Arnulf Øverland

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Ole Peter Arnulf Øverland (ur. 27 kwietnia 1889 w Kristiansund – 25 marca 1968 w Oslo) – norweski poeta, prozaik i publicysta.

Życie, twórczość i działalność polityczna do drugiej wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

Dorastał w Bergen. Po śmierci ojca przeniósł się z matką i dwoma braćmi do Kristianii (obecnie Oslo). Debiutował w 1911 r. zbiorem wierszy Den ensomme fest (Samotne święto). Na początku lat 20. XX w. związał się z norweskim ruchem komunistycznym skupionym wokół tygodnika „Mot Dagen”. W 1937 r. w proteście przeciwko politycznym czystkom w Związku Radzieckim zerwał z komunizmem, chociaż jego poglądy na kwestie społeczne i ekonomiczne pozostały lewicowe. Był ateistą. Publicznie często krytykował religię. W 1933 r. po wygłoszeniu odczytu Kristendommen – den tiende landeplage (Chrześcijaństwo – dziesiąta plaga)[1] stanął przed sądem za bluźnierstwo – został uniewinniony. Øverland był również zdecydowanym przeciwnikiem faszyzmu i nazizmu. W 1936 r. opublikował swój najsłynniejszy wiersz Du må ikke søve (Nie wolno ci spać!), włączony później do zbioru Den røde front (Czerwony front). Utwór ten to apel do Norwegów i innych Europejczyków o otrząśnięcie się z obojętności, przeciwstawienie szaleństwom przywódców politycznych i nienawiści między ludźmi i narodami.

Wojna i czasy powojenne[edytuj | edytuj kod]

Podczas niemieckiej okupacji Norwegii Øverland napisał cykl wierszy wzywających rodaków do walki. Utwory te były kolportowane w całym kraju. Ich autora aresztowano razem z żoną w 1941 r., trafił do obozu koncentracyjnego w Grini, a następnie do Sachsenhausen. Po wyzwoleniu w 1945 r. powrócił do Norwegii, gdzie wydał wspomniane wojenne wiersze w tomie Vi overlever alt (Przetrwamy wszystko). W latach powojennych skupił się na działalności w Risksmålforbundet (organizacji wspierającej rozwój formy języka norweskiego nazywanej riksmål). Brał udział w wielu dyskusjach i polemikach na temat kształtu i przyszłości języka urzędowego i literackiego w Norwegii. W latach 1952-1953 pełnił też funkcję przewodniczącego norweskiego związku pisarzy.

Øverland jako poeta i krytyk literacki[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec życia Øverlanda jego twórczość przeszła znaczącą ewolucję, pojawiają się w niej elementy modernistyczne, chociaż przez wiele lat poeta był negatywnie nastawiony do modernistycznej prozy i poezji. Pisał w sposób bardzo tradycyjny (regularne rymy i wersyfikacja, proste, przemawiające do czytelnika obrazy). W latach 50. XX w. w jego utworach i esejach pojawiło się zwątpienie w możliwości poezji, szczególnie modernistycznej i językowego opisu rzeczywistości.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Tomy poetyckie[edytuj | edytuj kod]

  • Den ensomme fest (1911)
  • De hundrede violiner (1912)
  • Advent (1915)
  • Brød og vin (1919)
  • Berget det blå (1927)
  • Hustavler (1929)
  • Birkeland i mitt Hjerte (1929)
  • Gikk meg ditt hjerte (1930)
  • Jeg besvær meg (1934)
  • Du må ikke søve (1936) – wiersz
  • Den røde front (1937)
  • Ord i alvor tild et norske folk (1940)
  • Vi overlevder alt (1945)
  • Tilbake til livet (1946)
  • Fiskeren og hans sjel' (1947)
  • Sverdet bak døren (1956)
  • Den rykende tande (1960)
  • På Nebo Bjerg (1962)
  • Livets minutter (1965)

Zbiory opowiadań/nowel[edytuj | edytuj kod]

  • Den harde fred (1916)
  • Deilig er jorden (1923)
  • Gud plantet en have (1931)
  • Møllerpgåsens liv og himmelfart og andre troverdige betraktinger (1964)

Dramat[edytuj | edytuj kod]

  • Venner (1917)

Zbiory esejów[edytuj | edytuj kod]

  • Norske kunsterne. Edvard Munch (1920)
  • Olav Duun (1926)
  • Kapital og åndsarbeite (1927)
  • Det frie ord (1935)
  • Forpostfektninger (1939)
  • Norge mellom øst og vest (1947)
  • Riksmål, landsmål og slagsmål (1956)
  • Verset – hvorden blir det til? (1959)
  • Hvor gammel er Norge? (1964)
  • Sprog og usporg (1967)

Zbiory artykułów prasowych i felietonów[edytuj | edytuj kod]

  • Er vort sprog avskaffet (1940)
  • Det har ringt for annen gang (1946)
  • Hvor ofte skal vi skifte sprog? (1948)
  • Nøitralitet eller vestblokk (1948)
  • Bokmålet – et avstrumpet landsmål? (1949)
  • Nordiske randstater eller atlantisk fred (1949)
  • Har jorden plass til oss? (1952)
  • I beundring og forargelse (1954)
  • Om Gud skulle bli lei av oss (1958)
  • I tjeneste hos ordene (1963)
  • Torstein spelar langsleik og munnspel (1967)

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Słownik pisarzy skandynawskich, red. Z. Ciesielski, Warszawa 1991.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]