Arsenał Królewski w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Arsenał Królewski w Warszawie
Obiekt zabytkowy nr rej. 87 z 1.07.1965
Arsenał Królewski w Warszawie
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Długa 52
Architekt Paweł Grodzicki
Inwestor Władysław IV Waza
Ukończenie budowy 1643
Ważniejsze przebudowy 1752−54, 1779−82, 1822, 1935−1938
Zniszczono 1944
Odbudowano 1948–1950
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Arsenał Królewski w Warszawie
Arsenał Królewski w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Arsenał Królewski w Warszawie
Arsenał Królewski w Warszawie
Ziemia 52°14′44,267″N 21°00′05,292″E/52,245630 21,001470
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Gmach Arsenału w 1938
Częściowo zburzony i wypalony budynek w 1946

Arsenał Królewski w Warszawie – gmach dawnego arsenału znajdujący się przy ulicy Długiej 52 w Warszawie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Warszawski arsenał, czyli królewski magazyn broni, to wczesnobarokowy, dwukondygnacyjny budynek w formie zamkniętego czworoboku o wymiarach 64 na 83 metry, z obszernym wewnętrznym dziedzińcem. Gmach ten wzniesiony został w latach 1638−1643 z rozkazu króla Władysława IV. Budową kierowali kolejno Paweł Grodzicki i Krzysztof Arciszewski. W swojej niemal czterystuletniej historii był jeszcze wielokrotnie przebudowywany: w latach 1752−54 (według projektu Jana Zygmunta Deybla lub Joachima Daniela Jaucha), 1779−82, 1822 (przez Wilhelma Mintera), 1832–1835 (przebudowa na więzienie) i 1935−1938 (przez "Biuro Budowlane T. Czosnowski i Ska") − usunięcie z gmachu więzienia i adaptacja na potrzeby Archiwum Miejskiego Warszawy, przywracająca w dużej części pierwotny wygląd.

W połowie XVII wieku w Arsenale przechowywano ok. 100 dział oraz broń ręczną. We wrześniu 1655 budynek został zdobyty przez Szwedów. W 1702 został częściowo zniszczony wskutek wybuchu prochu wywołanego uderzeniem pioruna. W 1808 roku książę Józef Poniatowski zorganizował w warszawskim Arsenale Królewskim Szkołę Artylerii oraz Saperów Księstwa Warszawskiego[1].

Arsenał był kilkukrotnie świadkiem ważnych wydarzeń z polskiej historii. W nocy z 29 na 30 listopada 1830 roku ludność Warszawy zdobyła budynek, wspierając tym samym rozpoczynające się powstanie listopadowe.

W 1938 zakończono przebudowę gmachu na siedzibę Archiwum Miejskiego Warszawy[2].

26 marca 1943 miała tu miejsce najsłynniejsza akcja Szarych Szeregów, znana jako akcja pod Arsenałem.

5 sierpnia gmach Arsenału zostaje zajęty przez powstańców, którzy bronili go do 23 sierpnia. Tego dnia zniszczeniu uległy najcenniejsze zbiory Archiwum Miejskiego zgromadzone w sali parterowej pawilonu zachodniego[3].

Uszkodzony w czasie walk powstańczych budynek został spalony przez Niemców 4 listopada. Całkowitemu zniszczeniu uległa wtedy pozostała część zbiorów Archiwum[3].

W latach 1948–50 Arsenał został odbudowany według projektu Bruno Zborowskiego Od 1959 jest siedzibą Państwowego Muzeum Archeologicznego.

W 1965 gmach Arsenału został wpisany do rejestru zabytków pod nr 87.

31 sierpnia 2006 Rada Warszawy podjęła uchwałę o zmianie nazwy stacji warszawskiego metra Ratusz na Ratusz Arsenał[4].

Otoczenie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Włodzimierz Kwaśniewicz: 1000 słów o dawnej broni palnej. Warszawa: MON, 1987. ISBN 83-11-07350-3.
  2. Zbigniew Bania: Arsenał Warszawski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978, s. 77.
  3. 3,0 3,1 Zbigniew Bania: Arsenał Warszawski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978, s. 82.
  4. Uchwała nr LXXX/2542/2006 Rady m. st. Warszawy w sprawie zmiany nazwy stacji Metra Warszawskiego w Dzielnicy Śródmieście m. st. Warszawy. bip.warszawa.pl, 07.09.2006. [dostęp 2013-05-10].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 35. ISBN 83-01-08836-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]