Artur Zawisza (kapitan)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Artur Zawisza
Pomnik upamiętniający Artura Zawiszę Czarnego w Łowiczu.

Artur Zawisza pseud. Czarny (ur. 24 września 1809[1] w majątku Sobota nad Bzurą, zm. 26 listopada lub 15 listopada 1833 w Warszawie) – działacz niepodległościowy, uczestnik powstania listopadowego.

Był synem radcy departamentu warszawskiego Jana Gwalberta Cypriana Zawiszy Czarnego i kasztelanki Marii Karnkowskiej. W 1827 ukończył Szkołę Wojewódzką w Kaliszu i wstąpił na Wydział Prawa i Administracji Królewskiego Uniwersytetu w Warszawie. Po wybuchu powstania listopadowego pracował w "Kurierze Polskim" a następnie w "Nowej Polsce". W styczniu 1831 zaciągnął się do 1 Pułku Jazdy Płockiej (późniejszy 8 Pułk Ułanów). Brał udział w bitwach pod Białołęką, o Olszynkę Grochowską, Ostrołęką[2] oraz Balicami. Awansował do stopnia kapitana. Za waleczność otrzymał krzyż Virtuti Militari.

Po upadku powstania udał się na emigrację do Francji gdzie należał do Towarzystwa Demokratycznego Polskiego, loży wolnomularskiej "Trójcy Nierozdzielnej" oraz związku "Namiot Sekwany". Józef Zaliwski, organizator wyprawy partyzanckiej do Królestwa Polskiego, mianował go dowódcą okręgowym w woj. mazowieckim na obwody warszawski i sochaczewski. W lutym 1833 opuścił Paryż, przez Belgię i Niemcy dotarł do miejscowości Turzno k. Torunia, gdzie po spotkaniu z matką i bratem napisał testament. Po długich partyzanckich walkach 14 czerwca 1833 został schwytany wraz z kilkuosobowym oddziałem w lesie k. Krośniewic i osadzony w dawnym klasztorze karmelitów w Warszawie. Sąd Wojenny skazał go na śmierć przez powieszenie, egzekucja odbyła się publicznie 26 listopada 1833, według innych źródeł 15 listopada na placu kaźni w Warszawie (od 1929 plac Artura Zawiszy). W 1938 w Łowiczu postawiono pomnik poświęcony Arturowi Zawiszy.

Przed egzekucją Artur Zawisza powiedział:

Gdybym miał sto lat żyć, wszystkie bym ofiarował mojej Ojczyźnie.

Przypisy

  1. niektóre źródła podają 1808
  2. Marian Anusiewicz: Wypisy źródłowe do historii sztuki wojennej. Polska sztuka wojenna w latach 1832 - 1862. s. 9.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • R. Gerber, Studenci Uniwersytetu warszawskiego 1808-1831. Słownik biograficzny, Wrocław 1977
  • M. Krajewski, Dobrzyński słownik biograficzny. Ludzie europejskiego regionu, Włocławek 2002, s. 706-708.
  • M. Tyrowicz, Towarzystwo Demokratyczne Polskie 1832-1863. Przywódcy i kadry członkowskie, Warszawa 1964
  • J. Wegner, Artur Zawisza Czarny, Łowicz 1979
  • J. Wegner, Testament Artura Zawiszy Czarnego, Przegląd Historyczny 1946
  • Marian Anusiewicz: Wypisy źródłowe do historii sztuki wojennej. Polska sztuka wojenna w latach 1832 - 1862. Zeszyt 13. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1959.