Arcybiskup

Tarcza herbowa katolickiego arcybiskupa metropolity (wersja z paliuszem)

Arcybiskup (gr. αρχή, arché - pierwszeństwo, gr. επίσκοπος, epískopos - nadzorca, biskup) – tytuł honorowy lub urząd nadawany biskupom ważniejszych diecezji (archidiecezja), a także jako wyróżnienie samej osoby biskupa ("ad personam").

Pierwotnie arcybiskup był biskupem ważnego miasta, regionu, sprawując często pieczę duszpasterską nad całym krajem. Miał prawo przewodniczyć synodom podległych sobie biskupów, korygować ich prace, prowadzić wybory lub mianować i wyświęcać nowych biskupów w prowincji. W historii utworzyła się w ten sposób instytucja arcybiskupa metropolity.

Metropolitą prowincji rzymskiej jest papież.

Inne Kościoły

Oprócz Kościoła rzymskokatolickiego arcybiskupi istnieją także w Kościołach prawosławnym, luterańskim Szwecji, anglikańskim czy w Kościele starokatolickim Holandii.

W Kościołach Wschodnich metropolici mają znacznie więcej władzy: wpływ na wybór biskupów, tworzenie diecezji i inne, zachowują więc część pierwotnej struktury metropolitalnej (zob. arcybiskup większy).

Godności arcybiskupie

• Metropolita - biskup stojący na czele metropolii tj. stolicy prowincji kościelnej, obejmującej archidiecezję i diecezje (sufraganie), noszący paliusz
• Ordynariusz - biskup stojący na czele pojedynczej diecezji
• Biskup sufragan - biskup stojący na czele określonej diecezji (sufraganii)
• Biskup tytularny - biskup stojący na czele nieistniejącej obecnie diecezji, pełniący najczęściej służbę w dyplomacji, w kurii rzymskiej lub wyróżniony (przez papieża) ad personam

Polscy arcybiskupi

Arcybiskupi katoliccy

Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Polsce

1. Janusz Bolonek - arcybiskup tytularny Madaurus, nuncjusz apostolski
2. Stanisław Budzik - arcybiskup metropolita lubelski
3. Wacław Depo - arcybiskup metropolita częstochowski
4. Andrzej Dzięga – arcybiskup metropolita szczecińsko-kamieński
5. Stanisław Dziwisz - arcybiskup metropolita krakowski (kardynał)
6. Stanisław Gądecki – arcybiskup metropolita poznański, wiceprzewodniczący KEP
7. Józef Glemp - arcybiskup senior warszawski (kardynał; prymas senior)
8. Sławoj Leszek Głódź – arcybiskup metropolita gdański
9. Tadeusz Gocłowski – arcybiskup senior gdański
10. Marian Gołębiewski – arcybiskup metropolita wrocławski
11. Zenon Grocholewski - prefekt Kongregacji ds. Wychowania Katolickiego (kardynał)
12. Henryk Gulbinowicz - arcybiskup senior wrocławski (kardynał)
13. Henryk Hoser - arcybiskup (ad personam) ordynariusz warszawsko-praski
14. Juliusz Janusz - arcybiskup tytularny Caprulae, nuncjusz apostolski
15. Józef Kowalczyk – arcybiskup metropolita gnieźnieński, Prymas Polski
16. Jan Paweł Lenga - emerytowany biskup Karagandy, arcybiskup ad personam
17. Franciszek Macharski - arcybiskup senior krakowski (kardynał)
18. Jan Martyniak – arcybiskup metropolita przemysko-warszawski (archieparchia)
19. Józef Michalik – arcybiskup metropolita przemyski, przewodniczący KEP
20. Henryk Muszyński – arcybiskup senior gnieźnieński; prymas senior
21. Stanisław Nagy - arcybiskup tytularny Hólaru (kardynał)
22. Alfons Nossol – arcybiskup (ad personam) senior opolski
23. Henryk Józef Nowacki - arcybiskup tytularny Blery, nuncjusz apostolski
24. Edward Nowak - arcybiskup tytularny Luni
25. Stanisław Nowak – arcybiskup senior częstochowski
26. Kazimierz Nycz – arcybiskup metropolita warszawski (kardynał)
27. Edward Ozorowski – arcybiskup metropolita białostocki
28. Juliusz Paetz – arcybiskup senior poznański
29. Jan Romeo Pawłowski - arcybiskup tytularny sejneński, nuncjusz apostolski
30. Edmund Michał Piszcz – arcybiskup senior warmiński
31. Bolesław Pylak – arcybiskup senior lubelski
32. Stanisław Ryłko - Przewodniczący Papieskiej Rady ds. Świeckich (kardynał)
33. Wiktor Skworc - arcybiskup metropolita katowicki
34. Marek Solczyński - arcybiskup tytularny Caesarea in Mauretania, nuncjusz apostolski
35. Stanisław Szymecki – arcybiskup senior białostocki
36. Ignacy Tokarczuk – arcybiskup senior przemyski
37. Józef Wesołowski - arcybiskup tytularny Slebte, nuncjusz apostolski
38. Szczepan Wesoły – arcybiskup tytularny Dragona
39. Stanisław Wojciech Wielgus – arcybiskup senior warszawski
40. Wojciech Ziemba – arcybiskup metropolita warmiński
41. Damian Zimoń – arcybiskup senior katowicki
42. Zygmunt Zimowski – arcybiskup ad personam, Przewodniczący Papieskiej Rady ds. Duszpasterstwa Służby Zdrowia
43. Władysław Ziółek – arcybiskup metropolita łódzki

Arcybiskupi prawosławni

1. Sawa (Hrycuniak) - metropolita warszawski i całej Polski
2. Szymon (Romańczuk) - arcybiskup łódzki i poznański
3. Adam (Dubec) - arcybiskup przemyski i nowosądecki
4. Jeremiasz (Anchimiuk) - arcybiskup wrocławski i szczeciński
5. Abel (Popławski) - arcybiskup lubelski i chełmski
6. Jakub (Kostiuczuk) - arcybiskup białostocki i gdański
7. Jerzy (Pańkowski) - prawosławny ordynariusz Wojska Polskiego

Zobacz też

• Arcykapłanka
• Biskup
• Kardynał
• prymas