Artemizja (królowa)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Artemizja (starogr. Αρτεμτσίά), żyła na przełomie VI/V wieku p.n.e. władczyni (po śmierci swojego męża) Halikarnasu i kilku miast karyjskich w Azji Mniejszej oraz pobliskich wysp. Znana głównie ze swojego udziału w bitwie pod Salaminą.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Była córką Lygdamisa. Jej matka, której imienia nie znamy pochodziła z Krety.

Imię[edytuj | edytuj kod]

Jej imię pochodzi prawdopodobnie od imienia greckiej bogini Artemidy.

Bitwa pod Salaminą[edytuj | edytuj kod]

Jako perska wasalka wzięła udział w wyprawie króla Kserksesa na Grecję w 480 p.n.e. Artemizja osobiście dowodziła swoimi pięcioma statkami. Jako jedyna osoba z otoczenia Kserksesa odradzała stoczenie bitwy morskiej z Grekami. Proponowała uderzenie armii lądowej na półwysep Peloponez. Jednak król Kserkses poszedł za radą większości doradców, co skończyło się dla niego klęską w morskiej bitwie pod Salaminą, która miała miejsce 28 września 480 p.n.e.
Herodot pisze o niej w swoich Dziejach z zachwytem: (...) ona, co po śmierci swojego męża sama rządziła i choć miała młodego syna, szła na wojnę z wrodzonej odwagi i dzielności, nie będąc do tego wcale zmuszona.(...) Stała na czele mężów z Halikarnasu, Kos, Nisyros i z Kalydny, wystawiwszy pięć okrętów. Z całej floty były jej okręty po sydońskich najsłynniejsze, a ze wszystkich sprzymierzeńców ona udzielała królowi najlepszych rad.[1]
W trakcie bitwy pod Salaminą Artemizja odznaczyła się w sposób niezwykły. Gdy sama na swoim okręcie uciekała przed okrętem attyckim, wpadła z impetem na zaprzyjaźniony okręt Kalyndyjczyków, na którym płynął ich król Damasitymos, doprowadzając tym do jego zatopienia. Herodot sugeruje, że być może nie był to przypadek, ponieważ gdy bawili nad Hellespontem, (Artemizja) miała z nim zwadę. [2]
W opinii doradców Kserksesa dzielna kobieta zyskała uznanie, gdyż mylnie wzięto zatopiony okręt za grecki (z kalyndyjskiego okrętu nikt nie przeżył). Z kolei kapitan attyckiego okrętu widząc manewr Artemizji, mylnie sądził, że ma do czynienia z sojuszniczym okrętem i zaprzestał pościgu.
To ją miał mieć na myśli król Kserkses, gdy po przegranej bitwie powiedział: mężowie stali się u mnie kobietami, a kobiety mężami.
Herodot wspomina też, że dowódcy trier ateńskich mieli rozkaz pojmać żywcem Artemizję, za co ustanowiono nawet nagrodę w wysokości dziesięciu tysięcy drachm, ponieważ tak bardzo ateńczycy byli oburzeni tym, że kobieta wyruszyła przeciw Atenom.
To Artemizja miała też doradzić Kserksesowi, aby powrócił do Azji, pozostawiając w Grecji wojska pod wodzą Mardoniusza.
Herodot urodził się w Halikarnasie, tu również spędził swoją młodość.

Dalsze losy Artemizji[edytuj | edytuj kod]

U Herodota ostania wzmianka o Artemizji dotyczy jej wyjazdu do Efezu, gdzie z rozkazu Kserksesa miała odwieźć jego synów.
Według tradycji irańskiej pomiędzy królem Kserksesem a Artemizją miał nawiązać się burzliwy romans, co miało doprowadzić do oddalenia jego żony Esther, kobiety żydowskiego pochodzenia (ta była z kolei inspiracją dla obchodzonego w żydowskiej tradycji święta Purim).
Według innej tradycji Artemizja popełniła samobójstwo z rozpaczy z powodu niespełnionej miłości do Dardanusa z Abydos, skacząc ze skały do morza.

Artemizja we współczesnym Iranie[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza irańska kobieta – admirał[edytuj | edytuj kod]

We współczesnym Iranie kultywowana jest pamięć o Artemizji, przy czym uważana jest ona za pierwszą irańską kobietę – dowódcę floty i żeglarza.

Irański niszczyciel Artemiz[edytuj | edytuj kod]

W 1967 roku Iran – w czasie panowania ostatniego szachinszacha Mohammada Rezy Pahlawi – zakupił od Wielkiej Brytanii niszczyciel typu Battle o nazwie Sluys (numer taktyczny D-60), zwodowany w 1945 roku (od 1953 w rezerwie). Gruntowanie przebudowany służył do wybuchu rewolucji islamskiej pod nazwą Artemiz. Następnie nazwa została zmieniona na Davamand. Okręt jest prawdopodobnie nadal w służbie (numer taktyczny D-5). [3]

Film[edytuj | edytuj kod]

Artemizja została zagrana przez Anne Wakefield w amerykańskiem filmie 300 Spartan z 1962 roku. W filmie 300: Początek imperium z roku 2014 wcieliła się w nią Eva Green.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

W British Museum w Londynie znajduje się słój z inskrypcją Wielki Król Kserkses sporządzoną w języku egipskim, staroperskim, babilońskim oraz elamickim [4]. Słój o wys. ok. 30 cm wykonany jest z kalcytu i powstał prawdopodobnie w Egipcie. Został odnaleziony w ruinach Mauzoleum w Halikarnasie. Prawdopodobnie jest to dar króla Kserksesa dla Artemizji, który zapewne był pieczołowicie przechowywany przez jej rodzinę i złożony sto lat później w grobowcu Mauzolosa.

Przypisy

  1. Herodot, Dzieje, Ossolineum, Wrocław 2005, księga VII, 99.
  2. Herodot, Dzieje, Ossolineum, Wrocław 2005, księga VIII, 87.
  3. http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_current_ships_of_the_Iranian_Navy#Destroyers
  4. British Museum - Calcite jar

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Herodot, Dzieje, Wydawnictwo Ossolineum, Wrocław 2005, przekład Seweryna Hammera.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]