Architekt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Architekt przy pracy (1893)

Architekt (lat. architectus, gr. arkhitekton mistrz budowlany, kierownik prac[1])

– osoba zajmująca się projektowaniem budynków i budowli w zakresie architektury[2].

– specjalista w dziedzinie projektowania i wznoszenia budowli [3].

– osoba, która jest inicjatorem i organizatorem czegoś (architekt-czegoś innego niż budynki i budowle).


Przepisy prawne wielu państw regulują kwestie używania określenia architekt przez projektantów architektury obiektów budowlanych lub organizatorów i inicjatorów procesu projektowego. O ile prawo bycia projektantem architektury jest najczęściej liberalne to już prawo używania tytułu zawodowego architekt często jest zarezerwowane prawnie dla określonej w tych przepisach grupy osób.

Prawo wystawienia dowodu, że prosty obiekt budowlany jest prawidłowo zaprojektowany pod względem przepisów p.poż w Niemczech posiada architekt oraz inżynier z uprawnieniami architektonicznymi. Natomiast prawo zaprojektowania architektury takiego obiektu budowlanego ma także mistrz budowlany (murarz). Gdy klient wybiera murarza jako projektanta architektury to ten projektant i tak musi swój projekt uzgodnić z osobą uprawnioną. Gdy więc wybiera do tego architekta to projektant architektury nie jest architektem. Inaczej mówiąc osoba wykonująca zawód architekta nie musi być prawnie uznanym architektem.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Termin architekt (gr. αρχιτέκτων architecton) pojawił się po raz pierwszy w V w. p.n.e. u Herodota, który w ten sposób identyfikował konstruktora Akweduktu w Samos, Eupalinosa z Megary[4].

Zawód architekta w różnych krajach świata[edytuj | edytuj kod]

Biuro architektoniczne Lyons, Melbourne
Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Architekt w Unii Europejskiej[edytuj | edytuj kod]

W większości krajów Unii Europejskiej zawód projektanta w zakresie architektury wykonują najczęściej osoby posiadające prawnie przyznany tytuł zawodowy architekt lub architekt z innymi tytułami zawodowymi. W Polsce taki tytuł zawodowy przyznają polskie uczelnie zawodowe osobom, które ukończyły odpowiedni kierunek studiów wyższych i jest to tytuł "inżynier architekt" po uzyskaniu dyplomu I stopnia lub "magister inżynier architekt" po uzyskaniu dyplomu II stopnia[5]. Samo posiadanie tytułu zawodowego brzmiącego jak potocznie używane określenie projektanta w zakresie architektury nie oznacza wyłączności na wykonywanie zawodu projektanta architektury. Chyba że osoby posiadające w danym kraju taki tytuł zawodowy lub inne grupy zawodowe mają ustawowo przez ten kraj nadane uprawnienia, które czynią takie grupy osób uprzywilejowane w zakresie projektowania architektury.

Architekt w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Projektowanie, sprawdzanie projektów architektoniczno-budowlanych i pełnienie nadzorów autorskich nad realizacją projektu budowlanego jest w Polsce uznawane za pełnienie samodzielnej funkcji technicznej projektanta w budownictwie. Tak stanowi ustawa Prawo Budowlane [6]. Pełnić samodzielną funkcję techniczną projektanta w budownictwie związaną z wykonywaniem projektów budowlanych mogą tylko osoby posiadające uprawnienia budowlane, które można zdobyć w zakresie specjalności techniczno-budowlanych wymienionych w tej ustawie.

Projekt budowlany w Polsce dotyczy całego zamierzenia budowlanego i podlega zatwierdzeniu przez odpowiedni organ państwa, a osoba go sporządzająca musi posiadać odpowiedni zakres specjalności lub współtworzyć go z grupą osób te specjalności posiadających. W ramach projektu budowlanego należy zaprojektować (czyli określić) także główny (architektoniczny) obiekt lub obiekty, dla których należy uzyskać prawne pozwolenia na ich wykonywanie (konstruowanie), co z punktu widzenia ustawy zostało nazwane budową.

W ramach funkcji projektanta w odpowiednim rozporządzeniu [7]ograniczono zakres uprawnień budowlanych "do projektowania w specjalności architektonicznej bez ograniczeń" do określenia obiektu w zakresie jego architektury. Natomiast osoby posiadające ograniczone uprawnienia budowlane w tej specjalności do określania obiektu budowlanego o kubaturze do 1000 m3 w zakresie jego architektury z ograniczeniem do projektów budowlanych w zabudowie zagrodowej lub terenie zabudowy zagrodowej.

Osoba posiadająca prawo sporządzania projektu budowlanego w zakresie uprawnień specjalności architektonicznej ma wyłączność prawną na zaprojektowanie architektury obiektu zawartego w ramach projektu budowlanego. Prawo jest jednocześnie obowiązkiem wzięcia pełnej odpowiedzialności za błędy w zakresie objętym specjalnością popełnione w podpisanej dokumentacji zatwierdzonej przez organ państwowy.

