprzyjemny zapach. Gdy siłą nasmarowano go oliwą i ciągnięto by go wykąpać, kreślił na swoim ciele koła kontynuując swoje rozważania[potrzebne źródło].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Archimedes w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Graniastosłupy. W: Małgorzata Dobrowolska: Matematyka 2 Podręcznik dla klasy drugiej gimnazjum. 2007, s. 189.
  2. Mała encyklopedia kultury antycznej A-Z, PWN Warszawa 1983, s.70. Por. Cyceron, O państwie 1:21, 22, tłum. Iwona Żółtowska, ISBN 83-911750-3-0. Rozmowy tuskulańskie 1:63, przełożył: Józef Śmigaj, PWN 1961.
  3. Por. Witruwiusz, O architekturze ksiąg dziesięć, IX, 9-12, przeł. Kazimierz Kumaniecki, ISBN 83-7180-972-7

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Praca zbiorowa: Wielka Historia Świata. T. 8. Polskie Media Amer.Com, 2005, s. 295. ISBN 83-7425-033-X.
  • Encyklopedia szkolna-matematyka. Warszawa: WSiP, 1990, s. 11-12. ISBN 83-02-02551-8.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]