Armia Imperium Rosyjskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Armia Imperium Rosyjskiego
Jedno z godeł armii
Historia
Państwo  Imperium Rosyjskie
Sformowanie 1721
Rozformowanie 1917
Dowódcy
Pierwszy Piotr I Wielki
Ostatni Mikołaj II
Działania zbrojne
IV wojna rosyjsko-turecka

pacyfikacja konfederacji barskiej
V wojna rosyjsko-turecka
wojna polsko-rosyjska 1792
insurekcja kościuszkowska
wojny napoleońskie
VIII wojna rosyjsko-turecka
tłumienie powstania listopadowego
wojna krymska
tłumienie powstania styczniowego
X wojna rosyjsko-turecka
wojna rosyjsko-japońska
Rewolucja 1905 roku
I wojna światowa
Rewolucja lutowa 1917

Organizacja
Skład 52 dywizje piechoty
23 dywizje kawalerii
45 brygad artylerii
26 batalionów saperskich
Coat of Arms of Russian Empire.svg
Piotr I Wielki, twórca potęgi państwa i armii rosyjskiej
Michaił Kutuzow, dowódca rosyjski okresu wojen napoleońskich
Grenadierzy i muszkieter wojsk rosyjskich w 1762
Rosyjscy kawalerzyści 1786-1796
Dekabryści, 1825 (mal. Karl Kolman)

Armia Imperium Rosyjskiego, ros. Русская императорская армия (transkr. russkaja imperatorskaja armia) (po polsku potocznie armia carska) – wojska lądowe Imperium Rosyjskiego (państwa rosyjskiego w latach 1721-1917).

Za twórcę nowoczesnego wojska rosyjskiego uważany jest car Piotr I Wielki. To on wprowadził do armii zwyczaje podpatrzone w krajach w Europy Zachodniej. Szeregi armii, zależnie od okresu, zasilali nie tylko Rosjanie, ale i Niemcy inflanccy, Kozacy, Kałmucy, Tatarzy, Baszkirzy, Polacy, Litwini, Białorusini, Ukraińcy, Finowie oraz Żydzi.

Żołnierze Ruskiej Imperatorskiej Armii brali udział w licznych działaniach, m.in. w wojnach napoleońskich, wojnie krymskiej, wojnie rosyjsko-japońskiej i I wojnie światowej.

Wielkość armii i służba[1][edytuj | edytuj kod]

Na początku XIX wieku armia imperatora należała do największych w Europie. Pod bronią znajdowało się ok. 450 tys. żołnierzy, z czego 75% stanowiła piechota. Służba wojskowa w Imperium Rosyjskim trwała 25 lat, a śmiertelność żołnierzy była zatrważająca. Szacuje się, że na 17-25 tys. wcielonych do armii do końca służby dożywało ok. 200-300 poborowych. Bynajmniej nie gwarantowało to zwolnienia do domu. Wielu żołnierzy po służbie było przenoszonych do formacji rezerwowych, dzięki temu wojsko rosyjskie zachowywało pod bronią doświadczonych weteranów. Oficjalne czynniki przyznawały, że w czasach panowania Mikołaja I rocznie z powodu ciężkich warunków bytowania umierało 40 tys. żołnierzy rosyjskich. Największa śmiertelność była wśród oddziałów stacjonujących na Kaukazie. W latach trzydziestych–czterdziestych XIX wieku praktycznie żaden rosyjski żołnierz nie dożył tzw. nieograniczonego urlopu[2]. Na początku lat pięćdziesiątych XIX wieku armia rosyjska liczyła 938 731 żołnierzy formacji regularnych i 245 850 nieregularnych (głównie kozackich). Obliczenia wskazują, że podczas pierwszych 25 lat panowania Mikołaja I od samych chorób zmarło 1 028 650 żołnierzy[3]. Do czasów reformy wojskowej Dmitrija Milutina w 1874 wojsko rosyjskie nie znało koszar. Niemal półtoramilionowe wojsko rozlokowane było w prymitywnych ziemiankach i lepiankach lub po kwaterach prywatnych[4]. W ramach represji w trakcie i po upadku powstania listopadowego do specjalnych batalionów tzw. kantonistów wcielono dzieci polskie[5].

Okręgi wojskowe[edytuj | edytuj kod]

  • Petersburski Okręg Wojskowy
  • Kijowski Okręg Wojskowy
  • Moskiewski Okręg Wojskowy
  • Warszawski Okręg Wojskowy
  • Wileński Okręg Wojskowy
  • Fiński Okręg Wojskowy
  • Odeski Okręg Wojskowy
  • Kazański Okręg Wojskowy
  • Kaukaski Okręg Wojskowy
  • Turkiestański Okręg Wojskowy
  • Omski Okręg Wojskowy
  • Irkucki Okręg Wojskowy
  • Amurski Okręg Wojskowy
  • Obwód Zakaspijski był okręgiem administracyjnym na prawach okręgu wojskowego

Piechota[edytuj | edytuj kod]

Dywizje piechoty[edytuj | edytuj kod]

Armia carska liczyła 52 dywizje piechoty:

  • 45 dywizji armijnych
  • 4 dywizje grenadierskie
  • 3 dywizje gwardyjskie

Dywizja składała się z 2 brygad po 2 pułki w każdej (wyjątek stanowiła jedna dywizja armijna, w składzie której był jeden dodatkowy pułk - razem 5 pułków).

