Arcos (radziecka spółka handlowa)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Arcos
Wszechzwiązkowe Spółdzielcze Towarzystwo Akcyjne
All-Russian Co-operative Society Ltd
Всероссийское кооперативное акционерное общество – Аркос
ArcosWszechzwiązkowe Spółdzielcze Towarzystwo AkcyjneAll-Russian Co-operative Society LtdВсероссийское кооперативное акционерное общество – Аркос
Bush House w którym mieściła się siedziba spółki Arcos Ltd w Londynie (1935)
Data założenia 1920
Lokalizacja Londyn
Siedziba Bush House, Aldwych (1935)
86, Hatton Garden (2014)
Zatrudnienie 500 (1935)
Kapitał zakładowy 10 mln złotych rubli (1923)
£900,000.00 (2014)
brak współrzędnych
budynek Arcosu w Moskwie przy Ilyinka 9-10 02
Siedziba Arcosu w Petersburgu w Domu Fabergé (1924-1925)
Central Plaza - siedziba spółki Arcos w Hongkongu

Arcos Wszechzwiązkowe Spółdzielcze Towarzystwo Akcyjne (All-Russian Co-operative Society Ltd, Всероссийское кооперативное акционерное общество – Аркос) – spółka radziecka, która powstała w wyniku przyjęcia przez władze radzieckie nowej doktryny ekonomicznej tzw. NEP'u i formalnego przekształcenia funkcjonującego od 1917 londyńskiego przedstawicielstwa radzieckiej organizacji spółdzielni konsumenckich Centrosoyuz pod nazwą Centrosojus (England) Ltd. Została zarejestrowana w brytyjskim Ministerstwie Handlu 11 czerwca 1920 z kapitałem początkowym 15.000 funtów. 65 % udziałów należało do Leonida Krasina, ówczesnego radzieckiego przedstawiciela (posła i przedstawiciela handlowego) w Wielkiej Brytanii. Rzeczywisty właściciel spółki – Ludowy Komisariat Handlu Zagranicznego (Народный комиссариат внешней торговли СССР)[1] w 1921 podniósł jej kapitał do wysokości 100.000 funtów, w 1922 do 500.000 funtów, zaś w 1923 do 10 mln złotych rubli. Od 1922 spółka nosiła skróconą nazwę Arcos. W 1923 Rada Komisarzy Ludowych upoważniła spółkę do działalności na terenie ZSRR.

Arcos pełnił funkcję pośrednika w operacjach eksportowo-importowych radzieckich central handlu zagranicznego i bezpośrednio wielu innych podmiotów gospodarczych z partnerami brytyjskimi. Spółka zatrudniała około 500 osób, z tego 1/3 obywateli radzieckich. Spółka wielokrotnie stanowiła też parawan dla działań organizacji wywiadowczych, co było też m.in. powodem zerwania w 1927 przez Wielką Brytanię stosunków dyplomatycznych z ZSRR.[2] Wznowiono je, również działalność spółki, lecz coraz więcej transakcji powierzano nie jej a przedstawicielstwu handlowemu ZSRR. Sama spółka zaprzestała działalności na początku II wojny światowej.

Arcos Bank[edytuj | edytuj kod]

W dniu 29 maja 1923 Zarząd Arcos postanowił założyć własny bank do obsługi transakcji finansowych organizacji pod nazwą Arcos Banking Corporation, Ltd.; w skrócie Arcos Bank. Działalność rozpoczął 5 lipca 1923 z 250.000 funtów kapitału obrotowego. Arcos Bank był odrębnym podmiotem prawnym i pozornie działał niezależnie od przedsiębiorstwa handlowego Arcos. Wszystkie płatności wynikające z importu i eksportu ZSRR miano kontrolować przez tę nową instytucję.

Arcos Bank wydawał czeki podróżne dla osób odwiedzających ZSRR. Miały być płatne w nowej walucie – w dowolnym banku państwa radzieckiego.

Według sprawozdania finansowego, w ciągu pierwszych 6 miesięcy działalności wysokość obrotów Arcos Bank wyniosła ok. 100.000.000 funtów.

Arcos Steamship Company[edytuj | edytuj kod]

16 marca 1921 podpisano umowę o utworzeniu brytyjsko-radzieckiego towarzystwa żeglugowego "Arcos" (Arcos Steamship Company), którego statki pływały pod banderami obu krajów.

