Artūras Paulauskas

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Artūras Paulauskas
Artūras Paulauskas.jpg
Data i miejsce urodzenia 23 sierpnia 1953
Wilno
Przewodniczący Sejmu
Przynależność polityczna NS
Okres urzędowania od 19 października 2000
do 6 kwietnia 2004
Poprzednik Vytautas Landsbergis
Następca Česlovas Juršėnas (p.o.)
Prezydent Litwy (p.o.)
Przynależność polityczna NS
Okres urzędowania od 6 kwietnia 2004
do 12 lipca 2004
Poprzednik Rolandas Paksas
Następca Valdas Adamkus
Przewodniczący Sejmu
Przynależność polityczna NS
Okres urzędowania od 12 lipca 2004
do 11 kwietnia 2006
Poprzednik Česlovas Juršėnas (p.o.)
Następca Viktoras Muntianas
Minister środowiska Litwy
Przynależność polityczna NS
Okres urzędowania od 30 stycznia 2008
do 9 grudnia 2008
Poprzednik Arūnas Kundrotas
Następca Gediminas Kazlauskas
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Artūras Paulauskas podczas spotkania z Prezydentem RP Aleksandrem Kwaśniewskim, Warszawa, 25 czerwca 2003

Artūras Paulauskas (ur. 23 sierpnia 1953 w Wilnie) – litewski polityk, prawnik, prokurator generalny w latach 1990–1995, przewodniczący Sejmu w latach 2000–2006, w 2008 minister środowiska w rządzie Gediminasa Kirkilasa. Wieloletni lider Nowego Związku, następnie działacz Partii Pracy.

Wykształcenie i działalność zawodowa[edytuj | edytuj kod]

W 1976 ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Wileńskim.

Po ukończeniu studiów pracował jako prokurator. W Prokuraturze Rejonowej w Koszedarach był śledczym (1976–1979) i zastępcą prokuratora rejonowego (1979–1982). W latach 1982–1987 pełnił funkcję prokuratora rejonowego w Oranach. W latach 1987–1990 był zastępcą Prokuratora Generalnego Litewskiej SRR.

Od 1990 do 1995 pełnił funkcję Prokuratora Generalnego Republiki Litewskiej, a w latach 1995–1997 był zastępcą Prokuratora Generalnego. Jako szef Prokuratury zdobył popularność za walkę z litewską mafią. Mimo to został przesunięty na niższe stanowisko po objęciu na Litwie władzy przez postkomunistyczną lewicę. Jej lider i jednocześnie prezydent Litwy Algirdas Brazauskas uznał, że Paulauskas nie był dość skuteczny w walce z przestępczością zorganizowaną. Z funkcji zastępcy Prokuratora Generalnego został odwołany w 1997 po objęciu rządów przez konserwatystów[1].

Po odejściu z pracy w prokuraturze prowadził prywatną praktykę adwokacką.

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

W grudniu 1997 wystartował w wyborach prezydenckich. Uzyskał przy tym poparcie polityków lewicowych, którzy dwa lata wcześniej odsunęli go od kierowania Prokuraturą Generalną. Do wyborów przystąpił z poparciem Litewskiej Demokratycznej Partii Pracy i Litewskiego Związku Liberałów[2] oraz Akcji Wyborczej Polaków na Litwie[3]. Poparcia Paulauskasowi udzielił również ustępujący prezydent Algirdas Brazauskas, który zrezygnował z ubiegania się o drugą kadencję[3]. Jednocześnie Paulauskas deklarował się jako polityk ponadpartyjny, a swoje poglądy określał jako socjalliberalne[4].

Paulauskas wygrał I turę wyborów, która odbyła się 21 grudnia 1997, zdobywając 45,28% ważnych głosów[5]. W II turze, która odbyła się 4 stycznia 1998, przegrał jednak z Valdasem Adamkusem, uzyskując 49,63% ważnych głosów[6].