W Polsce w roku 2001 weszła w życie ustawa[8], która powołała samorząd zawodowy architektów oraz inżynierów budownictwa. Organy tych samorządów są prawnie uznanymi organami samorządu zawodowego powołanego w Prawie Budowlanym, które nadają uprawnienia budowlane pozwalające na uzyskanie prawa bycia autorem lub współautorem projektu budowlanego w ramach posiadanych specjalności.

Określenie architekt według tej ustawy oznacza osoby, które przede wszystkim współtworzą kulturę kraju nad Wisłą poprzez:

  • projektowanie architektoniczne obiektów budowlanych,
  • projektowanie przestrzennego otoczenia obiektów budowlanych,
  • projektowanie realizacji obiektów budowlanych,
  • nadzór nad procesem powstawania obiektów budowlanych,
  • edukacji architektonicznej

Przymiotnik architektoniczny jest różnie rozumiany i oznacza wg Wikisłownika[9] - tworzony dla/za pomocą architektury. Przymiotnik architektoniczny w Słowniku Języka Polskiego[10] oznacza kompozycję, układ, konstrukcję budowli lub strukturę czegoś.

Architektura niczego nie tworzy, gdyż jest to obraz obiektów budownictwa czyli konstrukcji, struktur odpowiednio wykończonych. Architektura sama w sobie jest tworem jaki uzyskuje całe społeczeństwo projektując i realizując obiekty budowlane. W Polsce nie ma zakazu tytułowania się architektem. Nie ma także prawnie przyznawanego tytułu architekt.

Architekt w Niemczech[edytuj | edytuj kod]

Niemieckie prawo ustawowo reguluje prawo tytułowania się architektem lub uprawnionym inżynierem. W Bawarii jest to Gesetz über die Bayerische Architektenkammer und die Bayerische Ingenieurekammer-Bau[11]. Izba po niemiecku określana jest słowem kammer.

Każdy Kraj tej Federacji posiada swoją krajową izbę architektów[12].

Zgodnie z niemieckim prawem architektem może tytułować się tylko osoba, która została wpisana na listę architektów pod tytułem zawodowym architekt, a uprawnionym inżynierem członek izby inżynierów. Niemieckie izby architektów zrzeszają także architektów wnętrz i architektów krajobrazu oraz urbanistów. Dlatego nie każdy członek izby architektów w Niemczech jest uprawniony do używania tytułu architekt.

Niemieccy tytułowani architekci nie maja wyłączności na projektowanie architektury obiektów budowlanych i wykonywanie zawodu projektanta budynków lub budowli. Nie egzaminują osób, które są dopisywane do listy architektów.

O tym kto może podpisywać w Niemczech projekty budowlane jako autor architektury obiektu decyduje niemiecka ustawa "Bauordnung". Podobnie jak w przypadku ustawy o izbach architektów i inżynierów budowlanych, każdy kraj związkowy wydaje właściwą dla swojego terytorium ustawę. Zgodnie z tym prawem za opracowanie projektu budowlanego odpowiedzialny jest projektant (Entwurfsverfasser) w niektórych ustawach krajowych określany także (Obiektplanner). Ustawa nie tylko wymienia projektanta jako uczestnika procesu budowlanego ale także podaje kto nim może być.

Na podstawie §66 ustawy Bauordnung für Berlin (BauO Bln)[13] zawód projektanta potocznie nazywany zawodem architekta mogą wykonywać w szczególności:

  • osoby wpisane na listę izby architektów pod tytułem zawodowym architekt lub architektka
  • uprawniony inżynier wpisany na listę Berlińskiej Izby Inżynierów Budowlanych (lub innych krajów związkowych) jako osoba posiadająca pełne uprawnienia architektoniczne (Bauvorlageberechtigten).
  • inne grupy osób wymienione w §66.

Na uwagę zasługuje to, że prawo to dotyczy przede wszystkim budynków. Nie dotyczy projektów budowlanych podpisywanych przez specjalistów (drogi, mosty, elektrownie itp).

Prawo to także zezwala na projektowanie (czyli wykonywanie zawodu architekta w ograniczonym zakresie) technikom budowlanym, mistrzom murarskim itp. w zakresie budynków:

  • których powierzchnia zabudowy nie przekracza 250 metrów kwadratowych brutto i nie zawiera więcej niż 2 mieszkania.
  • piętrowych budynków komercyjnych gdzie powierzchnia zabudowy nie przekracza 250 metrów kwadratowych brutto a wysokość ściany nie przekracza 5 metrów mierzona od powierzchni terenu do linii przecięcia dachu i ścian zewnętrznych.
  • garaży o powierzchni wewnętrznej podłogi do 250 metrów kwadratowych.