Siedziba[edytuj | edytuj kod]

Centrosojus (England) Ltd) miał siedzibę w Londynie na Holborn w Southampton Buildings, zaś Arcos w budynku przy ul. Moorgate 49, znanym jako Russian House lub Soviet House, następnie w Bush House, Aldwych (1935), jak i przedstawicielstwa w wielu miastach Wielkiej Brytanii. Powołano też filie –

  • w Rydze > Przedstawicielstwo Towarzystwa Akcyjnego „Arkos” w Rydze (Представительство акционерного общества „Аркос” в г. Риге) (1923-1927)
  • w Konstantynopolu > Biuro Arkos w Konstantynopolu (Константинопольская конторa АРКОСа)
    • w Palestynie > Agencja Palestyńska Towarzystwa Akcyjnego „Arkos” - PAA (Палестинское агенство акционерного общества „Аркос”- ПАА) w Jafie (1923-1926)

W Moskwie spółka – Agencja Generalna Towarzystwa Akcyjnego „Arkos” w ZSRR Genarkos (Генеральное агентство акционерного общества „Аркос” для СССР в г. Москве – Генаркос) funkcjonowała najpierw przy ul. Maneżnaja (ул. Мане́жная) 21, następnie w specjalnie wybudowanym w latach 1927-1928 biurowcu przy ul. Ilinka (ул. Ильинка) 11/10 (arch. W.M. Majat)[3]; również sieć przedstawicielstw w ZSRR, np.

  • w Moskwie > Moskiewskie Biuro Towarzystwa Akcyjnego „Arkos” – Mosarkos (Московская контора акционерного общества „Аркос” – Мосаркос) (1922-1927),
  • w Petersburgu > Towarzystwo Akcyjne „Arkos” w Londynie, Biuro w Piotrogradzie/Leningradzie (Акционерное Общество «Аркос» в Лондоне, Петроградская/Ленинградская контора), w Domu Fabergé przy ul. Bolszaja Morskaja (ул. Большая Морская) 24 (1924-1925),
  • w Baku,
  • w Odessie > Wszechzwiązkowe Spółdzielcze Towarzystwo Handlowe „Arkos”, Biuro w Odessie (Всероссийское кооперативное акционерное общество - АРКОС, конторa в Одессе) (1924-),
  • w Omsku > Rejonowe Biuro Wszechrosyjskiego Spółdzielczego Towarzystwa Akcyjnego „Arkos” w Omsku (Омская Районная Контора „Аркос” Всероссийского Кооперативного Акционерного Общества, г. Омск) (1936),
  • w Sewastopolu > Krymskie Przedstawicielstwo Towarzystwa Akcyjnego „Arkos” w Sewastopolu (Крымское представительство акционерного общества "Аркос", г. Севастополь).

Pozostałe spółki radzieckie w Wlk. Brytanii[edytuj | edytuj kod]

W okresie międzywojennym funkcjonowało w Wielkiej Brytanii jeszcze szereg innych radzieckich spółek handlowych, m.in.:

  • Russo-British Grain Exporting Co. (1923-), rosyjsko-angielska spółka handlu zbożem
  • Russangloles Ltd. (Руссаыглолес) (1922-), rosyjsko-angielska spółka handlu drzewem
    • Russhollangloles (1922-), angielsko-holenderska spółka handlu drzewem
    • Russnorvegloles (1923-), angielsko-norweska spółka handlu drzewem
  • Dvinoles Export Ltd., rosyjsko-łotewska spółka handlu drzewem
  • Moscow Narodny Bank Limited (Московский народный банк) (1915-), Londyn

Arcos współcześnie[edytuj | edytuj kod]

Współcześnie spółkę reaktywowano, jednakże jej działalność ograniczając jedynie do sprzedaży hurtowej metali i rud metali. Jej właścicielem jest spółka Alrosa Co Ltd z siedzibą w Moskwie i Mirnyj, największy w tym kraju wydobywca diamentów. Należą też do niej spółki Arcos - w Antwerpii, Dubaju, Hongkongu, Nowym Jorku i Ramat Gan w Izraelu.

Współcześnie spółka Arcos Ltd. mieści się w Londynie, np. w Westfield przy Westhill Highgate 32 (-1993), Grafton St. 18-20 (1993-1997), w Lincoln House przy High Holborn 300 (1997-1999), w Kingsway House przy Kingsway 103 (1999-2006), oraz przy Hatton Garden 86 (2006-).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Antony C. Sutton: Western Technology and Soviet Economic Development 1917 to 1930, Hoover Institution on War, Revolution and Peace, Stanford University, Stanford 1968, 379 s., [w:] [3]
  • M.Г. Агапов: Палестинское агентство АРКОС в 1923-1926 гг., [w:] [4]
  • Советские конторы в Лондоне, 1924 год, [w:] [5]
  • hasło w Wielkiej Encyklopedii Radzieckiej
  • hasło o współczesnym Arcos Ltd.

Przypisy

  1. ówczesny odpowiednik ministerstwa handlu zagranicznego
  2. Harriette Flory: The Arcos Raid and the Rupture of the Anglo-Soviet relations, 1927, [w:] Journal of the Contemporary History, 12 (1977), s. 707-723 [1]
  3. rzeczywistym zleceniodawcą budowy był OGPU, według Дмитрий Хмельницкий: Архитектура госбезопасности, [w:] [2]