Astma aspirynowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Astma aspirynowa lub astma z nadwrażliwością na aspirynę i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne (ang. Aspirin-induced asthma lub Aspirin-exacerbated respiratory disease) – złożona jednostka chorobowa o obrazie klinicznym charakterystycznym dla astmy, któremu dodatkowo towarzyszy nadwrażliwość na aspirynę lub inne leki z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Niepożądane objawy ze strony dróg oddechowych są zaostrzane lub indukowane przez aspirynę i mogą pojawić się nagle, nawet u osób, które wcześniej dobrze tolerowały zażywanie aspiryny. Po raz pierwszy opisana w 1922 roku przez Widala, Abramiegi i Lermoyeza[1]. Pogłębieniem wiedzy na temat triady aspirynowej zajmował się Max Samter, profesor medycyny na Uniwersytecie Illinois w Chicago[2], dlatego spotyka się również określenie triady Samtera (ang. Samter's triad) lub zespołu Samtera (Samter's syndrom)[3]. Charakteryzuje się trzema współistniejącymi ze sobą objawami (tzw. triada aspirynowa): astmą oskrzelową, przewlekłym nieżytem nosa i zatok oraz uczuleniem na aspirynę. Prowadzi do upośledzenia wydolności układu oddechowego. W przypadku pacjenta, u którego występuje astma oskrzelowa i polipy w nosie należy liczyć się z możliwością pojawienia się reakcji immunologicznej po podaniu aspiryny[4].

Epidemiologia[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie badań epidemiologicznych oszacowano, że występowanie nadwrażliwości na aspirynę wśród Polaków wynosi 0,6%, przy czym dotyczy 4,3% astmatyków. Występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn. 15% osób nie zdawało sobie sprawy, że występuje u nich nietolerancja aspiryny. Nadwrażliwość na aspirynę i inne NLPZ jest rzadka u dzieci.

Patomechanizm[edytuj | edytuj kod]

Mechanizm powstawania astmy aspirynowej nie został w pełni wyjaśniony. Istnieje wiele hipotez, np. hipoteza Szczeklika i Gryglewskiego z 1975 roku, która zakłada, że jest to związane z hamowaniem enzymu cyklooksygenazy; poszerzona w 1988 o teorię przewlekłej infekcji wirusowej aktywującej limfocyty T. Istotną rolę w patomechanizmie przypisuje się też PGE2 i leukotrienom.

Postacie kliniczne[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnia się dwie postacie kliniczne:

  • bronchospastyczną (przeważają objawy ze strony górnych i dolnych dróg oddechowych)
  • pokrzywkowo-obrzękową (dominują objawy skórne)

Obraz kliniczny[edytuj | edytuj kod]

Główne objawy astmy aspirynowej ze strony układu oddechowego
Główne objawy ze strony skóry i błon śluzowych w astmie aspirynowej

Obraz kliniczny obejmuje następujące objawy:

Ponadto mogą wystąpić jeszcze inne objawy, tj.

W przypadku postaci klinicznej skórno-pokrzywkowej pojawiają się następujące objawy:

Choroba ma przebieg postępujący, z tendencją do występowania zaostrzeń i groźnych dla życia stanów astmatycznych.

Diagnostyka[edytuj | edytuj kod]

Diagnostyka obejmuje:

  • przeprowadzenie wywiadu lekarskiego z pacjentem
  • przeprowadzenie badań fizykalnych i czynnościowych
  • wykonanie prób prowokacyjnych z aspiryną (doustnej – tylko, gdy istnieje możliwość natychmiastowej reanimacji, wziewnej lub donosowej – metody bezpieczniejsze)

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Astma oskrzelowa u pacjentów z nadwrażliwością na aspirynę ma cięższy przebieg, lecz leczenie nie odbiega od standardów stosowanych w leczeniu astmy oskrzelowej. Często konieczna okazuje się terapia glikokortykosteroidami, także podawanymi systemowo (doustnie), a nie tylko wziewnie. Pacjenci muszą obowiązkowo unikać leków przeciwbólowo-przeciwzapalnych, działających poprzez cyklooksygenazę (mechanizm działania aspirynopodobny). Nie przyjmować nieznanych leków, także preparatów wieloskładnikowych, dotyczy to również leków dostępnych bez recepty. Chorzy na astmę aspirynową powinni mieć przy sobie listę dozwolonych dla nich leków przeciwbólowych i zawsze poinformować lekarza lub innego pracownika służby zdrowia o tym, że cierpią na nadwrażliwość na aspirynę i inne niesteroidowe leki przeciwzapalno-przeciwbólowe.

 Osobny artykuł: Astma oskrzelowa#Leczenie.

