Astronauci (powieść)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Astronauci
Autor Stanisław Lem
Miejsce wydania Polska
Język polski
Data I wyd. 1951
Wydawca Czytelnik
Typ utworu Powieść fantastyczno-naukowa

Astronauci. Powieść fantastycznonaukowapowieść Stanisława Lema wydana po raz pierwszy w 1951 roku nakładem wydawnictwa Czytelnik, równolegle drukowana w odcinkach w „Sztandarze Młodych[1] w 1951 i 1952 roku.

Utwór porusza popularne w literaturze science-fiction tematy: zagrożenia ludzkości przez obce cywilizacje, podróże międzyplanetarne, próby kontaktu z „obcymi”. Silnie zabarwiona elementami komunistycznej propagandy i socrealizmu.

Okoliczności powstania dzieła[edytuj | edytuj kod]

Podczas pobytu w Zakopanem latem 1950 roku Stanisław Lem spotkał przypadkiem ówczesnego prezesa Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik” - Jerzego Pańskiego. Za jego namową napisał w krótkim czasie powieść Astronauci, która została wydana również bardzo szybko, bo już w następnym roku[2].

Opis fabuły[edytuj | edytuj kod]

Akcja powieści dzieje się w przyszłości – na początku XXI wieku. Drugi rozdział dotyczący głównego wątku zaczyna się w 2003 roku. "Po upadku ostatniego państwa kapitalistycznego" ludzkość pozbywszy się problemu wojen, głodu i ubóstwa, zaczyna zmieniać środowisko naturalne na wielką skalę (nawodnienie Sahary, elektrownie w cieśninie gibraltarskiej, rozpoczęcie budowy sztucznych słońc topiących czapy lodowe na biegunach – wątki te przypominają niezrealizowane wielkie projekty b. ZSRR takie jak "Pieriebrostka" - zmiana biegu rzek azjatyckich). Podczas prac na Syberii przygotowujących budowę struktur mających utrzymywać w powietrzu sztuczne słońca odnaleziony zostaje pojemnik pochodzenia pozaziemskiego wypełniony zwojami namagnesowanego niegdyś drutu. Naukowcy badający obiekt odgadują, że drut ów był nośnikiem informacji i przy pomocy lampowych komputerów odczytują zawartą w niej treść. Okazuje się, że pojemnik został wystrzelony w celu uchronienia go przed zniszczeniem z bezzałogowego statku, wysłanego przez cywilizację z Wenus. Statek ten wskutek awarii napędu jądrowego uległ katastrofie nad syberyjską tajgą, opisywanej później jako katastrofa tunguska (pisarz wplata tu swój wątek fantastyczny w tło wydarzeń autentycznych). Jedna z zapisanych na zwojach sekwencji zostaje zinterpretowana jako plan inwazji na Ziemię poprzedzonej całkowitym zniszczeniem tutejszego życia. W celu zbadania aktualności groźby w podróż kosmiczną na Wenus zostaje wysłany, przeznaczony pierwotnie do lotu na Marsa, statek kosmiczny "Kosmokrator".

Skład załogi

  • Robert Smith - ze Związku Radzieckiego (choć jest Murzynem pochodzenia amerykańskiego), jest pilotem, a wcześniej zajmował się także wspinaczką górską (zdobył Kanczendzongę). Narrator opowieści.
  • prof. Piotr Arseniew - Rosjanin. Z wykształcenia astrofizyk i astronom. Naukowy kierownik wyprawy.
  • prof. Czandrasekar - z Indii. Jest matematykiem i twórcą pokładowej maszyny matematycznej Maraxa.
  • prof. Lao Czu - Chińczyk. Fizyk. Podobnie jak Arseniew i Czandrasekar, czołowy członek Komisji Tłumaczy.
  • inż. Sołtyk - z Polski. Nigdy nie pada jego imię, a narodowości domyślić się można z jego rozmowy, w której mówi, że Warszawa to jego miasto rodzinne. Dowódca załogi, pierwszy nawigator.
  • dr Henryk Rainer - pochodzi z Niemiec. Jest chemikiem.
  • Jan Oswaticz - z nieznanego kraju, choć sądząc po jego nazwisku, pochodzi z Serbii lub Chorwacji. Jest prawdopodobnie drugim nawigatorem.
  • Tarland - z nieznanego kraju. O nim wiadomo najmniej. W książce wspomniany jest tylko kilka razy, nigdy nie pada również jego imię. Jest biologiem.