Nawet tak proste budynki jak wymienione wyżej nie zwalniają ich projektantów z obowiązku spełnienia innych wymaganych prawem wymogów. Jeśli projektantem danego budynku jest mistrz murarski to jest on autorem planów budynku i zagospodarowania terenu. Jeśli nie posiada uprawnień Trakwerkplannera (uprawniony inżynier, który poświadcza stateczność obiektu lub tworzy plany konstrukcji) to musi stateczność budynku poświadczyć u osoby takie uprawnienia posiadającej.[14]. Jeśli nie jest architektem lub uprawnionym inżynierem to także musi poświadczyć ochronę p.poż lub akustykę i fizykę budowli u architekta lub uprawnionego inżyniera. Mistrz murarski jest projektantem architektury ale nie jest architektem w rozumieniu prawa niemieckiego.

Ciekawostką jest fakt, że zgodnie z niemieckim prawem architekt to tytuł zawodowy, którego posiadanie daje pewne przywileje. W szczególności prawo wykonywania zawodu projektanta oraz prawo tworzenia niektórych dowodów wymaganych prawnie do zalegalizowania projektu. Projektant architektury to autor formy obiektu. Osoba, która tworzy plany obiektu i jego otoczenia.

Architekt we Francji[edytuj | edytuj kod]

We Francji mianem architekta można nazwać jedynie osobę, która jest ujęta w liście architektów Le Tableau des architectes[15]. Osoba, posiadająca prawo tytułowania się architektem na terenie innego państwa, musi uzyskać potwierdzone przez to państwo nabycie ww. uprawnień. Jeżeli posiadacz dyplomu upoważniającego do używania tytułu architekt na terenie innego państwa, posiada go krócej niż przez okres trzech lat, musi ubiegać się o potwierdzenie swoich uprawnień u Ministra Kultury Republiki Francuskiej. Po zbadaniu całej wiedzy i umiejętności, wnioskodawca otrzyma dyplom, poświadczający nadanie uprawnień do używania tytułu zawodowego i może zostać wpisany na listę architektów[16].

Każdy kto we Francji chce uzyskać pozwolenie na budowę obiektu budowlanego zobowiązany jest powiadomić o tym architekta oraz uzgodnić z nim projekt architektury obiektu budowlanego, który jest częścią wniosku o pozwolenie na konstruowanie(budowę) obiektu i inwestycji. Projekt architektury zawiera zestaw planów ukazujących układ i organizację budynku, powierzchnie oraz dobór materiałów i kolorów. Odbywa się to bez uszczerbku dla praw projektanta lub zespołu projektowego. Wymóg ten nie wyklucza wykorzystania architekta jako autora projektu lub w jeszcze szerszym zakresie.[17].

Niezależnie od powyższych wymogów nie ma obowiązku uzgadniania z architektem projektów budynków indywidualnych oraz innych o określonej maksymalnie powierzchni w dekrecie Rady Państwa.[18].

Przypisy

  1. Online Etymology of the term "architect" (ang.). [dostęp 2014-05-02].
  2. Polski-starogrecki słownik (pol.). [dostęp 2014-05-06].
  3. Architekt wg SJP PWN (pol.). [dostęp 2015-02-09].
  4. Louis Callebat. <<Architecte>>: Historie d'un mot. „Voces”. 10/11 (1999/2000), s. 47. Universidad de Salamanca. ISSN 1130-3336 (fr.). 
  5. Dz. U. z 2011 r. Nr 196, poz. 1167
  6. Dz. U. z 1994 r. Nr 89, poz. 414
  7. Dz. U. z 2014 r. poz. 1278
  8. Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 1946
  9. architektoniczny wg Wikisłownika (pol.). [dostęp 2014-05-08].
  10. architektoniczny wg SJP (pol.). [dostęp 2014-05-08].
  11. Gesetze und Verordnunge (niem.). [dostęp 2014-05-06].
  12. [http://www.architektenkammern.net Architektenkammern in Deutschland] (niem.). [dostęp 2014-05-06].
  13. Bauordnung für Berlin (BauO Bln) (niem.). [dostęp 2015-02-09].
  14. Klasyfikacja projektów budowlanych oraz jurysdykcje w Niemczech (niem.). [dostęp 2014-05-06].
  15. Loi n° 77-2 du 3 janvier 1977 sur l'architecture: Version consolidée au 24 mars 2012 (Article 9)
  16. Loi n° 77-2 du 3 janvier 1977 sur l'architecture: Version consolidée au 24 mars 2012 (Article 10)
  17. Loi n° 77-2 du 3 janvier 1977 sur l'architecture: Version consolidée au 24 mars 2012 (Article 3)
  18. Loi n° 77-2 du 3 janvier 1977 sur l'architecture: Version consolidée au 24 mars 2012 (Article 4)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]