Po przegranych wyborach prezydenckich kontynuował działalność polityczną. W 1998 założył Nowy Związek (Socjalliberałowie). W swoim ugrupowaniu skupił w większości postaci mało znane i mało doświadczone w polityce[7]. Przed wyborami parlamentarnymi w 2000 Paulauskas odrzucił złożoną przez Brazauskasa propozycję wspólnego startu Nowego Związku z blokiem ugrupowań centrolewicowych. W wyborach do Sejmu, które odbyły się 8 października 2000 Nowy Związek odniósł względny sukces, zdobywając 19,64% głosów i 18 mandatów z listy ogólnokrajowej[8] oraz 11 mandatów w okręgach jednomandatowych[9]. Wybory wygrał blok centrolewicowy pod przywództwem Brazauskasa, jednak powyborczą koalicję rządową utworzyły Nowa Związek Paulauskasa oraz Litewski Związek Liberałów Rolandasa Paksasa bez udziału partii lewicowych. Paksas stanął na czele rządu, zaś Paulauskas 19 października 2000 został wybrany na przewodniczącego Sejmu.

Wiosną 2001 doszło do sporu między oboma ugrupowaniami koalicyjnymi m.in. wokół prywatyzacji państwowego koncernu gazowego, reformy systemu podatków, restytucji ziemi oraz zarządzania przedsiębiorstwem Mažeikių Nafta[10]. 18 czerwca 2001 Paulauskas zażądał dymisji Paksasa, a następnie Nowy Związek wycofał swoich ministrów z rządu. 21 czerwca Paksas podał się do dymisji, a nową koalicję utworzyły Nowy Związek oraz socjaldemokraci Brazauskasa. W nowym układzie politycznym Brazauskas został premierem, zaś Paulauskas zachował stanowisko przewodniczącego parlamentu.

W grudniu 2002 Paulauskas ponownie wystawił swoją kandydaturę w wyborach prezydenckich. Nie udało mu się jednak powtórzyć sukcesu sprzed 5 lat. W I turze, która odbyła się 22 grudnia 2002 uzyskał jedynie 8,31% ważnych głosów i nie wszedł do II tury[11].

Paulauskas jako przewodniczący Sejmu odgrywał znaczącą rolę w czasie kryzysu politycznego związanego z zarzutami wobec prezydenta Paksasa. Po tym, gdy 30 października 2003 służby specjalne przekazały Sejmowi materiały obciążające osoby z otoczenia Paksasa, parlament powołał tymczasową komisją śledczą do zbadania sprawy. Raport komisji, przyjęty przez Sejm 2 grudnia tego roku, zawierał zarzuty także wobec prezydenta[12]. W tym samym czasie niektórzy z polityków bliskich Paksasowi oskarżyli Paulauskasa o udział w spisku mającym odsunąć prezydenta od władzy[13]. 19 lutego 2004 zakończyła prace specjalna komisja śledcza (powołana 18 grudnia 2003), która przyjęła wnioski obciążające Paksasa. Tego samego dnia Sejm opowiedział się za wszczęciem procedury oskarżenia wobec prezydenta. Paulauskas wezwał Paksasa do ustąpienia ze stanowiska[14]. 6 kwietnia 2004 Sejm, w głosowaniu nad trzema zarzutami postawionymi wcześniej Paksasowi, opowiedział się za pozbawieniem go urzędu prezydenta[15]. Tego samego dnia, zgodnie z przepisami Konstytucji, Artūras Paulauskas jako przewodniczący parlamentu przejął obowiązki głowy państwa. 12 lipca 2004 przekazał urząd wybranemu w wyborach przedterminowych Valdasowi Adamkusowi, któremu wcześniej udzielił poparcia[16].

Urząd przewodniczącego Sejmu pełnił do końca kadencji w 2004. W wyborach, które odbyły się 10 i 23 października, jego partia Nowy Związek startowała w koalicji z Litewską Partią Socjaldemokratyczną Algirdasa Brazauskasa. Wspólna lista uzyskała 20,65% głosów w okręgu wielomandatowym[17]. Ostatecznie socjalliberałowie zajęli 11 miejsc w nowo wybranym Sejmie[18]. Paulauskas ponownie uzyskał mandat i 15 listopada 2004 został po raz kolejny wybrany na przewodniczącego Sejmu. Wcześniej jego partia zawarła porozumienie o utworzeniu koalicji rządowej z socjaldemokratami oraz zwycięską w wyborach Partią Pracy Viktora Uspaskicha.