Osiągnąwszy Wenus, tytułowi astronauci stwierdzają warunki całkowicie uniemożliwiające istnienie życia w ziemskiej postaci. Metodycznie badając otoczenie miejsca lądowania, odkrywają gigantyczne struktury pozostawione przez wysoce zaawansowaną cywilizację. Nigdzie jednak nie napotykają jej twórców; znalezione przez głównego bohatera, pilota zwiadowczego rakietoplanu metalowe mrówki okazują się być tylko nośnikiem informacji, natomiast podziemna rzeka naładowanej elektrycznie plazmy – źródłem energii dla gigantycznych urządzeń. Znając podstawy magnetycznego kodu używanego przez mieszkańców Wenus astronauci odczytują treści zapisane w pamięci zebranych "mrówek" i dowiadują się o losach mieszkańców planety.

Wenus okazuje się planetą wymarłą. Tamtejsza cywilizacja, podzielona na zwalczające się odłamy i rasy, doprowadziła do własnej zagłady. Statek, który eksplodował nad Syberią został wysłany w ostatniej fazie wojny przez ugrupowanie, które uzyskało militarną przewagę i miało nadzieję na ostateczny triumf. W geście rozpaczy jedna z pokonanych stron użyła jednak przygotowanych przeciw Ziemi generatorów promieniowania, unicestwiając i siebie, i niedoszłych zwycięzców. Powieść kończy się komentarzem jednego z bohaterów, obwiniającym kapitalizm o istnienie wojen.

Tytuł książki[edytuj | edytuj kod]

Astronauta, to termin określający ludzi podróżujących w kosmos używany w USA i innych krajach zachodnich. W ZSRR i krajach satelickich używano raczej terminu kosmonauta, jakkolwiek w trakcie pisania powieści termin ten jeszcze nie istniał[potrzebne źródło].

Ekranizacje[edytuj | edytuj kod]

W 1960 roku powstał na podstawie Astronautów, przy współpracy wytwórni filmowych z Polski i NRD, film pod tytułem Milcząca gwiazda (Der Schweigende Stern). Reżyserem był Kurt Maetzig. Film (po głębokich ingerencjach zmieniających wydźwięk ideologiczny) był wyświetlany także w USA.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

23 listopada 2011, z okazji 60. rocznicy wydania Astronautów, wyszukiwarka Google przygotowała specjalnego doodle'a (czyli logo Google) z animacją i minigrą opartą na motywach z Cyberiady, a inspirowaną ilustracjami Daniela Mroza do dzieł Lema[3][4].

Przypisy

  1. oprac. Alina Doboszewska: Kalendarium życia i twórczości Stanisława Lema. W: Jerzy Jarzębski: Wszechświat Lema. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2003, s. 320. ISBN 83-08-03343-1.
  2. Antoni Smuszkiewicz: Stanisław Lem. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 1995, s. 26, seria: Czytani dzisiaj. ISBN 83-7120-184-2.
  3. Piotr Zalewski: Zagraj w Cyberiadę, doodle dla Stanisława Lema. Blog Google Polska, 2011-11-23. [dostęp 2011-11-23].
  4. Stanislaw LEM: 60th anniversary of first book celebrated with giant robot Google Doodle (ang.). The Telegraph, 2011-11-23. [dostęp 2011-11-23].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]