Aseksualizm

Aseksualizm − samookreślenie osób stale nieodczuwających pożądania seksualnego.

W środowiskach naukowych, głównie psychologicznych, pojawiają się postulaty, by uznać aseksualizm za orientację seksualną. Podobnie osoby aseksualne, tworząc od niedawna społeczność, chcą, by aseksualność została uznana za czwartą orientację seksualną.

Badania naukowe

Badania przeprowadzone na baranach dowiodły, że 2-3% osobników badanej populacji nie wykazywało zainteresowania żadną z płci. Inne badania, przeprowadzone na szczurach i myszoskoczkach wykazały brak zainteresowania samicami u 12% osobników. Jednakże interakcje z samcami nie zostały sprawdzone (ze względu na agresję samców obu gatunków).

Brytyjska ankieta dotycząca seksualności zawierała pytanie o pociągu fizycznym i 1% badanych odpowiedziało, że nigdy nie odczuwało go do żadnej z płci. Kobiety deklarowały jego brak dwa razy częściej niż mężczyźni. Cecha ta była także skojarzona z niskim wzrostem, niskim poziomem edukacji, biedą i złym stanem zdrowia, zaś u kobiet z późnym dojrzewaniem. Kinsey Institute w USA przeprowadził małą ankietę opartą na wynikach Brytyjczyków i okazało się, że osoby aseksualne mogą być trafniej scharakteryzowane jako osoby o niskim poziomie pożądania i pobudliwości seksualnej niż unikające zachowań seksualnych.

Aseksualizm w kontekście teorii tożsamości płciowych

Pojęcie jest czasami używane jako określenie płci przez osoby, które uważają, że brak pociągu seksualnego umiejscawia osoby aseksualne poza standardowymi podziałami płciowymi. Nad zjawiskiem aseksualizmu zostało przeprowadzonych wiele badań.

Storms (1980) uważał, że orientacja seksualna to dwa kontinua, oś heteroseksualności i homoseksualności, a orientacja to wyjściowa suma tych dwóch osi. Osoby mocno heteroseksualne i mało homoseksualne nazywamy heteroseksualnymi. Mocno homoseksualne i mało heteroseksualne − homoseksualnymi. Mocno heteroseksualne i mocno homoseksualne − biseksualnymi. A mało heteroseksualne i mało homoseksualne − aseksualnymi. Zgodnie z takim ujęciem aseksualizm jest rzeczywiście jedną z orientacji seksualnych.

Przyczyny aseksualizmu

Prace opisujące aseksualność wskazuje jako przyczynę molestowanie seksualne w przeszłości, tłumienie swojej seksualności, problemy hormonalne, obawy przed niechcianą ciążą, depresja, stres, przyjmowanie niektórych leków, opóźnione pojawienie się pociągu seksualnego, zmuszanie przez partnera do współżycia lub niespotkanie właściwej osoby. Eric Berne podaje, że aseksualność może być realizacją skryptu rodzinnego: "nigdy", który zakazuje seksu/ miłości. Miałoby to następować wskutek karania dziecięcych przejawów seksualności przez rodziców. Podejście systemowe porównuje aseksualizm do zaburzeń odżywiania. Podobnie jak kontrolowanie przyjmowania pokarmów daje poczucie sprawstwa, tak kontrolowanie potrzeb seksualnych ma dawać poczucie omnipotencji.

Wielu ludzi identyfikujących się jako osoby aseksualne twierdzi jednak, że żadna z wymienionych sytuacji nie zaszła w ich przypadku. Uważają też, że skoro ich stan nie sprawia im żadnych uciążliwości, ani nie przysparza cierpień, nie powinno się go nazywać zaburzeniem. Inni przypominają, że niegdyś to samo mówiono o homoseksualizmie, a teraz jest on rozpoznawany jako orientacja.

Odmiany

Istnieją różnice pomiędzy ludźmi identyfikującymi się jako osoby aseksualne, głównie dotyczące odczuwania seksualnego pożądania oraz postrzegania innych ludzi jako atrakcyjnych.