Urząd przewodniczącego tym razem pełnił do 11 kwietnia 2006. Został odwołany w związku z zarzutami dotyczącymi wykorzystywania służbowych samochodów do prywatnych celów przez pracowników kancelarii Sejmu[19]. Po tym wydarzeniu Nowy Związek wycofał się z koalicji rządowej.

28 stycznia 2008 socjalliberałowie powrócili do współpracy z socjaldemokratami, tworząc nową koalicję popierającą rząd Gediminasa Kirkilasa[20]. W negocjacjach koalicyjnych ustalono, że liderowi socjalliberałów przypadnie kierownictwo resortu środowiska[21]. 31 stycznia 2008 został powołany na stanowisko ministra środowiska w gabinecie Gediminasa Kirkilasa. Urząd ten pełnił do 9 grudnia tego roku.

W związku z porażką swojego ugrupowania w wyborach parlamentarnych 12 października 2008 (Nowy Związek nie przekroczył progu wyborczego) zapowiedział powrót do wykonywania zawodu prawnika[22]. W wyborach w 2011 był liderem listy wyborczej Nowego Związku w wyborach do rady miejskiej Wilna[23], jednak lista socjalliberalna z poparciem 1,84% głosów nie uzyskała przedstawicielstwa w radzie[24]. Po zjednoczeniu Nowego Związku z Partią Pracy w lipcu 2011 objął funkcję wiceprzewodniczącego tego drugiego ugrupowania[25]. W wyniku wyborów parlamentarnych w 2012 z ramienia Partii Pracy powrócił do litewskiego parlamentu[26].

W 2014 ponownie wystartował w wyborach prezydenckich, w I turze otrzymując 12,02% głosów i zajmując 3. miejsce wśród 7 kandydatów[27].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Dwukrotnie żonaty, obecnie z Jolantą Paulauskienė[28]. Ma dwoje synów z pierwszego małżeństwa, oraz córkę i syna z drugiego związku[29].