Brygady strzeleckie[edytuj | edytuj kod]

Armia carska liczyła 15 brygad strzeleckich:

  • 5 brygad podstawowych strzeleckich
  • 3 brygady wschodniosyberyjskie
  • 2 brygady zakaukaskie
  • 1 brygada fińska (finlandzka)
  • 1 brygada gwardyjska
  • 1 brygada kaukaska
  • 1 brygada kaukaska miejscowa
  • 1 brygada turkiestańska

Każda z brygad strzeleckich oraz fińska (finlandzka) składały się z 4 pułków po 2 bataliony, natomiast pozostałe brygady z 4 oddzielnych batalionów, brygada kaukaska miejscowa z drużyn.

Pułki piechoty[edytuj | edytuj kod]

Armia carska liczyła 209 pułków piechoty:

  • 181 pułków armijnych
  • 16 pułków grenadierskich
  • 12 pułków gwardyjskich

W skład pułku wchodziły 4 bataliony po 4 kompanie w każdym z nich.

Cała piechota liczyła 945 batalionów, w pułku było około 1900 żołnierzy w czasie pokoju oraz około 4000 podczas wojny.

Kawaleria[edytuj | edytuj kod]

Żołnierz Gwardyjskiego Pułku Kawalerii

Armia carska liczyła 23 dywizje kawalerii:

  • 15 dywizji armijnych (każda po jednym pułku kozackim)
  • 4 dywizje kozackie
  • 2 dywizje gwardyjskie, w każdej:
    • 6 pułków po 4 szwadrony
    • po 2 pułki kozackie
    • po 1 kozackiej sotni lejb-gwardii
  • 1 dywizja dodatkowa
  • 1 dywizja kaukaska (w tym jeden pułk kozacki)

A także:

  • eskorta cara
  • 18 samodzielnych pułków kozackich
  • 2 samodzielne brygady kawalerii
  • 1 finlandzki dragoński pułk
  • 1 nadmorski dragoński pułk

W czasie działań wojennych w pułku było około 1000 żołnierzy i 900 koni.

Żołnierz rosyjski z rakietą Congreve`a 1826-1828

Artyleria[edytuj | edytuj kod]

Artyleria piesza[edytuj | edytuj kod]

Rosyjska haubica na froncie rosyjsko-niemieckim, 1915
  • 45 brygad armijnych (jedna brygada armijna artylerii pieszej w każdej dywizji armijnej piechoty)
  • 4 brygady grenadierskie
  • 3 brygady gwardyjskie
  • 7 strzeleckich artyleryjskich dywizjonów (po 3 baterie)
  • 7 pułków haubicznych
  • 2 pułki turkiestańskie
  • fiński (finlandzki) artyleryjski pułk
  • górski artyleryjski pułk
  • 2 brygady syberyjskie
  • dywizjon syberyjski
  • dywizjon zabajkalski

W brygadach artylerii pieszej było 6-9 baterii, po 8 armat w każdej.

Artyleria konna[edytuj | edytuj kod]

  • 23 baterie armijne
  • 20 baterii kozackich
  • 5 baterii gwardyjskich
  • 1 bateria konna górska

Bateria miała po 6 armat. W składzie polowej artylerii były także artyleryjskie pułki.

Wojska inżynieryjne[edytuj | edytuj kod]

  • 26 batalionów saperskich
    • 19 armijnych batalionów saperskich
    • 2 bataliony saperskie kaukaskie
    • 1 batalion saperski grenadierski
    • 1 batalion saperski gwardyjski
    • 1 batalion saperski syberyjski
    • 1 batalion saperski turkiestański
  • 8 batalionów pontonowych
  • 7 batalionów kolejowych
  • 6 polowych parków inżynieryjnych
  • 2 stałe parki inżynieryjne
  • 1 szkolny park aeronautyczny

Rosyjskie wojska inżynieryjne, stacjonujące w europejskiej części Rosji oraz na Kaukazie, były zgrupowane w 7 brygad saperskich i 1 brygadę kolejową.