Niektórzy doświadczają jednego z nich, inni obu, a jeszcze inni żadnego.

Podniecenie u tych osób, które je odczuwają, nie jest ukierunkowane: jest to potrzeba seksualnej stymulacji. Może się wahać od słabego do silnego, od rzadkiego do częstego. Niektóre osoby aseksualne odczuwają pożądanie osoby, ale nie czują potrzeby jakichkolwiek działań seksualnych, inni rozładowują to uczucie przez masturbację lub stosunek seksualny.

Osoby aseksualne uważające innych ludzi za atrakcyjnych mogą odczuwać pociąg ku jednej lub obu płciom. Często oczekują wówczas romantycznych związków (od romansów do małżeństwa) z preferowaną płcią, ale zwykle nie chcą, by taki związek zawierał aktywność seksualną. Ze względu na swoją "romantyczną orientację", niektórzy aseksualiści mówią o sobie jako o homo-, bi- lub heteroseksualistach.

Ci aseksualiści, którzy szukają romantycznego związku, są w trudnej sytuacji, jako że znaczna większość ludzi nie jest aseksualna. Aseksualiści będący w stanie tolerować seks mogą wiązać się z tą większością, ale nawet wtedy ich brak zainteresowania może być frustrujący dla ich partnerów, czyniąc trudnym długotrwały związek. Aseksualiści nie tolerujący seksu mogą iść na kompromis ze swoimi partnerami, dać partnerom możliwość zaspokojenia potrzeb seksualnych gdzie indziej, utrzymywać związek bez seksu z tymi, którzy są skłonni do poświęcenia, umawiać się tylko z innymi aseksualistami, lub żyć samotnie.

Niektórzy aseksualiści używają klasyfikacji, którą opisał (a później z niej zrezygnował) założyciel AVEN (Asexual Visibility and Education Network (Sieć Widoczności i Edukacji Aseksualnej)), jednej z największych internetowych społeczności aseksualnych.

W tej klasyfikacji osoby aseksualne są dzielone na grupy od A do D:

• aseksualista typu A odczuwa podniecenie, ale nie uważa za atrakcyjne innych osób płci męskiej ani żeńskiej,
• typ B uważa ludzi za atrakcyjnych, jednak nie odczuwa do nich pociągu fizycznego (ceni romantyczne związki, ale nie aktywność seksualną),
• typ C zarówno odczuwa podniecenie jak i uważa ludzi za atrakcyjnych, lecz nigdy nie łączy w związku emocji z fizycznością,
• typ D nie odczuwa podniecenia ani pociągu seksualnego.

W typie A podniecenie zazwyczaj nie dotyczy jakiegoś konkretnego obiektu, chodzi raczej o dążenie do rozładowania napięcia seksualnego. W niektórych wypadkach może ono być związane z fetyszem.

Należy zwrócić uwagę na to, że w AVEN nie używa się już tej klasyfikacji jako zbyt ograniczonej, ale niektórzy aseksualiści uważają, że jest to dobry sposób na określenie ich orientacji.

Istotnym jest, aby nie mylić aseksualizmu z celibatem, który jest celową abstynencją od aktywności seksualnej. Wielu aseksualistów odbywa stosunki seksualne i wielu żyjących w celibacie nie jest aseksualistami.

Aseksualizm jako zjawisko społeczne

Strona AVEN została stworzona przez Davida Jay'a z San Francisco. Obecnie na forum towarzyszącym stronie jest zarejestrowanych przeszło 21 500 użytkowników. Podobne forum istnieje także w Polsce. Powszechność Internetu ułatwia takim osobom kontaktowanie się, wzajemne udzielanie sobie wsparcia oraz organizowanie spotkań takich osób. Dla osób aseksualnych dodatkową zaletą Internetu może być także fakt, że nie wymaga on bliskości.

Funkcjonowanie stron dla osób aseksualnych w sieci niesie za sobą niebezpieczeństwo, że zajrzą na nie młode osoby mające problemy osobowościowe lub obawiające się z jakichś względów inicjacji seksualnej. Taki kontakt stwarza ryzyko obrania tożsamości osoby aseksualnej, co opóźnia wizytę u specjalisty.