Przypisy

  1. Arturas Paulauskas. „Gazeta Wyborcza”. 15 marca 2001. nr 63. s. 2. 
  2. Bożena Dziemidok-Olszewska: Instytucja prezydenta w państwach Europy Środkowo-Wschodniej. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Skłodowskiej-Curie, 2003, s. 166.
  3. 3,0 3,1 Jacek Zieliński: Prezydent Republiki Litewskiej. W: Joachim Osiński (red.): Prezydent w państwach współczesnych. Warszawa: Szkoła Główna Handlowa, 2000, s. 163.
  4. Jerzy Haszczyński. Szanse niemal równe. „Rzeczpospolita”. 3 stycznia 1998. 
  5. 1-ojo rinkimų turo oficialūs balsavimo rezultatai (lit.). W: Lietuvos Respublikos Prezidento rinkimai '97 [on-line]. Lietuvos Respublikos vyriausioji rinkimų komisija, 9 stycznia 1998. [dostęp 30 września 2008].
  6. 2-ojo rinkimų turo oficialūs balsavimo rezultatai (lit.). W: Lietuvos Respublikos Prezidento rinkimai '97 [on-line]. Lietuvos Respublikos vyriausioji rinkimų komisija, 9 stycznia 1998. [dostęp 30 września 2008].
  7. Jacek J Komar. Lewica za progiem. „Gazeta Wyborcza”. 6 października 2000. nr 234. s. 14. 
  8. Balsavimo daugiamandatėje apygardoje rezultatai (lit.). W: Lietuvos Respublikos Seimo rinkimai 2000 [on-line]. Lietuvos Respublikos vyriausioji rinkimų komisija. [dostęp 30 września 2008].
  9. Balsavimo vienmandatėse apygardose rezultatai (lit.). W: Lietuvos Respublikos Seimo rinkimai 2000 [on-line]. Lietuvos Respublikos vyriausioji rinkimų komisija. [dostęp 30 września 2008].
  10. Litewski rząd się rozpada. „Rzeczpospolita”. 19 czerwca 2001. 
  11. 1-ojo rinkimų turo balsavimo rezultatai (lit.). W: Lietuvos Respublikos Prezidento rinkimai 2002 [on-line]. Lietuvos Respublikos vyriausioji rinkimų komisija, 18 lutego 2003. [dostęp 30 września 2008].
  12. Dariusz Górecki, Romualdas Matonis. Odpowiedzialność konstytucyjna Prezydenta Republiki Litewskiej Ronaldasa Paksasa. „Przegląd Sejmowy”. 2004. nr 4(63). s. 46-47. 
  13. Robert Mickiewicz, Katarzyna Zuchowicz. Teoria spisku. „Rzeczpospolita”. 20 listopada 2003. 
  14. Dariusz Górecki, Romualdas Matonis. Odpowiedzialność konstytucyjna Prezydenta Republiki Litewskiej Ronaldasa Paksasa. „Przegląd Sejmowy”. 2004. nr 4(63). s. 43–44. [dostęp 2 września 2013]. 
  15. Dariusz Górecki, Romualdas Matonis. Odpowiedzialność konstytucyjna Prezydenta Republiki Litewskiej Ronaldasa Paksasa. „Przegląd Sejmowy”. 2004. nr 4(63). s. 52-53. [dostęp 2 września 2013]. 
  16. Jacek J Komar, Wacław Radziwinowicz. Wygrał Zachód. „Gazeta Wyborcza”. 28 czerwca 2004. nr 149. s. 12. 
  17. Galutiniai rinkimų rezultatai daugiamandatėje apygardoje (lit.). W: 2004 m. Lietuvos Respublikos Seimo rinkimai [on-line]. Lietuvos Respublikos vyriausioji rinkimų komisija, 31 października 2004. [dostęp 30 września 2008].
  18. Išrinktų Seimo narių pasiskirstymas pagal partijas (lit.). W: 2004 m. Lietuvos Respublikos Seimo rinkimai [on-line]. Lietuvos Respublikos vyriausioji rinkimų komisija, 31 października 2004. [dostęp 30 września 2008].
  19. Litwa: Przewodniczący Sejmu zmuszony do ustąpienia. wyborcza.pl, 11 kwietnia 2006. [dostęp 30 września 2008].
  20. Zmiany w litewskiej koalicji rządzącej. „BEST. Bałkany i Europa Środkowa – Tygodnik OSW”. 30 stycznia 2008. nr 4(38). s. 5. 
  21. A. Paulauskas – kandydatem na stanowisko ministra środowiska. znadwilii.lt, 30 stycznia 2008. [dostęp 30 września 2008].
  22. Paulauskas powraca do zawodu prawnika. znadwilii.lt, 13 października 2008. [dostęp 14 października 2008].
  23. Główna Komisja Wyborcza – Wybory 2011 (lit.). [dostęp 1 marca 2011].
  24. Główna Komisja Wyborcza – Wybory 2011 (lit.). [dostęp 1 marca 2011].
  25. Laura Kupriščenkaitė: "Darbiečių" suvažiavimas: partija lieka sostinės valdančiojoje koalicijoje, A.Paulauskas tapo V. Uspaskicho pavaduotoju (papildyta 14 val. 10 min.) (lit.). [dostęp 9 lipca 2011].
  26. Główna Komisja Wyborcza – Wybory 2012 (lit.). [dostęp 27 października 2012].
  27. Główna Komisja Wyborcza – Wybory 2014 (ang.). [dostęp 12 maja 2014].
  28. Savivaldos rinkimuose ketina dalyvauti ir Artūras Paulauskas, ir Jolanta Paulauskienė (lit.). 15min.lt, 8 stycznia 2011. [dostęp 1 marca 2011].
  29. Nota biograficzna na stronie Urzędu Prezydenckiego (lit.). [dostęp 1 marca 2011].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]