Desensytyzacja[edytuj | edytuj kod]

Metoda desensytyzacji aspiryną (odczulanie na aspirynę) nie została wprowadzona do leczenia astmy aspirynowej ze względu na częste występowanie objawów ubocznych, konieczność przewlekłego podawania aspiryny, aby podtrzymać stan tolerancji, oraz niezgodność wyników badań dotyczących korzystnego wpływu desensytyzacji na dalszy przebieg kliniczny tego typu astmy.

Desensytyzacja polega na ostrożnym podawaniu stopniowo wzrastających dawek aspiryny w celu wytworzenia przejściowego stanu tolerancji organizmu na aspirynę, który utrzymuje się średnio 2–5 dni. W związku z tym należy kontynuować codzienne podawanie maksymalnej dawki aspiryny (około 600 mg/dobę), aby podtrzymać stan tolerancji, gdyż kilkudniowa przerwa w zażywaniu aspiryny najczęściej prowadzi do powrotu nadwrażliwości, a wtedy ponowne jej zażycie grozi ostrym atakiem astmy. Uzyskanie tolerancji na aspirynę prowadzi z reguły do dobrego tolerowania przez pacjenta innych NLPZ, które działają przez blokowanie cyklooksygenazy.

Metoda desensytyzacji aspiryną została opracowana na podstawie spostrzeżenia (po raz pierwszy poczynionego w 1922 roku przez Widala i współpracowników, następnie ponownie w 1966 przez Zeissa i Lockeya oraz Bianco i współpracowników) o 2–3 dniowej niewrażliwości na podawanie aspiryny, która miała miejsce po ostrym ataku astmy, spowodowanym jej doustnym przyjęciem.

Ostry atak astmy[edytuj | edytuj kod]

Ostry atak astmy (często ciężki) może pojawić się w ciągu kilku minut, do 1–2 godzin po połknięciu aspiryny lub innego leku aspirynopodobnego. Może dojść do wstrząsu, utraty przytomności i zatrzymania oddechu. Postępowanie lekarskie w przypadku wystąpienia ostrego ataku astmy u pacjenta z astma aspirynową, po przypadkowo zażytej aspirynie lub innym leku z grupy NLPZ, albo podczas wykonywania próby prowokacyjnej, obejmuje w zależności od obrazu klinicznego:

Środki ostrożności[edytuj | edytuj kod]

  • Chory musi bezwzględnie unikać aspiryny i jej pochodnych, oraz wielu innych niesterydowych leków przeciwbólowo-przeciwzapalnych.
  • Ostrożność zaleca się przy podawaniu półbursztynianu hydrokortyzonu oraz w stosowaniu leków, kosmetyków i spożywaniu pokarmów i napojów zawierających tartrazynę – żółty barwnik, albowiem znane są przypadki ataków astmy u pacjentów z astmą aspirynową po kontakcie z wyżej wymienionymi związkami chemicznymi.
  • W przypadku uczucia duszności, które pojawiło się lub zwiększyło po zażyciu aspiryny lub innego leku aspirynopodobnego – pacjent powinien poinformować o tym fakcie lekarza.
  • Nadwrażliwość na aspirynę i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) utrzymuje się do końca życia.

Dieta aspirynowa[edytuj | edytuj kod]

To dieta zalecana osobom z nadwrażliwością na salicylany, w tym na aspirynę i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne. Polega na ograniczeniu podaży lub wyeliminowaniu z pożywienia pewnych pokarmów – bogatych w salicylany, oraz konserwantów i barwników spożywczych, a także na niestosowaniu wyżej wymienionych leków.

 Osobny artykuł: Dieta aspirynowa.

Dozwolone leki przeciwbólowe[edytuj | edytuj kod]

Do najważniejszych leków przeciwzapalno-przeciwbólowych dozwolonych dla osób chorych na astmę aspirynową należą:

Przypisy

  1. Nasal polypoid rhinosinusitis autor –Seija Vento, University of Helsinki, Finlad
  2. Who Named It?
  3. Leksykon medyczny
  4. Immunologist who wrote pioneering textbook (ang.) autor – Karen Freeman w "The New York Times", publikacja z 15 lutego 1999

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • M. Kupczyk i P. Kuna Nadwrażliwość na aspirynę i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne – mechanizmy, diagnostyka, terapia (PDF), Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
  • E. Niżankowska, A. Bestyńska-Krypel, G. Bochenek, A. Szczeklik Astma aspirynowa – zapobieganie i leczenie (PDF), Klinika Pulmonologii i Klinika Alergii i Immunologii II Katedry Chorób Wewnętrznych Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1997
  • "Medycyna Praktyczna", Światowa strategia rozpoznawania, leczenia i prewencji astmy, wydanie specjalne 1/2007

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.