Arcos (radziecka spółka handlowa)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Arcos
Wszechzwiązkowe Spółdzielcze Towarzystwo Akcyjne
All-Russian Co-operative Society Ltd
Всероссийское кооперативное акционерное общество - Аркос
Data założenia 1920
Lokalizacja Londyn
Siedziba Bush House, Aldwych
Kapitał zakładowy 10 mln złotych rubli (1923)
brak współrzędnych
Bush House w którym mieściła się siedziba spółki Arcos Ltd w Londynie (1935)

Arcos Wszechzwiązkowe Spółdzielcze Towarzystwo Akcyjne (All-Russian Co-operative Society Ltd, Всероссийское кооперативное акционерное общество - Аркос) - nieistniejąca spółka radziecka, która powstała w wyniku przyjęcia przez władze radzieckie nowej doktryny ekonomicznej tzw. NEP'u. Formalnie została zarejestrowana w brytyjskim Ministerstwie Handlu 11 czerwca 1920 z kapitałem początkowym 15.000 funtów. 65 % udziałów należało do Leonida Krasina, ówczesnego radzieckiego przedstawiciela (posła i przedstawiciela handlowego) w Wielkiej Brytanii. Rzeczywisty właściciel spółki - Ludowy Komisariat Handlu Zagranicznego (Народный комиссариат внешней торговли СССР)[1] w 1921 podniósł jej kapitał do wysokości 100.000 funtów, w 1922 do 500.000 funtów, zaś w 1923 do 10 mln złotych rubli. Od 1922 spółka nosiła skróconą nazwę Arcos. W 1923 Rada Komisarzy Ludowych upoważniła spółkę do działalności na terenie ZSRR.

Arcos pełnił funkcję pośrednika w operacjach eksportowo-importowych radzieckich central handlu zagranicznego i bezpośrednio wielu innych podmiotów gospodarczych z partnerami brytyjskimi. Spółka zatrudniała około 500 osób, z tego 1/3 obywateli radzieckich. Spółka wielokrotnie stanowiła też parawan dla działań organizacji wywiadowczych, co było też m.in. powodem zerwania w 1927 przez Wielką Brytanię stosunków dyplomatycznych z ZSRR.[2] Wznowiono je, również działalność spółki, lecz coraz więcej transakcji powierzano nie jej a przedstawicielstwu handlowemu ZSRR. Sama spółka zaprzestała działalności na początku II wojny światowej.

W okresie międzywojennym funkcjonowało w Wielkiej Brytanii jeszcze kilka innych radzieckich spółek handlowych.

Arcos Bank[edytuj | edytuj kod]

W dniu 29 maja 1923 Zarząd Arcos postanowił założyć własny bank do obsługi transakcji finansowych organizacji pod nazwą Arcos Banking Corporation, Ltd.; w skrócie Arcos Bank. Działalność rozpoczął 5 lipca 1923 z 250.000 funtów kapitału obrotowego. Arcos Bank był odrębnym podmiotem prawnym i pozornie działał niezależnie od przedsiębiorstwa handlowego Arcos. Wszystkie płatności wynikające z importu i eksportu ZSRR miano kontrolować przez tę nową instytucję.

Arcos Bank wydawał czeki podróżne dla osób odwiedzających ZSRR. Miały być płatne w nowej walucie - w dowolnym banku państwa radzieckiego.

Według sprawozdania finansowego, w ciągu pierwszych 6 miesięcy działalności wysokość obrotów Arcos Bank wyniosła ok. 100.000.000 funtów.

Siedziba[edytuj | edytuj kod]

Arcos miał siedzibę w Londynie w budynku przy ul. Moorgate 49, znanym jako Russian House lub Soviet House, następnie w Bush House, Aldwych (1935), jak i przedstawicielstwa w wielu miastach Wielkiej Brytanii. Powołano też filie -

  • w Rydze > Przedstawicielstwo Towarzystwa Akcyjnego "Arkos" w Rydze (Представительство акционерного общества "Аркос" в г. Риге) (1923-1927)
  • Palestynie > Agencja Palestyńska Towarzystwa Akcyjnego "Arkos" (Палестинское агенство акционерного общества "Аркос") (1923-1926).

W Moskwie spółka - Agencja Generalna Towarzystwa Akcyjnego "Arkos" w ZSRR Genarkos (Генеральное агентство акционерного общества "Аркос" для СССР в г. Москве - Генаркос) funkcjonowała najpierw przy ul. Maneżnaja (ул. Мане́жная) 21, następnie w specjalnie wybudowanym w latach 1927-1928 biurowcu przy ul. Ilinka (ул. Ильинка) 11/10 (arch. W.M. Majat); również sieć przedstawicielstw w ZSRR, np.

  • w Moskwie > Moskiewskie Biuro Towarzystwa Akcyjnego "Arkos" - Mosarkos (Московская контора акционерного общества "Аркос" - Мосаркос) (1922-1927),
  • Omsku > Rejonowe Biuro Wszechrosyjskiego Spółdzielczego Towarzystwa Akcyjnego "Arkos" w Omsku (Омская Районная Контора "Аркос" Всероссийского Кооперативного Акционерного Общества, г. Омск) (1936).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Antony C. Sutton: Western Technology and Soviet Economic Development 1917 to 1930, Hoover Institution on War, Revolution and Peace, Stanford University, Stanford 1968, 379 s., [w:] [2]
  • hasło w Wielkiej Encyklopedii Radzieckiej

Przypisy

  1. ówczesny odpowiednik ministerstwa handlu zagranicznego
  2. Harriette Flory: The Arcos Raid and the Rupture of the Anglo-Soviet relations, 1927, [w:] Journal of the Contemporary History, 12 (1977), s. 707-723 [1]