Artykuły henrykowskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Artykuły henrykowskie
Articuli Henriciani
Data wydania 1573
Przedmiot regulacji stosunki między sejmem walnym a królami Rzeczypospolitej Obojga Narodów
Status uchylony
Utrata mocy obowiązującej z dniem 24 października 1795
Źródła Treść aktu prawnego w Wikiźródłach
Przeczytaj: Ważne zastrzeżenia!

Artykuły henrykowskie (łac. Articuli Henriciani) – polskie akty prawne sformułowane w czasie bezkrólewia po śmierci Zygmunta II Augusta, spisane na sejmie elekcyjnym 1573 roku, którego głównym zadaniem było wybranie monarchy. Były prawami niezmiennymi, zawierającymi najważniejsze uregulowania dotyczące sprawowania władzy w państwie oraz określały stosunki między sejmem walnym a monarchą. Był to zbiór przepisów prawnych, których przestrzegać musiał każdy król Polski wybrany w drodze wolnej elekcji. Poprzez podpisanie tych artykułów król uzależniał się od szlachty. Wraz z pacta conventa stanowiły podstawę ustroju Rzeczypospolitej w dobie wolnych elekcji. Nazwa pochodzi od imienia pierwszego władcy, który musiał ten dokument podpisać, by wstąpić na tron – Henryka Walezego.

Artykuły:

  • gwarantowały szlachcie zachowanie przywilejów;
  • określały zasady ustroju i prawa Rzeczypospolitej;
  • nakazywały królowi zwoływanie sejmu walnego co dwa lata na okres 6 tygodni;
  • zobowiązywały króla aby na stałe miał przy swoim boku radę doradczą złożoną z szesnastu senatorów (tzw. senatorów rezydentów);
  • nie pozwalały na używanie tytułu dziedzicznego; król miał być wybierany tylko poprzez wolną elekcję;
  • politykę wewnętrzną i zagraniczną poddawały kontroli sejmu;
  • zabraniały królowi podejmowania istotnych decyzji politycznych bez zgody senatorów przebywających na dworze królewskim;
  • narzucały zależność monarchy od praw Rzeczypospolitej, czyli od szlachty, która te prawa sporządzała;
  • obywatele mieli prawo do wolności wyznania (przysięga na przestrzeganie postanowień konfederacji warszawskiej), zobowiązano króla do zachowania pokoju między różnowiercami;
  • zezwalały na wypowiedzenie królowi posłuszeństwa (rokosz), w wypadku łamania przez niego przywilejów szlacheckich.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]