Kontrowersje diagnostyczne

Trwają debaty nad tym, czy aseksualizm jest rodzajem zaburzenia seksualnego, czy orientacją seksualną. Wydaje się, że część osób określających się jako aseksualne spełnia kryteria braku lub utraty potrzeb seksualnych (F.52 wg ICD-10). Jednak z drugiej strony większość osób aseksualnych przynajmniej na deklaratywnym poziomie jest zadowolona z braku kontaktów seksualnych. Stoi to w jawnej sprzeczności z twierdzeniem Pridal i LoPiccolo, którzy uważają, że popęd seksualny występuje u wszystkich ludzi i jest wrodzony, zaś ewentualna niechęć do zachowań seksualnych ma chronić przed negatywnymi emocjami.

Kontrowersje religijne

Pewne religie oraz sekty uważają, że aseksualność jest duchowo lepszym stanem, a niektóre osoby aseksualne wierzą, że ich brak "zwierzęcych potrzeb" pozwala im na doświadczenie głębszej duchowości, chociaż inni uważają to za przejaw snobizmu. Niektóre religie, np. szejkersi i gnostycy, głoszą poglądy antyseksualne − uważają aktywność seksualną w jakiekolwiek formie za grzech.

W innych wyznaniach dzieci są postrzegane jako dar od Boga lub sposób szerzenia wiary. Należy zaznaczyć jednak, że niektórzy aseksualiści mają dzieci. Co więcej, wg niektórych wierzeń sama seksualność jest świętym darem od bogów. Np. niektóre odmiany tantry obejmują seks, a kilka odmian neopogaństwa zawiera pojęcie uświęconej seksualności.

W Kościele katolickim aseksualizm nie jest tożsamy z łaską powołania do życia w celibacie. To drugie jest efektem wyboru i oznacza powstrzymanie się od stosunków (lub innych czynności seksualnych), nie zaś brak rzeczywistej pokusy. Łaska oznacza zawsze dar nadprzyrodzony, nigdy właściwości ciała.

Obecnie aseksualiści prawie nie doświadczają religijnego potępienia i − w przeciwieństwie do np. homoseksualistów − nie są ofiarą niektórych konserwatywnych grup religijnych, jednak część kapłanów wypowiada się o nienaturalności aseksualizmu, jako że seksualność jest darem od Boga.

Aseksualizm w literaturze

W literaturze, powieść Johna Braine'a Zazdrosny Bóg (The Jealous God, 1964) jest dobrym przykładem seksu widzianego głównie z perspektywy grzechu. Inny aspekt aseksualizmu przedstawia Greg Egan w powieści science fiction Stan wyczerpania (Distress, 1995), gdzie ukazuje świat XXII wieku, w którym "aseks" (asex) jest jedną z siedmiu oficjalnie uznanych płci. Oto cytat z powieści:

"Aseks był tak naprawdę niczym więcej poza wieloznacznym pojęciem określającym szeroką grupę filozofii, ubiorów, poprawek kosmetyczno-chirurgicznych i głębokich biologicznych zmian. Jedyną wspólną cechą jaką mieli aseksi był pogląd, że ich neutralność płciowa nie powinna interesować nikogo poza płciowo neutralnymi kochankami, lekarzami i czasem kilku bardzo bliskimi przyjaciółmi. Działania aseksa, zgodne z tym poglądem, mogły się wahać od zaznaczenia opcji "A" w kwestionariuszu spisu ludności, poprzez wybór imienia typowego aseksom, redukcji piersi bądź owłosienia, zmiany barwy głosu, operacji plastycznej twarzy bądź genitaliów, do hermafrodytyzmu lub egzotyczności." (Distress, paperback ed., p. 45)

Zobacz też

• ascetyzm
• awersja seksualna
• hipolibidemia
• zaburzenia seksualne

Linki zewnętrzne

• Sieć Edukacji Aseksualnej