Aria (satrapia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Aria (grecki: Ἀρία; łacina: Aria; staroperski: Haraiva; awestyjski: Haraeuua) to nazwa regionu i satrapii w państwach perskich Achemenidów i Sasanidów. W tekstach źródłowych była często mylona z Arianą, większą krainą geograficzno-kulturową.

Położenie Arii w monarchii Achemenidów

Położenie[edytuj | edytuj kod]

W tekstach z epoki nie brakuje wzmianek o Arii, piszą o niej między innymi Herodot, Flawiusz Arrian, Diodor Sycylijski czy Pomponiusz Mela (ten ostatni dostrzega i zaznacza zresztą różnicę między Arią a Arianą). Dzięki dziełom Strabona i Klaudiusza Ptolemeusza nie ma problemów z lokalizacją Arii. Większość jej ziem leżało w dolinie rzeki Hari Rod (grecki: Ἄριος), czyli na terenach dzisiejszego Afganistanu (dokładniej prowincji Herat) i Iranu. Nazwa krainy wywodziła się właśnie od płynącej przez nią rzeki. Według źródeł z epoki były to wówczas bardzo żyzne ziemie, do tego znane z produkcji dużych ilości wina. Łańcuchy górskie oddzielały ją od Paropamisady na wschodzie, na zachodzie graniczyła z Partią, na północy z Margianą, zaś na południu, przez pustynie, graniczyła z Kermanią i Drangianą.

Według Klaudiusza Ptolemeusza tradycyjną stolicą regionu było miasto Artakoana/Artikaudna (Ἀρτακόανα/Ἀρτικαύδνα). Zmieniło się to wraz z podbojem Imperium Achemenidów przez Aleksandra Macedońskiego. On sam lub któryś z jego następców założył tu Aleksandrię Arianę, od której wywodzi się dzisiejszy Herat. Klaudiusz Ptolemeusz i Flawiusz Arrian wymieniają także szereg innych miast, dowodząc zamożności i wysokiego stopnia rozwoju regionu.

Krótki rys historyczny[edytuj | edytuj kod]

Nie wiadomo dokładnie, kiedy cała Aria znalazła się pod panowaniem Achemenidów, ale możliwe, że już na początku istnienia ich państwa. Jej nazwa figuruje na wielu inskrypcjach królewskich, w tym na tej najbardziej znanej, inskrypcji Dariusza z Behistun. Informacji o ludności Arii dostarczają także reliefy na grobach władców perskich, na przykład grobowce z Persepolis czy Naghsz-e Rostam. Według tych przedstawień ludność regionu nosiła się na modłę scytyjską, co wskazuje na ich prawdopodobne pochodzenie od Saków.

W czasie podboju Persji przez Aleksandra Macedońskiego, Aria również znalazła się pod jego panowaniem, dokładnie w 330 roku p.n.e., kiedy to udało mu się zdobyć Artakoanę. Aria stała się jedną z dwóch satrapii wschodnich zarządzanych przez Azjatów, po tym jak Satibarzanes rządzący tu za Dariusza poddał się Aleksandrowi, w zamian za co ten pozwolił mu zachować urząd. Po śmierci Macedończyka Aria, podobnie jak inne satrapie wschodnie, przypadła Seleukosowi i do momentu podboju przez Partów w 167 roku p.n.e. pozostawała pod rządami jego potomków. Po upadku Arsacydów stała się częścią Persji Sasanidów.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]