Działania[edytuj | edytuj kod]

Pancernik "Cesarzewicz" (wojna rosyjsko-japońska)
Odwrót armii carskiej po bitwie pod Mukdenem
Front rosyjsko-kaukaski, 1916
Zranieni rosyjscy żołnierze jadący do najbliższego lazaretu (I wojna światowa)

Stopnie wojskowe[edytuj | edytuj kod]

Różne kolory materiału są oznaczeniami różnych pułków. W tym wypadku jest to 1 Newski Pułk Piechoty.
Piechota Artyleria Kawaleria Kozacy Oznaczenie
Korpus szeregowych (Рядовой состав)
рядовой
(Szeregowy)
канонир
(Kanonier)
рядовой
(Szeregowy)
казак
(Kozak)
Russian Imperial Army OR1 Private.jpg
ефрейтор
(Starszy szeregowy)
бомбардир
(Bombardier)
ефрейтор
(Starszy szeregowy)
приказный
(Przykaźny)
Russian Imperial Army OR4 Efreitor 2.png
Korpus podoficerów (Унтер-офицерский состав)
младший унтер-офицер
(Kapral)
(dosł. "Młodszy podoficer")
младший фейерверкер
(Młodszy działowy)
младший унтер-офицер
(Kapral)
младший урядник
(Młodszy podoficer)
Russian Imperial Army OR5 Mladshyi Unteroficer.png
старший унтер-офицер/
(Plutonowy)
(dosł. "Starszy podoficer")
старший фейерверкер
(Starszy działowy)
старший унтер-офицер
(Plutonowy)
старший урядник
(Starszy podoficer)
Russian Imperial Army OR7 Starshyi Unteroficer.png
фельдфебель
(Sierżant)
фельдфебель
(Feldfebel)
вахмистр
(Wachmistrz)
вахмистр
(Wachmistrz)
Russian Imperial Army OR8 Feldfebel.png
подпрапорщик
(Podchorąży)
подпрапорщик
(Podchorąży)
подхорунжий
(Podchorąży)
Russian Imperial Army OR9 Podpraporshchik.png
зауряд-прапорщик
(Chorąży-kadet)
зауряд-прапорщик
(Chorąży-kadet)
Russian Imperial Army OR9 Zauryad Praporshchik.png
Korpus oficerów liniowych (Обер-офицерский состав)
прапорщик
(Chorąży)
прапорщик
(Chorąży)
IRA F1Prap 1917 h.png
подпоручик
(Podporucznik)
подпоручик
(Podporucznik)
корнет
(Kornet)
хорунжий
(Chorąży)
IRA F1JunPor 1917 h.png
поручик
(Porucznik)
поручик
(Porucznik)
поручик
(Porucznik)
сотник
(Setnik)
IRA F1Por 1917 h.png
штабс-капитан
(Kapitan sztabowy)
штабс-капитан
(Kapitan sztabowy)
штабс-ротмистр
(Rotmistrz sztabowy)
подъесаул
(Podesauł)
Russian Imperial Army OF2 Shtabskapitan.png
Korpus oficerów sztabowych (Штаб-офицерский состав)
капитан
(Kapitan)
капитан
(Kapitan)
ротмистр
(Rotmistrz)
есаул
(Esauł)
IRA F2Capt 1917 h.png
майор
(Major - zniesiony 1884)
майор
(Major)
майор
(Major)
IRA F3Maj 1917 h.png
подполковник
(Podpułkownik)
подполковник
(Podpułkownik)
подполковник
(Podpułkownik)
войсковой старшина
(Starszyna)
IRA F4LtCol 1917 h.png
полковник
(Pułkownik)
полковник
(Pułkownik)
полковник
(Pułkownik)
полковник
(Pułkownik)
IRA F5Col 1917 h.png
Generałowie (Генеральский состав)
генерал-майор
(Generał-major)
генерал-майор
(Generał-major)
генерал-майор
(Generał-major)
генерал-майор
(Generał-major)
Armia
генерал-лейтенант
(Generał-lejtnant)
генерал-лейтенант
(Generał-lejtnant)
генерал-лейтенант
(Generał-lejtnant)
генерал-лейтенант
(Generał-lejtnant)
Armia
генерал от инфантерии
(Generał piechoty)
генерал от артиллерии
(Generał artylerii)
генерал от кавалерии
(Generał kawalerii)
Armia
генерал-фельдмаршал
(Feldmarszałek)
Armia

Inne pułki[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Marcin Baranowski: Bitwa pod Kaliszem 13 lutego 1813. Zabrze: 2006.
  2. Wiesław Caban, Losy żołnierzy powstania listopadowego wcielonych do armii carskiej, w: Przegląd Historyczny, t. XCI, z. 2, s. 245.
  3. W. Bruce Lincoln: Mikołaj I. Warszawa: 1988, s. 246.
  4. Ibidem
  5. Solidarność 1830, Niemcy i Polacy po Powstaniu Listopadowym, Warszawa, 2005, s. 159-161.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Raspisanije suchoputnych wojsk 1836 - 1914, Petersburg 1914.
  • A. A. Kersnowski, Istorija russkoj armii, Moskwa 1994.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]